Gregorian: Yüksek Temsilcilik kurumu olumsuz söylemler yüzünden kapatılamıyor

20/07/2009

Bosna Hersek Yüksek Temsilcisi Baş Yardımcısı Raffi Gregorian, Southeast European Times’ın kendisiyle yaptığı özel söyleşide, ülkedeki mevcut siyasi duruma ilişkin görüşlerini paylaşıyor.

Antonio Prlenda, Southeast European Times, Saraybosna – 20/07/09

Yüksek Temsilci Baş Yardımcısı Raffi Gregorian. [YT]

AB’ye katılım açısından potansiyel bir aday olan Bosna Hersek (BH), 2006’nın sonlarına doğru NATO’nun Barış için Ortaklık programına katılmış ve geçtiğimiz yıl üyeliği ile ilgili olarak Yoğunlaştırılmış Diyalog sürecine başlama daveti almıştı.

Geçtiğimiz Mart ayında yayınlanan bir NATO analizinde, “Bosna Hersek artık çok da güvenli. Sivil kesimde gelişmeler devam ediyor. NATO Müttefikleri, Bosna Hersek’in gelişmesi, refah düzeyinin yükselmesi ve Avrupa-Atlantik standartlarına yaklaşmasına destek olma konusundaki kararlılıklarını koruyorlar”, denildi.

Kaydettiği tüm bu ilerlemelere rağmen, Balkan ülkesinin NATO ve AB’ye katılabilmesi için önünde uzun bir yol var. BH Yüksek Temsilcisi Baş Yardımcısı Raffi Gregorian ise ülkeye bu yolda yardımcı olması için görevlendirildi -- ki kendisi bu görevin bir gün sona ereceğini ümit ediyor.

Southeast European Times ile yaptığı özel söyleşide Gregorian, “Barış Uygulama Konseyinin (PIC), Yüksek Temsilcilik (YT) kurumunun kapatılması yönünde karar alamamasının nedeni, Sırp Cumhuriyeti (SC) yönetiminin açıklamalarıdır”, dedi.

Gregorian ayrıca uzun yıllar boyunca ve azimle çalışmayı gerektirse de, BH’nin mutlaka NATO ve AB’ye gireceğini söylüyor.

Lisans eğitimini 1986 yılında Pennsylvania Üniversitesinde tamamlayan ve 1989 yılında King’s College’da Savaş Araştırmaları konusunda yüksek lisans derecesi almaya hak kazanan Gregorian, 1998 yılında Johns Hopkins Üniversitesi İleri Uluslararası Araştırmalar Fakültesinde doktora çalışmasını tamamladı. Amerikan Deniz İhtiyat Teşkilatında muvazzaf subay olan Gregorian, Kosova ve Bosna Hersek’in yanı sıra Pentagon’daki Müşterek Karargah’ta aktif görevde bulundu.

YT’nin kapatılması ile ilgili kararı ancak Barış Uygulama Konseyi verebiliyor. [YT]

Southeast European Times: Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç’in SC’ye yaptığı resmi ziyareti ve “Batı Balkanlar'da istikrar isteyen herkes, halkın temsilcilerinin aldığı meşru kararların iptal edilmesinin engellenmesini ister” şeklindeki açıklamasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Raffi Gregorian: Cumhurbaşkanı Tadiç’in, SC’nin aşırı tepki vermesini engellemeye çalıştığına ve verdiği özel mesajların da bu niyetle örtüştüğüne inanıyorum. Halka verdiği bazı mesajların farklı bir tablo çizmesi ise talihsiz bir durum. Fakat SC Ulusal Meclisinin kararları Dayton Anlaşması ve anayasaya aykırı olduğundan, Tadiç’in yorumları söz konusu meseleye uygun değil.

SETimes: Sizce BH’de anayasal reformun önündeki engellerin kaldırılması açısından YT’nin rolü nedir ve bu bakımdan bugüne dek ne ölçüde bir başarı elde edildi?

