Sorunlar Yığını Kosova'daki İç Sürgünlerin Geri Dönüşünü Zorlaştırıyor

18/07/2005

BM elçisi Kosova ziyareti sonrasında yaptığı açıklamada, eyalette ülke sınırları içinde yerleri değiştirilmiş insanlar ihtilaf öncesindeki evlerine geri dönmelerini engelleyen büyük sorunlarla karşı karşıya bulunuyorlar.

(BM Haber Merkezi, BM Cenevre Ofisi - 24/06/05; Uluslararası Mülteciler Örgütü - 15/06/05; BBC - 13/06/05)

Gere BBC gerekse Uluslararası Mülteciler Örgütü bu ayın başlarında, çoğunluğu çocuklardan oluşan yüzlerce Romanın Kosova'daki mülteci kamplarında yaşadığını bildirdi. [AFP]

BM Genel Sekreterinin İç Sürgün Kişilerin (IDP'ler) İnsan Haklarından Sorumlu Temsilcisi 24 Haziran Cuma günü Kosova'ya ziyareti sonrasında yaptığı konuşmada, eyaletteki durum iyileşmiş gibi görünmekle birlikte geri dönen azınlık sayısının son derece düşük seyrettiğini söyledi.

Üç günlük Kosova ziyareti sırasında Walter Kalin'e, birkaç aydır etnik olay sayısında azalma görüldüğü söylendi. Fakat IDP'ler ve geri dönenler kendi güvenliklerinden hâlâ endişe duyduklarını belirttiler. Gösterilen nedenlerden biri de devam eden düşük seviyeli taciz. BM temsilcisine göre diğer büyük sorunlar arasında hareket özgürlüğünün kısıtlanması, iş bulma olanaklarının olmaması ve kaynaklarda yetersizlik yer alıyor.

BM Cenevre Ofisi (UNOG) tarafından yayınlanan bir bildiride Kalin'in "En yürekler acısı olan da, çok sayıda IDP'nin dönüşleri için yeterli para bağışlanamadığndan bu kişilerin hayatlarını kamplarda ve başka yerlerde sürmeye mecbur bırakılmasıdır," şeklindeki sözleri kaydedildi.

Kosova'nın geçici kurumları ve UNMIK'i bu sorunlara çözüm bulmaya çağıran Kalin, bunların hiçbirinin IDP'lerle ilgili net sorumluluğu bulunmadığı yönündeki endişelerini dile getirdi. Sonuç olarak da pek çok kişinin "büyük oranda ihmal edildiğini" söyleyen Kalin, ilgili makamların faaliyetlerinin halen Kosova'da IDP olarak yaşayanlar değil, özellikle mülteci dönüşleri üzerinde yoğunlaştığını da vurguladı. UNOG açıklamasında "Bu durum özellikle, diğer Sırp harici azınlıklarla birlikte kendilerini Kosova'daki iki ana etnik toplum arasına sıkışmış hisseden Roman, Aşkali ve Mısırlı IDP'ler için geçerli," ifadesi yer aldı.

Kalin daha da ileri giderek uluslararası toplumu kuzey Mitrovica'daki kamplarda kurşun zehirlenmesine uğrayan Roman nüfusu kurtarmak için acilen harekete geçmeye de çağırdı. "Bu acil bir durum," diyen Kalin şöyle devam etti: "Derhal harekete geçilmezse, zehirlenmiş çocukların sağlık ve fiziksel bütünlüklerinin korunması hakkı ihlal edilmiş olacak."

BBC ve Uluslararası Mülteciler Örgütü (RI) bu ayın başlarında, Kosova'da, Mitrovica'daki bir kurşun kalhanesi yakınlarında bulunan mülteci kamplarında yaşayan yüzlerce Romanın durumunu haber yaptı. Tesis artık kullanılmasa da, bölgenin yüksek seviyelerde zehirli kurşunla kirlenmiş olma olasılığı yüksek.

UNHCR Dairesinin bu eğreti kampları 1999 yılında, güney Mitrovica'daki evlerinden kaçan Roman, Aşkali ve Mısırlı IDP'ler için geçici bir sığınak olarak kurduğu bildirildi. İlk başlarda evsizlerin ahşap kulübelerde 90 günden uzun kalmaması amaçlansa da, buradan başka yere hiç taşınmadılar.

Bölgedeki kamplardan biri olan Zitkovac'ın durumundan en ağır etkilenenlerden biri olduğu söyleniyor. BBC'nin haberine göre, daha çok çocukların yaşadığı ahşap kulübeler eski kalhanenin yakınında ve zehirli bir cüruf yığınına birkaç yüz metre mesafede bulunuyor.

Durumu bir çevre felaketi olarak nitelendiren WHO'ya göre en az bir çocuk kurşun zehirlenmesinden öldü.

"Yeni doğanla altı yaş arası çocuklar, büyüme ve gelişimlerinin henüz ilk safhalarında oldukları için tehlikeye karşı en savunmasız durumdalar.," ifadesinin yer aldığı RI raporu şöyle devam ediyor: "Kurşun zehirlenmesi bütün vücudu etkiler ve sağlık üzerinde şiddetli ve kalıcı sonuçlara neden olur. WHO raporlarına göre en önemli ve geri dönülmez sonuçlar IQ seviyeleri üzerinde oluyor."

UNMIK yetkilileri bu ayın başlarında BBC'ye verdikleri demeçlerde Roman nüfusa daha az kirli bölgelerde geçici konut teklif edildiğini ancak bunları reddettiklerini söylediler.