Kosova cumhurbaşkanının yetkileri artabilir

28/03/2012

Önerilen anayasa değişiklikleri cumhurbaşkanının doğrudan halk oylamasıyla seçilmesi yönünde çağrıda bulunuyor ve bu mevkiye ek yetkiler sağlıyor.

Southeast European Times için Priştine'den Linda Karadaku'nun haberi -- 28/03/12

Önerilen değişiklikler kapsamında, Kosova bir çok komşusu gibi doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimleri düzenleyecek. [Reuters]

Kosova Parlamento Komisyonu tarafından geçtiğimiz hafta onaylanan önerilere göre, Kosova cumhurbaşkanı doğrudan halk oylamasıyla seçilecek ve bu mevkiyi bölgenin en güçlü devlet başkanlarından biri yapabilecek ek yetkilerle donatılacak.

Söz konusu değişikliklerde, Kosova cumhurbaşkanının aynı zamanda, başbakana rapor veren, güvenlik politikasını belirleyen önemli bir komisyon olan Kosova Güvenlik Konseyi'nin (KGK) de başkanı olması yönünde çağrıda bulunuluyor. Değişiklikler, cumhurbaşkanına yargıçları, savcıları, ombudsmanı ve büyükelçileri atama yetkisi de verecek.

Önerilen değişiklikler anayasa mahkemesi ve parlamento tarafından dikkate alınacak. Onaylandığı takdirde, yasaların yürürlüğe girmesinden altı ay sonra bir cumhurbaşkanlığı seçimi yapılacak.

Güneydoğu Avrupa'daki bir çok başka ülke -Karadağ, Sırbistan, Bulgaristan ve Hırvatistan- cumhurbaşkanlarını doğrudan oylama yoluyla seçiyor. Fakat Kosova cumhurbaşkanlığı için düşünülen ekstra yetkiler, bu mevkiye komşularına kıyasla daha fazla olmasa da onlar kadar yetki verecek.

Kosova'nın cumhurbaşkanı şu anda parlamento tarafından seçiliyor. Eski bir emniyet müdürü olan Atifete Yahyaga, geçen baharda anayasa değişiklikleri onaylanana dek uzlaşma adayı olarak seçildi.

Meclis Komisyonu Başkanı Asim Bayrami SETimes'a verdiği demeçte, anayasada şu anki haliyle bile cumhurbaşkanının bölgedeki mevkidaşlarına kıyasla güçlü bir isim olduğunu söyledi.

Bayrami, "Başbakan, yürütme yetkisinin meclis çoğunluğundan gelen ana hissedarı olmaya devam ettiği için, Komisyon parlamenter çerçeveyi korumaya dikkat etti." dedi.

Priştine Üniiversitesi Öğretim Üyesi Belul Bekay gibi bazı uzmanlar, SETimes'a Kosova'nın yeni cumhurbaşkanının "Sırbistan ve Arnavutluk'un cumhurbaşkanlarının güvenlik alanındaki yetkilerine benzer yetkilere" sahip olacağını söyledi.

Bu ülkelerin cumhurbaşkanları ilgili ulusal güvenlik konseylerine başkanlık etmenin yanı sıra silahlı kuvvetlerin baş komutanı olarak da görev yapıyor. Sırbistan cumhurbaşkanı hükümetin rızasıyla olağanüstü hal ilan etme yetkisine sahip ve düzeni sağlamak ve barışı korumak için tedbirler alabiliyor.

Doğrudan oylamayla seçilmemekle birlikte, Arnavutluk cumhurbaşkanı yüksek adalet konseyine başkanlık ediyor ve bu kurul vasıtasıyla yargıçların atamasını yapıyor, af çıkarıyor, vatandaşlık veriyor ve diplomatik temsilcileri atayıp geri çekiyor.

Ancak Kosova'nın durumu, ülkedeki uluslararası varlık yüzünden benzersizlik gösteriyor. Bekay, "Bu da Kosova'daki durumu, tanınan yetkiler açısından olmasa da bunların kullanımı açısından değiştiriyor." dedi. Profesör, ülkedeki NATO varlığının, yeni cumhurbaşkanına veya herhangi başka birisinin kazanabileceği yetkilere rağmen çok önemli olmaya devam ettiğini sözlerine ekledi.

Bekay, "Bölgesel güvenliğe yönelik potansiyel bir tehdit normatif yetkiye veya anayasal yetkiye değil, mevcut fiili yetkiye ve fiili olasılıklara dayanır. Şu anda, böyle bir tehdit oluşturabilecek bir kişi yok." dedi.

Cumhurbaşkanına daha da fazla yetki -ülkenin istihbarat teşkilatı başkanını ve merkez bankası müdürünü atama veya görevden alma- verme yönündeki diğer öneriler, karşıtların bu tür önerilerin Kosova'nın sistemini tamamen cumhurbaşkanı egemenliği altına sokacağını ileri sürmesiyle kabul edilmedi.

İlgili Makaleler

Analist ve Fol adlı STK'nın kurucularından Ramadan İlazi SETimes'a şunları söyledi: "Deneyimlerimizi ve siyasi kültürümüzü göz önünde bulunduracak olursak, güçlü bir başkanlık sistemi, diktatörlüğü veya totaliter bir rejimi kışkırtabilir. Kosova, Avrupalı karakterinden ve parlamenter cumhuriyet geleneğinden sapmamalıdır."

İlazi, liderin seçilme şeklinin cumhurbaşkanının yetkilerini belirlememesi gerektiğini de savundu. İlazi, "Makedonya, cumhurbaşkanının doğrudan halk oylamasıyla seçilip yetkilerinin daha törensel olduğu bir örnektir." dedi.

Priştine'de yaşayan Luan İbraj, söz konusu değişikliklerin hükümetin dalları arasındaki yetki sınırlarını çizmesi açısından memnuniyetle karşılanması gerekirken, cumhurbaşkanının halk oylamasıyla seçilmesinin Kosova'nın siyasi istikrarını etkileyeceğini söyledi.

İbraj, "Siyasi partiler cumhurbaşkanı üzerinde nüfuza sahip olmayacaktır; bu yüzden de o parlamenter bir cumhurbaşkanı değil, halkın cumhurbaşkanı olacaktır." dedi.

Bu içerik SETimes.com için hazırlanmıştır.