2009’da Makedonya’yı sorunlar ve baskılar bekliyor

09/02/2009

Başbakan Nikola Gruevski’nin yönetimindeki hükümet iddialı ve iyimser olsa da, AB umutları açısından ülkenin önünde ciddi engeller bulunuyor.

Zoran Nikolovski, Southeast European Times, Üsküp – 09/01/09

Makedonya’nın AB’ye katılım planları, önümüzdeki seçimlere bağlı. [Getty Images]

Makedonya, bu yıl AB ve NATO ile üyelik görüşmelerini açmayı hedefliyor, fakat bunun gerçekleşmesi iki temel kritere bağlı. Bu kriterlerden ilki, 22 Mart’ta yapılması planlanan yerel seçimler ve cumhurbaşkanlıiğı seçimleri. Diğeri ise Yunanistan ile süregelen isim anlaşmazlığının çözüme kavuşturulması. Her iki mesele de oldukça ciddi zorluklar içeriyor.

Seçim baskısı

AB, Makedonya’nın katılım görüşmelerine başlayabilmesinin büyük ölçüde Mart ayında yapılacak olan seçimlere bağlı olduğunu belirtiyor. Temmuz 2008’de yapılan parlamento seçimleri, şiddet ve oy verme usulsüzlükleri nedeniyle bozulmuştu.

Başbakan Nikola Gruevski geçtiğimiz ay, “Elimizden gelenin en iyisini yapacak ve umut ediyorum ki adil ve demokratik bir seçim yapacağız. Son seçimlerden bu yana, adil ve demokratik bir seçim ortamı sağlamak için tüm gücümüzle çalıştık”, dedi.

Cumhurbaşkanlığı seçimleri için, Makedonya’nın önde gelen tüm partileri adaylarını açıkladılar.

İktidar partisi VMRO-DPMNE’nin adayı, parti genel kurulunda ezici bir oy çoğunluğu ile kabul edilen Üsküp Üniversitesi öğretim üyelerinden George Ivanov oldu. Ana muhalefet partisi SDSM ise, daha küçük çaplı bir parti olan Yeni Sosyal Demokratların da desteğini alan Ljubomir Frckovski’yi seçti.

İktidardaki etnik Arnavut DUI partisi, eski birulaştırma ve haberleşme bakanı olan Agron Budjaku’yu aday gösterdi. Muhalif Arnavut partisi DPA’nın adayı ise, öğretim görevlisi Mirushe Hodza oldu. Hodza ve bağımsız aday Slagjana Taseva, bu yıl cumhurbaşkanlığı seçimine katılan iki bayandan biri. Bir diğer Arnavut partisi olan PDP de, eski genel başkan Nevzat Halili’yi aday gösterdi.

Yeni Demokrasi partisi, aday tercihini genel başkan Imer Selmani’den yana kullandı. Selmani, 2006-2008 yılları arasında VMRO-DPMNE-DPA koalisyon hükümetinde sağlık bakanlığı yapmıştı. Liberal Demokratlar ise eski bir NATO büyükelçisi olan Nano Ruzin’i aday gösterdi. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin en tartışmalı adayı ise, hakkındaki savaş suçu iddialarından beraat edene kadar üç yıldan uzun bir süre Lahey’de gözaltında tutulan eski İçişleri Bakanı Ljube Boskovski oldu. Boskovski seçimlere bağımsız aday olarak katılıyor.

Sonuç ne olursa olsun, seçimler uluslararası toplumun da odağında olacak. AB’nin Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi, geçtiğimiz sonbaharda yaptığı bir açıklamada, Makedonya’nın, üyelik görüşmelerinin başlayabilmesi için yerine getirilmesi gereken Kopenag kriterlerinden sekizi ile ilgili ilerleme kaydettiğini, fakat “dokuzuncu kriter”, yani adil ve demoratik seçimler konusunda henüz bir gelişme sağlanmadığını belirtti.

Geçtiğimiz hafta, AB’nin Makedonya özel temsilcisi Ervan Fouere, “Seçimler, uluslararası standartlara tamamen uygun bir şekilde yapılmazsa, korkarım bu Makedonya açısından büyük bir başarısızlık olacak ve ülkenin AB ile bütünleşme sürecini de erteleyecek”, dedi.

İsim anlaşmazlığında sona mı geliniyor?

BM özel temsilcisi Matthew Nimetz, isim anlaşmazlığı meselesinde aracılık ediyor. [Getty Images]

Ülkenin karşısındaki bir diğer önemli engel de, “Makedonya” ismi ile ilgili olarak Yunanistan ile 17 yıldır sürmekte olan anlaşmazlık.

Anlaşmazlığın, “hâlâ devam eden bir mesele” olduğunu dile getiren Fouere, “Bu, reformlardan bağımsız bir mesele. Avrupa Komisyonu’nun değerlendirmesi ise reformlar temel alınarak yapılıyor”, dedi.

Fouere, AB’nin, Üsküp’ün ortaklık yolunda ilerleyebilmesi için Yunanistan ile olan bu tartışmanın çözüme kavuşturulması gerektiğini açıkça ortaya koyduğunu da sözlerine ekledi.

Süregelen anlaşmazlık, ülkenin NATO’ya katılım sürecini zaten olumsuz yönde etkiliyor.

Cumhurbaşkanı Branko Crvenkovski, “Bükreş’teki NATO Zirvesinde Makedonya Cumhuriyeti beklenen tam üyelik davetini alamadı. Avrupa Komisyonu yıllık raporunda da, AB ile görüşmelere başlanması yönünde bir tavsiyede bulunulmadı”, dedi.

