Medvedev: Gazprom “güvenilir bir ortak”

11/01/2010

Gazprom’un ihracattan sorumlu CEO’su Alexander Medvedev, Southeast European Times’ın söyleşisinde, ucuz enerji devrinin kapandığını, fakat büyük çaplı yeni boru hattı projeleri sayesinde, Gazprom’un Avrupa’ya yönelik tedariğinin istikrarlı bir şekilde devam edeceğini açıklıyor.

Marko Biocina, Southeast European Times, Moskova -- 11/01/2010

Aleksander Medvedev. [Fotoğraflar: Marko Biocina]

Küresel ekonomi, 2. Dünya Savaşından bu yana en sıkıntılı dönemini yaşarken, sanayi üretimi rakamları, 2008 yılının ikinci çeyreğinden itibaren sert bir şekilde düşmeye başladı ve enerji talebi de düşüş eğilimi gösteriyor.

Küresel enerji piyasasının büyük oyuncuları zarar ederken, Rusya’nın doğalgaz üretim devi Gazprom da payına düşeni aldı. Şirket, ana ihracat kalemi olan doğalgaza ilişkin talep azalması sebebiyle, gelirinin 111,5 milyar avrodan 72,5 milyar avroya gerileyeceğini tahmin ediyor. Geçtiğimiz yıl 21,5 milyar avro olarak kaydedilen kârın, 2010’da yarı yarıya düşerek, yaklaşık 11,6 milyar avro düzeyinde olması bekleniyor.

Gazprom’un sorun yaşaması, tüm Rus ekonomisi için de sorun anlamına geliyor. Rusya’nın GSYİH’sinin yüzde 10’unu teşkil eden, yaklaşık 380.000 kişiyi istihdam eden ve doğrudan federal bütçeye olmak üzere yaklaşık 12,5 milyar avro vergi veren doğalgaz devi, son beş yılda ülke ekonomisinin güçlü bir şekilde büyümesinde büyük paya sahip. İhracat başta olmak üzere, gelirlerdeki uzun vadeli artış da, yakalanan bu büyüme hızının korunması açısından çok önemli.

Aslında Gazprom, ekonomik durgunluğa rağmen, ihracat açısından başarılı bir yıl geçirdi. 2009 yılında Rusya’yı doğrudan Avrupa’ya bağlayan iki dev denizaltı boru hattı ve yanı sıra Güney Sibirya’daki üretim sahalarını Çin’e bağlayan bir boru hattı inşaatı ile ilgili görüşmelerini sonuçlandıran şirket, Yamal Yarımadasındaki yeni doğalgaz rezervleri arama çalışmalarına ve Sakhalin Adasındaki doğalgaz sıvılaştırma tesislerinin inşaatına büyük ölçekli yatırımlar yapmaya devam etti.

Uzun vadede oldukça parlak bir gelir tablosu çizen bu projeler, doğalgaz kaynaklarının çeşitlendirilmesini isteyen Avrupalı liderlerin bu yöndeki çabalarının aksine, Rusya’nın, Avrupa’nın en büyük doğalgaz tedarikçisi olarak oynadığı rolü de pekiştirecek.

Gazprom’un iddialı projelerinin arkasındaki isim, şirketin yönetim kurulu başkan yardımcısı ve ihracat bölümünün başı olan, 53 yaşındaki Alexander Medvedev. 2009 yılında Time dergisinin dünyanın en etkili 100 kişisi listesinde 36. sırada yer alan Medvedev, Gazprom’un Avrupa’daki projelerini SETimes’a anlattı.

SETimes: Gazprom, 2009 yılında ciddi bir gelir kaybı yaşadı, fakat yine de çok önemli bazı projelerde büyük ilerleme kaydetti. Sizce 2009 şirket açısından başarılı bir yıl mıydı?

