Romanya emeklilik sistemini elden geçirmeye başladı

16/10/2007

Çalışandan çok emeklinin olduğu Romanya, devlet emeklilik sistemini desteklemekte zorlanıyor. Ülke şimdi, özel fonlara kayan diğer 31 ülkeye katılıyor.

Southeast European Times için Bükreş'ten Gelu Trandafir'in haberi -- 16/10/07

Genç işçi yokluğu, yaşlıların emekli maaşlarının karşılanmasını daha da zorlaştırıyor. [Gabriel Petrescu]

Geçen ay başlatılan yeni bir sisteme göre, 35 yaşın altındaki 3 milyondan fazla Rumen işçisinin 17 Ocak 2008'e kadar 14 rakip özel emeklilik fonundan birini seçmesi gerekiyor. 35 ile 45 yaş arasındakiler de özel fonlardan birine katılmayı seçebilirler.

2008 yılından itibaren her çalışanın toplam gelirinin %2'si devlet bütçesinden seçilmiş özel fona akıtılacak. Bu katkı payları kademeli olarak 2015'e kadar %6'ya yükselecek ve devlet sistemine olan mevcut %9,5'lik sosyal güvenlik katkısı da buna paralel şekilde ortadan kalkacak.

Roanya Cumhurbaşkanı Traian Basescu, "Milyonlarca Rumen vatandaşı yatırımcı haline gelecek ve özel emeklilik sistemi onları serbest pazar ekonomisi ruhunda eğitecek." dedi.

"Özel emeklilik sisteminin başlatılması, sosyalist bir ekonomiden kapitalist bir ekonomiye geçiş sürecine son noktayı koyarak, uzun vadeli bir ekonomik istikrar için gereken ortamı yaratmaktadır." diyen Maliye Bakanı Varujan Vosganian şöyle devam etti: "Kamu emeklilik sisteminin özelleştirilmesi böylelikle popülizmden emekli kesimin özgürlük ve haysiyetini güvence altına almaya geçişi sağlayacaktır."

Yürürlükteki kamu emeklilik sistemi boğazına kadar yetersiz denetim yöntemleri ve kötü yönetime batmış durumda. Ayrıca demografik değişiklikler yüzünden yoğun bir baskıyla da karşı karşıya. Genç işçilerin az sayıda olması, yaşlıları emekli maaşlarına yeterli destekten yoksun bırakıyor.

Basescu, "Romanya zaten emekli sayısı çalışan sayısından fazla olan tek AB ülkesidir, 2050'de Romanya'da her 100 çalışan için 145 emekli olcaktır." dedi. Yetkililer, maaş bordolarının gerçek maaşları yansıtması çalışanların yararına olacağı için, özel fonlara geçişin emek piyasasındaki karaborsayı da engellemesini umuyorlar.

Bir Özel Emeklilik Sistemi Denetleme Komisyonu kuruldu ve 17 şirkete özel fonları yönetme lisansı verildi. Komisyon Başkanı Mircea Oancea, "Sistem güvenli." diyerek şöyle devam ediyor: "Bir emeklilik fonu için gereken asgari verimliliğe ulaşamayan bir şirket özel denetim altına alınacak. Başarısızlığı devam ederse, Komisyon fonu devralması için başka bir şirketi seçecek."

Oancea'ya göre, yeni özel sistem "bireysel sorumluluğu artırıyor". Başkan, sistemin "bireyin yalnızca aktif yaşamının uzun bir dönemi boyunca tasarruf ederek benzer yaşam standartlarına emekli olduğunda da sahip olabileceği bilincini" geliştirdiğini savunuyor.

Bakan, başlangıçtaki %2'lik katkı payının düşük olduğunu kabul ediyor. Ancak, çalışanların güvenini kademeli olarak kazanma yönüne bir karar alındığını belirtiyor.

Romanya artık, Bulgaristan, Makedonya ve Hırvatistan'ın da aralarında yer aldığı ve özelleştirme yoluyla devlet bütçesi üzerindeki nüfus baskısını azaltmaya karar veren 31 ülkeden oluşan kulübe ihtiyatlı bir şekilde girmiş oldu.

Ancak reformu siyasi bağlamı pek dostça olmadı. Romanya bir yıl içinde Avrupa, yerel ve genel seçimlere girecek. Haziran ayında Rumen parlamentosu devlet emeklilik sisteminin artırılmasına oybirliğiyle karar verdi ve bu zam da yılda 2 milyar avroluk bir hedeflenen bütçe açığına yol açacak.