Bu ayın sonunda Atina ile bir dizi görüşme daha yapılması bekleniyor. Fakat Crvenkovski’ye göre, bu görüşmelerden bir sonuç alınması zor görünüyor, çünkü Gruevski yönetimi şimdilerde Uluslararası Adalet Divanında Yunanistan’a karşı açtığı dava ile meşgul.

Makedonya, Lahey merkezli mahkemeye sunduğu şikayetinde, Yunanistan’ın, geçtiğimiz Nisan ayında Bükreş’ta yapılan NATO Zirvesinde, Üsküp’ün İttifak’a katılmasını engelleyerek, iki ülke arasında 1995’te imzalanan geçici bir anlaşmayı ihlal ettiğini iddia ediyor. Söz konusu anlaşmanın 11. Maddesine göre Yunanistan, komşusunun uluslararası, çok taraflı ve bölgesel kuruluşlara katılma çabalarını engellemeyeceğini taahhüt ediyor.

Atina ise, bu maddenin, Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (FYROM) isminin kullanılması şartına bağlı olduğunu söylüyor. 1995 tarihli anlaşma çerçevesinde Yunanistan’a, farklı bir isim kullanılması halinde itiraz etme hakkının net bir şekilde verilmiş olduğunu dile getiren Yunan diplomatlar, Makedonya’nın, anlaşmanın pek çok maddesini bizzat ihlal ettiğini belirtiyor.

Gruevski, meseleye aracılık eden BM özel temsilcisi Matthew Nimetz’in yakında yeni öneriler getirmesini bekliyor. Fakat her iki taraf da mevcut görüşünde ısrar ediyor ve taviz vermeye yanaşmıyor.

Ekonomik engeller

Uzmanlar, bu yıl için borsa endekslerinde artış beklenmediğini söylüyor. [Tomislav Georgiev]

Makedonya’nın, yeni yıl için ekonomi cephesinde de hedefleri var. Hükümet, küresel ekonomik krizin olumsuz etkilerini en aza indirmek için önlemler alıyor. Yüksek işsizlik oranlarının düşürülmesi, ülkenin Yabancı Doğrudan Yatırımlar (YDY) için cazip hale getirilmesi ve yaşam standartlarının yükseltilmesi de öncelikli konular arasında yer alıyor.

Küresel finans sistemi çökmeden önce, Makedonya halkı, ekonomi alanında olumlu haberler alıyorlardı. 2007 yılında ülke ekonomisi yüzde 5,9 büyümüş, enflasyon oranı düşük seyretmiş, işsizlik azalmış ve YDY’ler – bir önceki yıla kıyasla yüzde 47’lik bir artışla – 506 milyon avroluk rekor bir düzeye ulaşmıştı.

2008’in ilk yarısında ekonomik büyüme yüzde 6 idi ve enflasyon, Kasım ayında yüzde 5,1’e düşmüştü.

Geçtiğimiz yılın sonlarına doğru hükümet, ülke ekonomisini dünya genelinde yaşanan finans krizinden korumak için on tane önlem aldı. 2009 yılı için, -- 2008’e kıyasla yüzde 14’lük bir artışla – yaklaşık 500 milyon avroluk ya da diğer bir deyişle GSYİH’nin yüzde 7’si oranında sermaye yatırımı planlanıyor. Karayolu ve demiryolu altyapılarının iyileştirilmesi ve enerji sektörüne yönelik yatırımlar da hükümetin planları arasında yer alıyor.

Fakat Cumhurbaşkanı Crvenkovski, mevcut tablodan hoşnut değil. Parlamentoya hitaben yaptığı yıllık konuşmasında, hükümetin, fazla iyimser olarak nitelendirdiği bakış açısını topa tutan Crvenkovski, “Yanlış sonuçlar çıkarmak ve buna bağlı olarak da politik öncelik ve kavramlarımızı yanlış tanımlamak, asla yapmamamız gereken ve bize çok pahalıya patlayabilecek bir hatadır. Küresel kriz, ekonomimiz için bir fırsat değil, tehdittir”, dedi.

Muhalefet ve bazı bağımsız uzmanlar, Gruevski hükümetini, büyük çaplı kamu harcamaları yaptıkları için eleştiriyor. Makedonya bu yıl – on yıl öncesine kıyasla dört kat ve geçtiğimiz yıla kıyasla ise 50 daha yüksek olmak üzere – 2,7 milyar avroluk rekor bir bütçe ile karşı karşıya.

Crvenkovski, metalurji gibi temel sektörlerdeki üretim azalmasına, ihracattaki düşüşe ve rekor düzeydeki ticaret açıklarına karşı uyarıda bulunuyor.

Uzmanlara göre, Makedonya’da metalurji sektörü ve ihracat 2009 yılında düşüş eğilimi gösterecek. Borsa endekslerinde de bir artış beklenmezken, işten çıkarmalar olacağına dair endişe yaşanıyor.

Yine de Gruevski ve kabinesi, yılmadan devam ediyor. Geleceğin belirlenmesinde moral tek başına yeterli olsaydı, ülke oldukça güçlü bir konumda olurdu, çünkü mevcut yönetim gerekli enerji ve iyimserliğe sahip. Fakat morallerin yüksek olması, Makedonya’nın zor zamanları atlatması için yeterli olacak mı? Hükümeti zorlu görevler bekliyor. 2009 yılında genç başbakan ve danışmanlarının, bu işin altından kalkıp kalkamayacaklarını göstermek için bol bol fırsatı olacak.