AB kongre komisyonu sözde Ermeni soykırım tasarısını onayladı

11/10/2007

Bir ABD kongre komisyonu, Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında Ermenilerin toplu şekilde katledilmelerini soykırım olarak nitelendiren bağlayıcı olmayan nitelikteki bir kararı kabul etti. Tasarının yasa gücü olmamasına rağmen, Türkiye'nin sert tepkilerine yol açtı.

(The Washington Post, Washington Times, Reuters, AP, AFP, BBC, FT, The Guardian, Independent, VOA, Zaman - 11/10/07; New York Times, Reuters, VOA, BBC, International Herald Tribune - 10/10/07)

Türkiye Cumhurbaşkanı Abdulah Gül kararı "kabul edilemez" olarak nitelendirdi. [Getty Images]

ABD Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi, 20. yüzyılın başlarında Türkiye'de Ermenilerin toplu şekilde katledilmelerini soykırım olaran tanımlayan bir kararı 10 Ekim Çarşamba günü kabul etti. Gerek Ankara gerekse Washington'da üst düzey yetkililer tarafından eleştirilen karar, bağlayıcı olmayan tasarının Mecliste oylanmasının önünü açıyor.

106 sayılı Karar, ABD Başkanı George W. Bush, Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice ve Savunma Bakanı Robert Gates'in söz konusu tedbiri red çağrılarına rağmen 27'ye karşı 21 oyla kabul edildi.

Çarşamba günkü oylamadan önce yaptığı konuşmada "Ermeni halkının 1915 yılında başlayan trajik acılarından derin üzüntü duyuyoruz." diyen Bush şöyle devam etti: "Bu karar bu tarihi toplu katliamlara verilmiş doğru tepki değildir ve bunun geçirilmesi NATO ve teröre karşı yürütülen küresel mücadeledeki önemli bir müttefikimizle olan ilişkilerimize büyük zarar verecektir."

Ermeniler, 1,5 milyon soydaşlarının 1915 ile 1917 yılları arasında Türkiye'nin doğusundan sürülmek amacıyla Osmanlı Türkleri tarafından katledildiğini iddia ediyorlar. Türkiye ise, 1. Dünya Savaşı'nın sorunlu yıllarında binlerce Ermeni'nin gerçekten yok edildiğini kabul etmekle birlikte, bir soykırım yaşandığı kesinlikle reddediyor.

Bush yönetiminin tutumu, Türkiye ve Ermenistan'ın aralarındaki anlaşmazlığı çözmek için yalnız bırakılmaları gerektiği ve ABD'nin tartışmaya katılarak uzlaşmayı kolaylaştırmayacağı şeklinde.

Cumhuriyetçi Adam Schiff (D-Calif) ve bir dizi başka vekil tarafından Ocak ayı sonlarında sunulan tasarının bağlayıcı gücü yok ve büyük oranda sembolik. American University'de tarih profesörlüğü yapmakta olan Allan Lichtman Çarşamba günü yaptığı açıklamada, bu gibi tedbirlerin ABD yasaları veya politikalarını değiştirme gücüne sahip olmadıklarını söyledi.

Amerika'nın Sesi Radyosu'na verdiği demeçte "Bağlayıcı olmayan bir karar Kongre'nin duygu ve düşüncelerini ifade etmektedir." diyen Lichtman şöyle devam etti: "Bu Kongre'nin bir meclisi veya her iki meclisi de olabilir, ancak yasa güzüne sahip olmadığı için politikada değişiklik yapamaz."

Yine de, Türk yetkililer tasarının kabulüne karşı sıkı bir kulis faaliyeti yürüttüler. Tasarının Çarşamba günü komitede kabulü hemen tepkilere yol açtı.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Komitenin bu kararı onaylaması, son derece hassas bir zamanda bir dost ve müttefikle olan ilişkileri ve nesiller boyu gelişmiş stratejik bir ortaklığı zorlaştıran sorumsuz bir harekettir." ifadesi yer aldı. Tasarının kabulünden duyduğu üzüntüyü dile getiren ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Nicholas Burns, Rice'ın ABD'nin tutumunu açıklamak üzere Perşembe günü Türk liderleri telefonla arayacağını söyledi.

"ABD, Ermeni halkının Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde topluca katledilmeleri ve sürülmelerinden doğan acılarını kabul etmektedir." diyen Burns şöyle devam etti: "1. Dünya Savaşı sırasında 1,5 milyon Ermeni'nin öldürüldüğü zulmün hesabının eksiksiz ve adil bir şekilde verilmesini destekliyoruz, ama 106 sayılı Kongre Kararı bunu yapmıyor."

Burns, "Türk yönetimine uğradığımız derin hayal kırıklığını, bu karara karşı olduğumusu kesinlikle ifade edeceğiz." şeklinde konuştu.