Makedonya ekonomisindeki belirsizlikler ortaya çıkıyor

02/11/2009

Geçtiğimiz yıl Makedonya hükümeti, ülkenin ekonomik krizden etkilenmeyeceğini söylemişti – fakat yanıldılar. Şimdilerde ülke, bu çıkmazı aşmak için adımlar atıyor.

Zoran Nikolovski, Southeast European Times, Üsküp -- 02/11/09

Merkez Bankası Başkanı Petar Goshev. [Tomislav Georgiev/SETimes]

Makedonya’nın ekonomik durumu, geçtiğimiz hafta gerçekleşen bir IMF ziyareti ile netleşti. Hükümet, IMF’nin bulgularından memnun kalırken, muhalefet partileri o denli etkilenmedi.

IMF Makedonya Masası Şefi Wes McGrew, bu yıl büyümenin aşamalı bir şekilde geri dönmesini ve GSYİH’de de – yüzde 2,5’lik bir gerileme öngören geçtiğimiz yılın tahminlerine göre bir miktar iyileşme görerek -- yüzde 1-1,5 aralığında bir düşüş yaşanmasını beklediklerini söyledi.

Makedon finans kurumlarının başkanları ile yapılan ortak basın toplantısında, hükümet, “Kriz Makedonya’yı etkilemiş olsa da, bu etki, bölgedeki diğer ülkelerin çoğundakinden önemli ölçüde daha hafif oldu,” dedi.

Fakat Makedonya için Sosyal Demokratik Birlik (SDSM) partisi, IMF’nin, yüksek makroekonomik istikrarsızlık riski beklentisine dikkat çekiyor.

SDSM Genel Başkan Yardımcısı Zoran Jovanovski, “Hükümet, 2009 yılına ilişkin tahminlerinde yalnızdır. Beklentileri, ne IMF ve ERBD’nin (Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası) ne de SDSM’nin tahminleri ile örtüşüyor,” dedi.

Geçtiğimiz yaz, küresel mali krizin etkileri ile ilgili tartışmalar alevlendi.

Temmuz ayına ait manşetlerde, “Makedonya iflas riskiyle karşı karşıya” yazıyordu. Medyadaki dedikodu kazanı, Maliye Bakanı Trajko Slaveski’nin, ülkenin varlıklarını nakde çevirmenin eşiğinde olduğunu söylemesi ile kaynamaya başladı. Parlamentonun, bütçede yeni bir düzenleme yapması ve harcamalarda yaklaşık 100 milyon avroluk bir kesinti yapılması çağrısında bulundu.

Makedonya Cumhuriyeti Merkez Bankası. [Makedonya Merkez Bankası]

Slaveski, “Bu önlemleri Eylül ayını beklemeden, bu ayın sonuna kadar alın," dedi.

Uyarı ülkede şok etkisi yaratırken, pek çok kişi ülkenin borçları ile mücadele edilmesi için işten çıkarmalar ve emekli maaşlarında kesintiler yapılacağından endişe etti, ancak bu endişeler gerçeğe dönüşmedi.

Yine de ülke, küresel mali krizden ağır darbe aldı ve yeni atanan Maliye Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Zoran Stavrevski, ülke ekonomisinin durgunluk içinde olduğunu açıkladı.

Stavrevski, parlamentoya hitaben yaptığı konuşmada, “Makedonya’nın 2009 yılında pek çok ülke gibi negatif bir büyüme hızı elde etmiş ve bu yıl da ekonomik durgunluk sürecine girecek olması şaşırtıcı bir sonuç değil. Tüm dünya ekonomik durgunluk yaşarken Makedonya’nın bunun dışında kalması beklenemez,” dedi.

Stavrevski duruma şaşırmasa da, hükümetin resmi web sitesindeki bazı başlıklar endişelendiriciydi.

Başlıklardan birine göre, “2009 yılının ilk dört ayındaki yabancı doğrudan yatırımların toplamı yaklaşık 90 milyon avroyu buldu”.

Aynı makaleye göre, geçtiğimiz yılın aynı döneminde ülkeye giren yabancı doğrudan yatırım miktarı toplam 142,5 milyon avroydu.