Gregorian: AB ve Amerika Birleşik Devletlerinin, anayasanın iyileştirilerek istikrarın geliştirilmesi, işlevselliğin artırılması ve AB ve NATO’ya katılım sürecinin kolaylaştırılması açısından BH’ye destek verme konusunda ortak bir kararlılık içinde olduğunu biliyorum. Anayasal değişiklikler YT’nin kapatılması için gerekli koşullar arasında yer almamakla birlikte, kurum, yapılan her türlü değişikliğin Daytın Barış Anlaşması ile uyumlu olmasını istiyor. Öte yandan anayasa değişikliği sürecinin kolaylaştırılması, AB Özel Temsilcisinin (EUSR) yetkileri kapsamında yer alıyor ve dolayısıyla AB’nin bu mekanizma kanalıyla konuya dahil olması beklenebilir.

Uluslararası toplumun istediği şey, tam bir AB ve NATO üyesi olarak taşıdığı tüm yükümlülükleri yerine getirebilecek kapasitede, daha etkin ve daha iyi işleyen bir BH görmek. Eğer BH Ocak ayında BM Güvenlik Konseyi üyesi olursa, bu sayede hükümetin dış siyaset ve savunma siyaseti konusunda karar alma süreçlerinin iyileştirilmesi için neler yapılması gerektiği daha net biçimde ortaya çıkabilir ve bu da BH’nin gelecekte AB ve NATO’ya katılım şansını artırabilir.

SETimes: YT’nin yıl sonu itibariyle kapatılması planlanıyor. Sizce ülkedeki siyasi ortam bundan nasıl etkilenecek?

Gregorian: YT’nin kapatılarak güçlendirilmiş EUSR’ye geçiş yapılması kararı, beş hedef ve iki koşulun yerine getirilmesini takiben ve yalnızca Barış Uygulama Konseyi (PIC) tarafından verilebilir. Söz konusu koşullardan biri, ülkedeki siyasi ortama ilişkin değerlendirmedir. Bazı siyasetçilerin, ortamın istikrarını bozucu açıklamaları sürece zarar veriyor. YT’nin kapatılmasını en çok savunanların, çoğu zaman siyasi ortamı kızıştıranların ta kendileri olması da bir çelişki teşkil ediyor.

SC Başbakanı Milorad Dodik’in açıklamaları, BH’nin siyasi ortamını tehdit eder nitelikte idi. [Getty Images]

PIC’nin, son üç yıldır Yüksek Temsilcilik kurumunun kapatılması yönünde karar alamamasının nedeni, SC yönetiminin açıklamalarıdır. Sözde bir “B Planı” ile tehditte bulunmanın, ikinci koşulun sağlanmasına herhangi bir katkı sağlamayacağı açık. Ne olursa olsun, YT’nin kapatılması, uluslararası toplumun BH’deki varlığının sonu demek değil. Aksine, bu kurumun kapatılmasıyla birlikte AB ve tüm kurumları BH’de daha fazla varlık göstermeye başlayacak.

SETimes: SDA Genel Başkanı Süleyman Tihiç, uluslararası toplumu, SC’nin Dayton Anlaşmasına aykırı eylemlerine ve SC Başbakanı Milorad Dodik’in olumsuz söylemlerine gerekli tepkiyi vermemekle suçluyor. Bu iddialara yanıtınız nedir?

Gregorian: SC Ulusal Meclisinin kararları, Dayton Anlaşması ve anayasaya aykırıydı ve YT de, SC’li yetkililerin bu hatayı düzeltmek niyetinde olmadıklarını açıkça ifade etmeleri üzerine söz konusu kararları iptal etti. Başbakan Dodik’in söylemleri ise kabul edilebilir değil ve önünde sonunda kendisine zarar verecektir.

PIC’nin geçmişte defalarca altını çizdiği gibi, uluslararası toplum, Dayton Barış Anlaşmasına uygunluğu garanti altına alacak tüm enstrümanları elinde tutuyor. Yani YT ve EUFOR’a BH konusunda tanınan yetkilerin yanı sıra, çeşitli uluslararası kuruluşlar ve ulusal hükümetlerin de elinde barışı korumak için kullanabilecekleri yetki ve önlemler var.

SETimes: BH halkına vermek istediğiniz en önemli mesaj nedir?

Gregorian: NATO ve AB’ye MUTLAKA katılacaksınız. Uzun yıllar boyunca ve azimle çalışmanız gerekecek, ama sonuç buna değecek. Mevcut siyasi durum kötü olabilir, ama büyük ihtimalle gelecek seçimlerden sonra, tıpkı üç yıl önce olduğu gibi yine çok daha iyi duruma gelebilir. O yüzden sakın umudunuzu kaybetmeyin!