Karadağ bir kültür başkenti mi olacak?

21/09/2009

Kotor’da düzenlenen bir festivalin organizatörleri, kendilerine yüksek hedefler koyarken, Podgorica halkı, kültürel etkinliklerin yapıldığı yeni bir buluşma noktasının, başkentin imajını değiştirmesini ümit ediyor.

Makale ve fotoğraflar: Marina Roganoviç, Southeast European Times, Podgorica -- 21/09/09

İbrica Jusiç, Skaline’de performans sergiliyor. [Marina Roganoviç]

Karadağ yüzme, yeme-içme ve eğlence konusunda sunduğu olanakları ile kıskanılacak bir üne sahip. Fakat bu Balkan ülkesi, kültürel açıdan bir kimlik krizi yaşıyor. Kimileri, ülkenin geleneksel havasının bozulmasından endişe ederken, kimileri de ülkenin daha farklı ve öncü bir havaya bürünmesini istiyor.

Kotor Uluslararası Sanat Festivalinin (KAIF) organizatörleri, niyetlerini gizlemiyor. Daha küçük çaplı bir dizi etkinliğin ana çerçevesini oluşturan KAIF’i, yerel kültürü, kontrolsüz gelişmeye karşı koruma mücadelesinin güçlü kalelerinden biri olarak görüyorlar. Kotor’un mirasını koruma ve “Akdeniz'de yeni bir kültür merkezi” kurma konusunda kararlılar.

KAIF’in tanıtım broşüründe Paolo Magelli ve Janko Ljumoviç, “Festivalimiz, tarihi yerlerin korunması ve yeniden canlandırılması, surların, kiliselerin ve sarayların yeniden inşa edilmesi için verilen mücadelenin önemli etkenlerinden biri olacak. Bu yarışta geriye düşen bu kent, kültürel açıdan kendisine yakın olan benzer kentleri yok eden hayati hatalardan ders çıkarabilir”, diyor.

Turizm – ve muhtemelen lüks bir tatil beldesinin imkanlarını isteyen zengin ziyaretçilerin akını – Karadağ ekonomisini geliştiriyor, ama bunun da bir bedeli var. Magelli ve Ljumoviç’e göre sahil kentleri, toplum olma duygusunu kaybederek “güzel insanların” oyun bahçesi haline gelme riskiyle karşı karşıya.

KAIF, Kotor’u bölgenin kültür merkezlerinden biri haline getirerek bu eğilimi tersine çevirmeyi umuyor. Organizatörler, bu festivali, turizm sektöründe amansız bir rekabetin yaşandığı, kültürel açıdan zengin Akdeniz havzasının “kaçırılmaması gereken” etkinliklerinden biri haline getirebilemek için Karadağ Kültür Bakanlığından maddi destek istemiş.

Her yıl düzenlenen Kotor Karnavalı, KAIF kapsamında yer almayan az sayıdaki kültür festivalinden biri.[Marina Roganoviç]

Festival kapsamındaki etkinliklerde, KAIF’in genel felsefesine uygun olarak, popüler kültür değil folklor ve sanat ön planda tutuluyor. Ancak KAIF’te geleneksel unsurlara dayalı olmayan şeyler de var. Bazı etkinlikler özellikle gençlere yönelik oluyor.

Bu tip etkinliklerin en önemli örneklerinden biri, tekno ve hip-hop müzik konserlerinin yapıldığı Refresh Festivali. Bu yaz yapılan festivalde dünyaca ünlü Fransız DJ Bob Sinclair eşliğinde eğlenmek için Karadağ nüfusunun yarısı Maximus diskosuna doluşmuş gibiydi.

“Bu yılki Refresh’te muhteşem bir atmosfer, muhteşem DJ’ler ve muhteşem ziyaretçiler vardı" diyen festival medya yöneticisi Marija Vujoviç, Refresh’in “Boka Körfezi'nin güzelliklerinin tadını çıkarmak, gündüzleri Kotor’un kültürünü, gelenek ve göreneklerini yaşarken, geceleri de dünya müziğinin en büyük isimleri ile eğlenmek isteyen parti severlere” hitap ettiğini söylüyor.

Sinclair ve binlerce sadık hayranı sayesinde festival muhteşem bir kapanış yaptı. Vujoviç, “Gelecek yıl daha da iyi olacak” diye söz veriyor.

Kotor, eskiye zarar vermeden yeniyi de bünyesinde barındırmaya çalışırken, Podgorica şehri bambaşka bir sorunla karşı karşıya. Sahil kesiminden bir saat içerde kalan şehir, turistleri pek de cezbetmiyor.

Kültür turizmi meraklıları için de bir cennet sayılmayan başkentte pek çok gece kulübü olmasına rağmen, geleneksel Karadağ müziği ve kültürünü keşfetmek isteyenler için çok az seçenek vardı.

Refresh Festivalinde bir DJ performans sergiliyor. [Marina Roganoviç]

Fakat bu durum, şehrin en yeni kafe barı Skaline’nin bu yaz kapılarını açmasıyla son buldu. Merdivenlerinden çıkarken asla tekno müzik duyamayacağınız Skaline, tam da Balkan havası arayanlara göre bir yer.

Osmanlı Türklerinin 1497 yılında bir kale inşa ettiği, Moraca ve Ribnica nehirlerinin buluştuğu yerde bulunan Skaline, yerel halkın uzun yıllardır bir “buluşma yeri” olarak kullandığı harika bir arazisi var. Podgorica halkı, bu tip işletmeler sayesinde, çoğu turistin uluslararası havaalanının bulunduğu yer olarak tanıdığı şehirlerinin daha fazla ilgi çekmesini ümit ediyor.

23 Ağustos’ta Skaline sahnesini Balkan müziğinin efsane isimlerinden Ibrica Jusiç şeferlendirdi. Bundan yirmi beş yıl önce, şu anda Skaline ‘nın bulunduğu tarihi yerde Karadağ’daki ilk konserini veren Jusiç, O zamanlar burada kafe bar yoktu. Küçük nehrin [Ribnica] yanında bir sahne vardı ve burası insanlarla dolu, büyülü bir yerdi”, diyor.

Jusiç sözlerine şöyle devam ediyor: “Skaline, Podgorica’nın kültürel açıdan gelişmesine kesinlikle katkı sağlayacaktır. İşin içinde yaratıcı pek çok genç insan var ve bu gençlerin pek çok fikri var. Burası kesinlikle yaz aylarının vazgeçilmez buluşma mekanlarından biri olacak.”

Skaline’nin sahiplerinden Srdjan Filipoviç ise kendine bir misyon edinmiş. “Podgorica yeni ve güzel bir şehir. Her gün yeni binalar ve bulvarlar yapılıyor. Fakat öte yandan eski Podgorica’yı, ruhu olan yerleri de korumalıyız. Podgorica’nın gerçek kültürel ve tarihi değerleri o merdivenlerin aşağısında,” diyor.

Podgorica Turizm Organizasyonu Yöneticisi Ljiljana Scepanoviç de Filipoviç’le aynı fikirde: “Skaline, şehrin önemli bir parçası. Burası, Podgoricalı çocukların, anne babalarından duydukları bir yer. Yeni Podgorica’yı eski şehirle buluşturan en nadide yerlerden biri. Tarihi binalar, köprüler ve kaleler var. Skaline, turistlerin gelmekten büyük keyif alacağı bir yer olacak.”