Belgrad’da sokak çocukları, bakım merkezinde yardım ve huzur buluyor

13/04/2009

Belgrad sokaklarında yaşayan veya çalışan 500’den fazla çocuk, hayatta kalmaya ve çoğunlukla da kanundan kaçmaya çalışıyor.

Bojana Milovanoviç, Southeast European Times, Belgrad -- 13/04/09 Fotoğraflar: Nikola Barbutov

Belgrad sokaklarında yaşayan ve çalışan çocukların sayısının 500’den fazla olduğu tahmin ediliyor.

Uzmanlar, Belgrad sokaklarında –çoğu Roman kökenli olmak üzere – 500’ün üzerinde çocuğun yaşayıp çalıştığını düşünüyor. Bu çocuklar, temiz çarşaflar ve rahat bir yatak yerine, kanalizasyon kanallarında, karton kutuların ya da yıkık binaların içinde uyuyor.

Çoğu zaman ebeveynleriyle birlikte sokaklarda dileniyor ya da motorsiklet sürücülerini durdurup bir iki lira karşılığında camlarını siliyorlar. Çocukların çoğunun kimliği ya da sağlık sigortası yok ve yine çoğu, geçmişte işledikleri suçlar nedeniyle koruma sosyal kuruma kurumları ve çocuk suçlulara yönelik yerlerden uzak duruyor. UNICEF’in Sırbistan bürosuna göre, ülkede 300 binden fazla çocuk yoksulluk yüzünden tıbbi bakım veya eğitimden yoksun durumda.

Bu çocukların çoğu Roman kökenli, ama farklı farklı yerlerden geliyorlar – kimileri biyolojik ebeveynlerinin ya da kendilerini evlat edinen ailelerin yanından kaçıyor, kimileri ise yetimhanelerden veya gençlik merkezlerinden ayrılıyor. Aralarında pek çok mülteci var. AFP’ye göre, son yıllarda Kosova’dan kaçan çocukların pek çoğu, 1990’ların başlarında Bosna Hersek ve Hırvatistan’daki evlerini terk etmiş olanlara katıldı.

Gençlikle Bütünleşme Merkezi (CIM), bundan yirmi ay önce, bu çocukların ihtiyaçlarına cevap olmak için Belgrad’da Sokak Çocukları İçin Bakım Merkezini kurdu. Merkezin amacı, sokak çocuklarına tıbbi bakım, yemek ve geceyi geçirebilecekleri bir yatak vermek.

CIM, çocuklara kalacak yer ve sağlık hizmetleri veriyor ve – okula gidebilmeleri ve devletin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için gerekli – yasal belgeleri almaları konusunda yardımcı oluyor. Merkez, 300’den fazla çocukla düzenli temas halinde.

17 yaşındaki İdris, dokuz yaşından beri sokaklarda çalışıyor. Ebeveynleri, beş erkek ve üç kız kardeşi ile birlikte yaşıyor. Dört yıl ilkokula devam ettikten sonra, babası engelli ve annesi de küçük çocuklarına bakmak zorunda olduğu için, ailesinin geçimine katkıda bulunmaya başlamış. İdris, motorsikletlerin ön camlarını silerek ve erkek kardeşinin yardımıyla hurda alüminyum ve bakır toplayarak geçimini sağlıyor.

“Okula dönemem, çünkü aileye bakacak başka kimse yok. Erkek kardeşim ve ben günde yaklaşık 11 avro kazanıyoruz. Bu kadar para on kişinin karnını doyurmaya yetmiyor”, diyor.

Belgrad’da Sokak Çocukları İçin Bakım Merkezi, sokak çocuklarına tıbbi bakım, yemek ve geceyi geçirebilecekleri bir yatak veriyor.

Yeterli parası olsa, kendi araba yıkamacısını açmak istediğini söyleyen İdris, Gençlikle Bütünleşme Merkezi isimli STK’nın bir projesi olan Bakım Merkezinden yararlanan 260 kişiden biri. Merkeze, hava koşullarına bağlı olarak günde 30 ila 60 arasında çocuk geliyor.

Proje koordinatörü Milica Djordjeviç, merkezden faydalananların, buranın tasarımına katkıda bulunduklarını belirtiyor. Gençlikle Bütünleşme Merkezi gönüllüleri, sokakta yaşayan çocukları ziyaret etmiş, onların ihtiyaçlarını öğrenmiş ve merkezin sunacağı hizmetleri de buna göre tasarlamış. Çocukların en önemli isteklerinden biri ise polislerin müdahale edemeyeceği bir yermiş.

Djordjeviç, “Bakım Merkezinin temel amacı bir çocuğun ihtiyaç duyabileceği türde acil yardım ve müdahale hizmeti sunmak. Çocuk dayak yemişse ona yardım edecek bir hemşiremiz var; açsa burada yemek yiyip yıkanıyor. Kendisine giysi, ayakkabı veriyoruz. Gece de burada kalabiliyor”, diyor.

Merkez çalışanlarının, her çocuğu Sosyal Merkeze ve sosyal koruma yetkililerine bildirdiğini ve çocukları sokaklardan kurtarmaya çalıştığını söyleyen Djordjeviç, sözlerine şöyle devam ediyor: “Çocukların bir kısmını sığınma evlerine yerleştirebiliyoruz, ama sosyal koruma memurları bazen aylarca onları görmeye gitmiyor. Çocuk sistemden sıkılıp yeniden sokaklara dönüyor. Merkeze gelenlerin çoğunun sağlık sigortası yok ve dolayısıyla bu çocukları devlete ait rehabilitasyon kurumlarına yerleştirmek zor.”

Pek çok aile bu tip çocuklarla başa çıkabilecek derecede donanımlı değil. Çoğu, bu çocukları zor kullanarak değiştirmeye çalışıyor ama bu da ters bir etki yaratarak, yeniden evden kaçmalarına neden oluyor. Merkez koordinatörü, “Sorun şu ki, bu çocuklar kurumlardan ve baskıcı sistemlerden kaçıyor”, diyor.

Djordjeviç uyuşturucu konusunun da altını çizerek şöyle diyor: “Uyuşturucu bağımlılığı, sokak çocuklarında oldukça sık görülen bir sorun. Sokakta her türlü uyuşturucuyu, özellikle de eroini kolaylıkla bulabiliyorlar.”

Bakım Merkezi, hizmet verdiği 20 ay boyunca üç kez adres değiştirmek zorunda kalmış, çünkü her defasında bu yoksul çocukları muhitlerinde görmek istemeyen komşuların şikayetlerine maruz kalmışlar. Şimdi kendine ait bahçesi olan ayrı bir yerleri var ama buranın da kira sözleşmesi Mayıs ayında doluyor.

Merkez temsilcileri, sözleşmenin uzatılmasını umuyor ve şu anda finansmanını güçlükle sağlayan Merkezin, Belgrad ve Sırp hükümetlerinin kalıcı bir girişimi haline geldiğini görmek istiyor.