Karadağ'da gökkuşağını beklerken

13/01/2010

Karadağlılar komünizmden geçişin meyvelerini ve bedellerini yansıtıyorlar.

Southeast European Times için Podgorica'dan Brian Salmi'nin haberi -- 13/01/10

Maja Kostiç-Mandiç [Marina Roganoviç/SETimes]

Komünizmin çöküşü Karadağlılara çok partili demokrasi ve nihai bağımsızlık getirdi. Fakat bir çok kişi için geçiş acı tatlı oldu. Eskş Yugoslavya'daki diğer insanlarla birlikte, Karadağ vatandaşları da Berlin Duvarı'nın yıkıldığı dönemde nispeten bolluk içinde yaşıyorlardı. Yugoslavya'nın parçalanmasından bu yana bunu kaybettiler.

Maja Kostiç-Mandiç, "Komünizmin daha iyi bir biçimine, yumuşak sosyalizme sahip olduğumuza inanıyorduk. 1980'lerde Yugoslavya, Yunanistan'a eşit bir yaşam standardına sahipti." diyor.

Genç nesillerin yaşlılardan bayrağı devralmasıyla, pek çok kişi ülkenin AB'ye girmeye hazır olduğuna inanıyordu.

Ardından her şey ters gitti. Devletin parçalanması ve cumhuriyetlerin 1991-2001 yılları arasında Yugoslavya savaşları olarak bilinen ve birbirini izleyen gaddarca ihtilaflara düşmesiyle Yugoslavya kaosa sürüklendi.

Hukuk profesörü ve eski bir milletvekili olan Kostiç-Mandiç, bugün ortalama Karadağlı'nın öncesinden çok daha kötü durumda olduğunu söylüyor. Babası Branko Kostiç, parçalanma döneminde Yugoslavya'nın cumhurbaşkanı yardımcısıydı.

Vatandaşlar arasında Avrupa'nın en genişlerinden biri olan ve giderek büyüyen gelir eşitsizliğine işaret eden profesör, "Çoğu kişi o zamanlar daha iyi bir yaşama sahipti." diyerek şöyle devam ediyor: "Aşırı yoksulluk yoktu, uyuşturucu yoktu, suç çok daha azdı ve daha fazla iş vardı. Hepimiz aşağı yukarı eşittik ve herkesin bir şansı var gibi görünüyordu."

Ancak o günlerin bolluğu sağlam bir temele sahip değildi. Karadağ ekonomik yetersizliklere boğulmuştu ve federe Yugoslav hükümetinin daha müreffeh cumhuriyetlerden toplanan gelirleri kanalize etmesine bağımlıydı. Yugoslavya sonunda 14 milyar avroyu geçen bir borca batmıştı.

Ante Mrkviç liderliğindeki reformcular çözümü AB üyeliğinde görüyorlardı. Bloğa üye olmanın yatırımı artıracağı ve iş alanları yaratacağını ve borcun geri ödenmesine olanak sağlayacağını düşünüyorlardı. Ancak bu olmadı.

İki çocuk babası ve eğitimli bir mühendis olan 46 yaşındaki Momcilo Filipoviç, 20 yıldır işini yürütmekte zorlanıyor. Karadağlıların bugün daha özgür olup olmadıkları sorusuna karamsar bir şekilde güldü ve eski bir atasözüyle yanıt verdi.

"Zengini de fakiri de köprü altında uyumada eşit derecede özgürler."

Vijesti gazetesi yazı işleri müdürü Mihailo Jovoviç'e göre, pek çok Karadağlı ülke ekonomisi veya siyasi yaşamında yeterli iddiaları olmadığını hissediyor.

"İnsanların dört farklı ülkede yaşamış olmalarına karşın, yirmi yıl sonra aynı parti iktidarda." diyen Jovoviç şöyle devam ediyor: "[Berlin] Duvarı bir çoğunun kafasında hala duruyor, çünkü hala -komünist dönemlerde olduğu gibi- bir şeylerin değişmeyeceğini düşünüyorlar, bu da bir şekilde böyle olmalıdır."

Jovoviç, demokrasiye duyulan güvenin siyasi sistemin olgunlaşmasına bağlı olacağını belirtiyor.

Gazeteci, "Bunlar değiştiğinde -yani Karadağ tarihinde ilk kez barışçı yollardan iktidar el değiştirdiğinde, ki bunun yakın tarihte olabileceğinden emin değilim- bu Karadağlılar girişimci olmaya değeceğini düşünmeye başlayacaklar." diye açıklıyor.