Gazprom'un Rusya’daki Orenburg tesisi. [Marko Biocina]

Alexander Medvedev: 2009, Gazprom için çok kolay bir yıl olmasa da, bazı kilit projelerde çok büyük aşama kaydettiğimize şüphe yok. Gelirlerimiz daha düşüktü, ama sermaye yatırımlarımız yüksekti. Aslında geçtiğimiz yıl, son üç yılın ortalamasından daha fazla yatırım yaptık, ki o yıllar, gelir açısından çok daha başarılı idi. Kuzey Akımı boru hattının yapımına başlamış ve Güney Akımı boru hattının inşaatı ile ilgili olarak ise hazırlık ve görüşmelerin son aşamasına gelmiş olmaktan dolayı büyük bir sevinç içindeyiz. Kuzey Akımı, Rusya’yı Almanya’ya bağlayacak ve Finlandiya, Danimarka, İsveç ve Hollanda için özel kolları olacak. Güney Akımı ise Rusya ile Karadeniz’e kıyısı olan bir Avrupa ülkesini, ki o ülke muhtemelen Bulgaristan olacak, ve ardından İtalya’yı birbirine bağlayacak. Macaristan, Romanya, Sırbistan, Yunanistan, Hırvatistan, Slovenya ve muhtemel başka ülkeler üzerinden devam edecek. Bu boru hatları sayesinde Avrupa’ya her yıl doğrudan 115 milyar metreküp doğalgaz verebileceğiz.

SETimes: Hırvatistan, bir yılı aşkın bir süredir Güney Akımı projesine dahil olmak için görüşmeler yürütüyor. Bu ülke, ana boru hattı rotasına dahil olacak mı, yoksa tali boru hatlarından biri üzerinde mi kalacak?

Medvedev: Hırvatistan’ın, Güney Akımı projesinin önemini anlamış olması bizim için memnuniyet verici. Herşey yolunda gittiği takdirde, Hırvatistan ile Gazprom arasındaki nihai anlaşma, 2010 yılının ilk çeyreğinde imzalanabilir. Ana boru hattı rotası henüz belirlenmedi ve fizibilite çalışmalarımızı tamamlayıncaya kadar da kesinleşmiş olmayacak, fakat Hırvatistan muhtemelen tali hatlardan birine bağlı olacak. Bu elbette geçiş kârının daha az olacağı anlamına geliyor, ama güvenli ve istikrarlı tedarik bakımından ana ve tali boru hatları arasında bir fark yok.

SETimes: Peki ya Güney Akımı'na katılmak istediklerini söyleyen Romanya ve Avusturya?

Medvedev: Avusturya ile olan görüşmeler oldukça ilerlemiş durumda ve anlaşmanın çok yakında imzalanacağını tahmin ediyorum. Romanya’ya gelince, Güney Akımı'na katılma konusunda ciddi olan hiçbir ülkeyi projenin dışında bırakmayacağımızı söyleyebilirim. Romanya, Karadeniz kıyısında oldukça stratejik bir konuma sahip ve tıpkı Bulgaristan gibi, boru hattının Avrupa ayağının başlangıç noktası olabilir. Bağlantı Romanya üzerinden yapılabilir, fakat diğer yandan Bulgaristan’daki hükümet değişikliğinin ardından burada projenin ne yönde ilerleyeceğine de bakmamız gerekiyor. Bulgaristan ile olan görüşmeler hâlâ sürüyor. Dolayısıyla Romanya’nın, proje ile ilgili niyetini açık bir şekilde ortaya koyması için doğru zaman.

SETimes: Hırvatistan ve Rusya, yaklaşık on yıldır Rusya ile Hırvatistan’ın Omišalj limanını bağlaması öngörülen Druzba-Adriyatik petrol boru hattı üzerinde görüşmeler yapıyor. Gazprom da bu projeye dahil mi?

Medvedev: Evet, bu proje Gazpromneft isimli alt şirketimiz tarafından yürütülüyor. Görüşmelere bizzat katılmıyorum, ama projenin büyük bir başarı şansı olduğunu düşünüyorum. Bildiğiniz gibi geçtiğimiz yıl Sırbistan’daki NIS’yi satın alan Gazpromneft, bölgedeki varlığını kuvvetlendirmek istiyor. Şayet Hırvatistan, Družba-Adriyatik konusunda samimi ise, bu projenin başarısız olması için bir sebep yok. Gazprom, Adriyatik kıyısına gelmeyi elbette istiyor. Yalnızca kapasite ve nihai koşullar konusunda görüşmeler yapmamız gerekiyor.

SETimes: Gazprom, Hırvat basınının aktardığı şekilde, Adriyatik kıyısında sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) terminalleri de kurmak istiyor mu?

Orenburg tesisindeki kontrol odası.

