Yüksek perakende fiyatları ve devlet müdahalelerinin yükü Sırp tüketicilerin omuzlarında

14/01/2012

Devlet müdahalesi, maaşların bölgenin en düşükleri arasında yer aldığı Sırbistan'daki bazı gıdalar üzerindeki kâr marjlarını geçici olarak azalttı.

Southeast European Times için Belgrad'dan Katica Curoviç ve İgor Jovanoviç'in haberi -- 14/01/12

Bazı ekonomistler, rekabet eksikliğinin Sırbistan'daki gıda fiyatlarını haksız olarak yükselttiği görüşünde. [Reuters]

Gıda fiyatlarını düşürme amaçlı bir düzenleme -en azından şimdilik- un, şeker, yemeklik yağ, süt ve etteki kâr marjlarını %10'a düşürdü. Fakat müdahale, bu düzenlemenin çok sayıda küçük ve orta büyüklükteki işletmenin kapatılmasına yol açacağı konusunda uyarıda bulunan İşverenler Sendikası'nın protestolarına hedef oluyor.

Bu ay yürürlüğe giren ve 1 Temmuz'da süresi dolacak olan kural, bazı gıdalar üzerindeki kâr marjlarını %30'a varan oranlarda düşürdü. Sırbistan, Güneydoğu Avrupa'daki en düşük maaşlardan birine sahip ve vatandaşlar ortalamada maaşlarının yarısını tüketim mallarına harcıyor.

Yetkililer, marjların düşürülmesinin talebi artırıp insanların daha fazla satın almasına olanak sağlamasını umuyor.

Tarım ve Ticaret Bakanı Dusan Petroviç, "Pazarı düzenlemek için idari tedbirler gerektiğinde kimse mutlu olmuyor, fakat gerçek rekabetin olmayışının yüksek marjlara yansıdığı pazarda dengeyi kurmak için başka hiçbir yöntemin mümkün olmadığı durumlar mevcut." dedi.

Bazı analistler, düzenlemenin uzun vadeli sonuçlar üreteceğinden şüphe ediyor.

Beta Haber Ajansı'nın ekonomi bölümü editörü Marica Vukoviç SETimes'a verdiği demeçte, "Sırbistan'da gıda çoğu zaman pahalı, çünkü üretim maliyetli, diğer bir deyişle üretkenlik düşük." dedi.

"Temel tarım ürünlerine bakacak olursak, devlet sübvansiyonları daha düşük olduğu için bunlar Avrupa'dan daha pahalı. Bütün ülkeler halkı sıkıntıdan korumak için tarımı sübvanse ederken, Sırbistan'da tarım bütçesi diğer ülkelerdeki GSYİH ile kıyaslandığında hem nominal açıdan hem de yüzde açısından daha düşük."

Vukoviç, düzenlemenin kabul edilmesinin başlıca nedeninin yaklaşan seçim dönemi olduğunu ileri sürüyor. Sırbistan'ın en geç Mayıs ayında genel seçim düzenlemesi gerekiyor.

Vukoviç, sınırlı süresi göz önüne alındığında, düzenlemenin önemli sonuçlar vermesini de beklemiyor. Editör, bunu ötesinde, "Hane bütçesindeki tasarruflar, sadece büyük miktarlarda ekmek, süt, yoğurt ve yemeklik yağ alan büyük ailelerde hissedilecektir." dedi.

Belgrad'daki Ekonomi Enstitüsü ekonomistlerinden Mahmut Busatlija da büyük bir sonuç beklemiyor.

SETimes'a konuşan Busatlija, "Sırbistan'da gıda, ithalatındaki tekel yüzünden pahalı. Bu alanda sadece birkaç şirket faaliyet gösteriyor ve bunlar da çoğu zaman Avrupa üreticilerden değil, bazı gümrüksüz saha komisyoncularından gıda alıyor. Bu da ithal gıdaların fiyatlarını gerçekçi olamayacak kadar yüksek hale getiriyor ve bu para Sırbistan'ın cebinden çıkıyor." dedi.

Güneydoğu Avrupa ülkelerindeki ortalama maaşlar. [Resim: SETimes]

Sırbistan'da ortalama aylık ücret yaklaşık 376 avro ve enflasyon oranı %8,1. İşsizlik oranı ise %20 civarında. Güneydoğu Avrupa'da, sadece Makedonya'daki maaş ortalaması Sırbistan'dan düşük. Karşılaştırmak gerekirse, Slovenya'da ortalama maaş 975 avro, Hırvatistan'da ise 715 avro.

Slobodan Rudan SETimes'a verdiği demeçte, "Marketlerimizdeki ürünlerin fiyatları ürünün türüne, markasına, kategorisine, satın alma gücüne ve taşımacılık, elektrik, depolama gibi başka masraflara bağlı olarak pazardan etkileniyor." dedi. Rudan, Güneydoğu Avrupa'da Maxi ve Tempo perakende zincirlerini yöneten Delhaize Group'da Operasyon Müdürü olarak görev yapıyor.

Fiyat denetimleri bu ay yürürlüğe girmeden önce, Sırbistan'daki bir süpermarkette toz şekerin kilosu 111 ila 113 dinar, diğer bir deyişle Podgorica ve Üsküp'ten yaklaşık %10 daha pahalıydı. Bölgedeki büyük şehirlerdeki süt fiyatları litre başına 70 ile 80 avro sent arasında değişirken, Sırbistan pazarında tüketiciler 85 ila 90 avro sent ödüyordu.

Tüketiciyi Koruma Hareketi, yetersiz denetim yüzünden son derece düzensiz durumdaki brüt satış kârı oranına Sırp tüccarların karar verdiğini söylüyor.

Hareketin yöneticisi Petar Bogosavljeviç SETimes'a verdiği demeçte, "Oranları herkes gelişigüzel belirliyor. Bu yüzden de aynı ürünün Belgrad'daki bir süpermarkette ve Sırbistan'ın orta kesimindeki küçük bir dükkanda fiyatı farklı olabiliyor." dedi.

Bogosavljeviç'e göre, satın alma gücü düştüğünde, tüccarlar tüketiciyi çekmek ve kârlarını artırmak için fiyatları ve marjları düşürme eğilimine giriyor. Fakat yönetici, Sırbistan'da fiyatların sürekli arttığını da kaydediyor.

İlgili Makaleler

Bogosavljeviç, kâr oranlarındaki sürekli artışın başlıca nedeninin rekabet eksikliği olduğunu söylüyor. Ülkeye yeni mega-marketlerin gelişi daha fazla rekabet, daha düşük marjlar ve daha düşük fiyatlar anlamına geliyor.

Sırbistan'daki perakendeci marjları analizinin yazarı Dragan Miliceviç SETimes'a verdiği demeçte, "Bu, onlara rekabetten korkmadan yüksek kârlar elde etme olanağı sunan perakendeci tekeline ödediğimiz bedel." dedi.

Yüksek fiyatlardan en mutsuz olan kesim tüketiciler ve pek çoğu daha elverişli fiyatlar bulmak için yollara düşmeye istekli.

Emekli banka muhasebecisi Vesna Vlajiç SETimes'a şunları söyledi: "Evime elektronik eşya, giysi, ayakkabı ve yiyecek almak için ara sıra Romanya'nın Timisoara kentine gidiyorum. Romanya'daki perakende zincirleri Sırbistan'dan daha ucuz ve ucuz süpermarketler Sırbistan'a gelene kadar veya yerli tüccarlar fiyatları düşürene kadar da Romanya'ya gitmeye devam edeceğim."

Bu içerik SETimes.com için hazırlanmıştır.