Sırbistan, mülk iadesinde ayak sürüyor

06/09/2006

Halkın komünistler ve Naziler tarafından el konan mülklerini iade etmeyen tek Avrupa ülkesi olan Sırbistan'da, mallarını geri almayı bekleyen 500 bin civarında insan var.

Southeast European Times için Georgi Mitev-Shantek'in haberi -- 06/09/06

Eski mal sahipleri neredeyse Belgrad şehir merkezinin tamamında hak iddia ederek, başkentin bu bölümünde yapılacak yatırımları durdurdular. [AFP]

2. Dünya Savaşı sırasında Naziler, bundan sonra da komünistler tarafından mallarına el konan Sırp vatandaşlarına, mülklerinin iadesi için başvuruda bulunmaları için Haziran ayı sonuna kadar süre verilmişti. Mal Müdürlüğü'ne göre, 100 bin ile 150 bin arasında dilekçe verildi. Eski mal sahiplerini bir araya getiren Restitution Network (İade Ağı), her başvuruda en az üç uygulama olduğunu, yani müdürlüğün yaklaşık 500 bin taleple uğraşacağını tahmin ediyor.

Daha önceki istatistiklere göre, şu anda ABD'de yaşayan başvuru sahipleri, Belgrad büyükelçiliği vasıtasıyla 500 milyon dolar değerinde mülkün iadesini istiyorlar.

İstatistikler, devletin 726 milyon metrekare, bir başka deyişle 20 bin parça mülke el koyduğunu gösteriyor. Buna ek olarak tahviller, bonolar, fikir ve endüstri malları da alındı. Yıl sonuna kadar geçirilip uygulanması beklenen Mülkiyet Devri Yasası'na göre, malların önceki sahiplerine iade edilmeleri gerekiyor. Bu mümkün olmadığı takdirde, maddi tazminat teklif edilmesi gerekiyor. Restitution Network, davaların yüzde 90'ında malların fiziksel olarak iade edilebileceğini bildiriyor.

Slovenya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Macaristan mal iadesine 15 yıl önce başladılar. Bulgaristan (1992), Almanya (1994), Romanya, Hırvatistan ve Polonya (1996), Makedonya (1998), Bosna-Hersek (2000), Karadağ (2002) ve Arnavutluk (2004) da mülk iade işlemlerine başladılar. Ancak Sırbistan, hâlâ el konan malların envanterini hazırlıyor.

Mayıs ayında geçirilen bir yasaya göre, kiliseler ve dini gruplar mallarını geri alacaklar. Devlet verilerine göre, millileştirilen malların tümünü yaklaşık yüzde 3'ü kiliselere ve dini cemaatlere ait bulunuyor.

Mülklerin haklı sahilerine iadesi yalnızca tarihi bir yanlışın düzeltilmesi değil. Yabancı yatırımcılar Sırp kentlerinde arsa satın almak istedikleri zaman, arsa mülkiyet haklarıyla ilgili ciddi sorunlarla karşılaşıyorlar.

Ciddi yatırımcılar, mevcut yasalara göre 99 yıllığına satın alınabilen arsaları, haklı sahiplerinin ortaya çıkıp hak iddia etme riski nedeniyle satın almak istemiyorlar. Belgrad şehir merkezinde, eski mal sahipleri neredeyse şehir merkezinin tamamında hak iddia ederek, buradaki yatırımları durdurdular.

Bugün, kamu malı veya devlet kuruluşu satın alımlarında, alım fiyatının yüzde 5'i İade Fonuna aktarılıyor. Fonun şu anki değeri 50 milyon avro. Hazine başkanı Vesna Ciniç, iade sürecinin tamamlanması için Sırbistan'ın 35 milyar ile 200 milyar avro arasında para harcaması gerektiğine inanıyor.