Web sitesinde belki de en korkutucu başlık şuydu: “2009’un ilk çeyreğinde Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) büyüme oranı yüzde -0,9.”

Tüm makalelerde Devlet İstatistik Kurumundan alınan veriler kullanılmıştı.

Kriz diğer ülkelerde de olduğu gibi, önce çalışan kesimi – özellikle de kredi başvuruları açısından – vurdu. Tüketici kredisi ortalamada yüzde 10’dan yüzde 14,50’ye yükseldi ve Merkez Bankasının politikalarını takiben bankalar, halkın çoğunluğunun kredi alamamasına yol açacak kısıtlamaları devreye soktu.

Maliye Bakanı Zoran Stavrevski. [Makedonya hükümeti]

Merkez Bankası Başkanı Petar Goshev, göreve geldiği günden bu yana – dinar’ın istikrarlı kurunu değiştirecek herşeye sıfır tolerans gösteren – politikasını kararlılıkla sürdürüyor. Ekonomik krizin ilk işaretleri belirlemeye başladığında, Goshev, enflasyonla mücadele için sert önlemlere başvurmuştu.

Mart ayında yaptığı bir açıklamada Goshev, dinar kurunun ciddi şekilde tehlikeye atıldığını ve sabit döviz kuru politikasını ne pahasına olursa olsun savunmaya devam edeceğini söyledi. Merkez Bankası tahvil faizinin iki puan düşmesi ve bankanın döviz arzını korumaya, kuru aynı düzeyde tutmaya ve devaluasyonu önlemeye çalışması nedeniyle, zaten sıkı olan para politikasını daha da sıkmak için önlemler aldı.

Şirketler bir süre boyunca Merkez Bankasının kısıtlayıcı politakalarının kredi ve sermayeyi pahalı, ihracatı ise zor kıldığından yakındı.

Ağustos'ta Temmuz bütçesinin sağlıklı olduğunun görülmesi gibi umut verici gelişmeler yaşanınca Stavrevski, Merkez Bankası başkanından faiz oranlarını indirmesini istedi.

Yerel Utrinski vesnik gazetesiyle yaptığı söyleşide Goshev, para politikasını hafifletmek için daha çok erken olduğunu söyledi. Ülkedeki bankaların krizi tam olarak hissetmesine daha biraz zaman olduğunu belirtti. Bankaların gelirleri, bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 86 oranında düşmüştü.

Krizin etkileri döviz arzında da görülüyor. Merkez Bankasına göre bu yıl döviz arzında 101,5 milyon avroluk bir düşüş yaşandı. Hükümetin “avro tahvillerini” veya ödenmemiş borçları piyasaya sürmesiyle döviz arzının artması ve ayrıca Makedonya’nın aldığı göç sayesinde, Temmuz ayında olumlu sinyaller gelmeye başladı.

Hükümet krizin ülkeye teğet geçeceğini açıklamış olsa da, Kasım 2008’de 330 milyon avroluk bir kriz paketinin duyurusunu yaptı. Paket, gümrük vergilerinde ve çiftçilere yönelik vergilerde indirim gibi çeşitli önlemleri içeriyordu.

Tetovo'daki Güneydoğu Avrupa Üniversitesi'nden öğretim görevlisi Miroljub Sukarov, Macedonian Business Portal'a yaptığı açıklamada, Makedonya’nın ihraç ettiği ürünlerin yeri doldurulabilir ürünler olduğunu, petrol ve elektrik gibi ithal edilen ürünlerin ise ikame edilemeyeceğini söyledi. Yani Sukarov’a göre kriz devam ederse, Makedonya’nın bunun sonuçlarıyla mücadele edebilmek için mutat yarım milyar avrodan çok daha fazlasına ihtiyacı olacak.

Sokaktaki vatandaş ise durumu kısaca şöyle özetleyebilir: "İşsizim, bu yüzden küresel ekonomik kriz beni etkilemiyor. Ben zaten hep krizdeyim”.

Makedonya’da şu andaki işsizlik oranı %33,8.