Kirli Makedon kenti haddehaneden kurtulacak

01/05/2008

Veles İl Meclisi Makedonya'nın en büyük kirlilik kaynağının -kentin terk edilmiş kurşun ve çinko haddehanesi- ortadan kaldırılmasını onayladı ve o bölgede bir konut ve iş tesisleri inşa etmeyi planlıyor.

Southeast European Times için Üsküp'ten Zoran Nikolovski'nin haberi -- 01/05/08

Veles'teki kurşun ve çinko haddehanesi faaliyetlerini 2003 yılında durdurdu. [Makedon hükümeti]

Makedonya'nın en fazla kirliliğe sahip kenti olan Veles, şehrin göbeğindeki uzun kepenkli kurşun ve çinko haddehanesini nihayet yıkacak. Bu yıl başında, Veles İl Meclisi Yeşil Koalisyon çatısı altında birleşmiş bir düzine çevre derneğinin eski fabrikayı yıkma girişimine destek verdi.

Hareketi Makedon hükümeti de destekledi. Veles halkı, kapanmasından sonra bile hava, toprak ve sudaki kurşun ve kadmiyum seviyelerini yükseltmeye devam eden fabrikanın yol açtığı kirliliği lanetlediler. Bazı çalışmalarda kanser hastası çocukların dokularında kadmiyum bulundu.

Vila Çevre Derneği'nden Nenad Kociç girişimi Veles halkı için tarihi bir an olarak nitelendirdi. Kociç, Makedonya'nın da imzaladığı Aarhus Anlaşması uyarınca vatandaşların sağlıklı bir çevre hakkına sahip olduklarını söyledi.

Temizlik planlarında kentin ağır metallerden arındırılması ve haddehanenin etrafındaki 45 hektarlık alandaki toprağın temizlenmesi yer alıyor. İl meclisi fabrika etrafında konut ve işyerleri inşaatını teşvik etme kararı aldı.

Fabrika 2003 yılında faaliyetine son vermesine karşın, işçilerin düzgün şekilde kapatmamaları ve sorumluluğu üstlenecek bir sahibi olmadığından bölgeyi kirletmeye devam ediyor. 36 altı yıllık zehirli atık toprağı ve yeraltı sularını kirletmeye devam ediyor.

Makedonya Sağlığı Koruma Enstitüsü fabrikanın hâlâ faaliyette olduğu 2003 yılında Veles'in yılda 62 bin ton çinko, 47 bin 300 ton kurşun ve 120 bin ton kükürt dioksit absorbe ettiğini rapor etmişti.

Tesisin bakımının yapılmaması ilave güçlükler doğuruyor. Kasım 2007'de yöre halkı Kiselina fabrika deposunda düzgün şekilde saklanmayan yaklaşık 200 ton sülfürik asitin Vardar Nehri'ne sızması tehlikesiyle karşı karşıya kaldılar. O miktarda asit nehre dökülseydi, bunun bölge flora ve faunası üzerindeki etkileri çok büyük olurdu. 2004 yılında da benzer bir tehdit ortaya çıkmış, başka bir fabrikadan 4 bin 500 ton sülfürik asit ve 400 ton amonyağın dökülme olasılığı doğmuştu.

50 bin kişilik nüfusa sahip Veles şehri yıllardır sürekli bir tehlikenin yanı sıra bir ikilemle de karşı karşıya bulunuyor. Çevreciler kirliliğin sürekli olarak izin verilebilir seviyeleri 50 kat aştığını gösteren ölçümlere işaret ederken, fabrikanın kapanması işsizliği de artırdı. Bu sefer hükümet çevrecilerden yana oldu.

Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Zoran Stavrevski hükümetin Veles sakinlerini destekleyeceğini söyledi. Stavrevski, "Veles'te artık deney yapılmayacak. Kirlilik durmalı ve toprağı ve bölgeyi temizleme yöntemleri bulunmalıdır." dedi.

Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığının Veles belediyesinin hazırladığı Ayrıntılı Kentleşme Planını onaylaması ve önümüzdeki aylarda fabrikayı yıkmaya başlaması bekleniyor.