Medvedev: Avrupa pazarına LNG ihraç etmeye başlamak istiyoruz. Şu anda Sakhalin Adasındaki üretimimizin tamamını Güney Asya pazarına ihraç ediyoruz, ama üretim kapasitemizi artırıyoruz ve bu bağlamda Avrupa pazarı ilgimizi çekiyor. Diğer taraftan, boru hattı tedariği olan ülkelerde LNG terminali kurmayacağız, çünkü bu durumda kendimizle rekabet etmiş oluruz. Gazprom, boru hattı bağlantısı olmayan ülkelerde LNG terminalleri kuracak. Hırvatistan, Karadağ, Arnavutluk, Yunanistan ve İtalya, Güney Akımı projesine dahil olmaları beklenen ülkeler olduklarından, Adriyatik kıyısında terminal kurmak mantıklı olmaz.

SETimes: North ve South Stream boru hatları, Asya doğalgazını Avrupa’ya taşıyarak Avrupa’nın Rus doğalgazına bağımlılığını azaltmayı amaçlayan, rakip boru hattı projesi Nabucco’nun geleceği açısından ne ifade ediyor?

Medvedev: Bunları rakip projeler olarak görmüyorum. Avrupa’da doğalgaz tüketiminin 2025 yılı itibariyle yüzde 80-100 oranında artması bekleniyor. Dolayısıyla söz konusu boru hatlarının tamamı bile artan talebi karşılamaya yetmeyecek. Bu yüzden Gazprom, Nabucco projesine memnuniyetle yaklaşırdı, ama şu anda bu proje kapsamında nakledilebilecek doğalgaz yok. Kazakistan, Özbekistan ve Azerbaycan’ın gelecek üretiminin neredeyse tamamı zaten Gazprom tarafından satın alınmış durumda. Türkmenistan’daki kapasite ise kıse bir süre önce Çin tarafından alındı. Dolayısıyla geriye yalnızca İran kalıyor, ki burası şu anda siyasi açıdan kabul edilebilir koşullara sahip değil. Bu şartlar göz önüne alındığında, Nabucco’nun şu dönemde yapılması pek de akla yatkın gelmiyor.

SETimes: Pek çok Avrupalı, Gazprom’un, Avrupa’nın doğalgaz tedariğindeki hakimiyetini kullanarak ileride fiyatları yükseltmesinden korkuyor. Sizce bunlar yerinde endişeler mi?

Medvedev: Bence sorunu gerçekçi bir şekilde ele almanın yolu bu değil. Doğalgaz fiyatları, petrol fiyatlarına dayalı net bir formülle belirlenir, ki bence bu iyi bir şey. Gelecekte doğalgaz fiyatlarının artacağını düşünüyorum, ama bu, talebin üretimden daha fazla artmasının doğal bir sonucudur. Ucuz enerji dönemi kesinlikle sona erdi ve dünya buna adapte olmak zorunda. Sonuçta birkaç hafta önce yapılan Kopenhag’daki iklim zirvesinde, dünya genelinde sera gazı emiliminin azaltılmasına ilişkin pek çok güzel hayal ortaya koyuldu, ama doğalgaz olmadan bunlar yalnızca hayal olarak kalır.

SETimes: Gazprom, Rus doğalgaz rezervlerinin gelecekteki gelişimi için yabancı ortaklarla işbirliği yapmayı istiyor mu?

Medvedev: Kesinlikle. Yamal Yarımadasındaki yeni devasa rezervlerimiz oldukça karmaşık bir yapıda ve bunların geliştirilmesi için modern teknoloji ve çok büyük yatırımlar gerekiyor. Gazprom, bu proje için kendisine ortak arıyor. Zaten başbakanımız Vladimir Putin’in birkaç ay önce Avrupalı büyük doğalgaz şirketlerinin temsilcileri ile biraraya gelmesinin nedeni de bu. Bence Avrupalılar, Gazprom’un, son 30 yıldır olduğu gibi, kendileri için güvenilir bir iş ortağı olmak istediğinin farkına varmalı. Gerilimin oldukça yüksek olduğu Soğuk Savaş döneminde bile, Avrupa’ya yönelik gaz tedariğinde bir kesinti olmamıştı, ki bu da Gazprom’un, Avrupalı müşterilerine uzun vadeli ve istikrarlı bir şekilde doğalgaz sağlama konusundaki kararlılığının veAvrupa ile ilişkilerini güçlendirme isteğinin bir kanıtı.