Makedonya ile ilgili isim anlaşmazlığını çözmenin zamanı geldi

03/11/2008

Matthew Nimetz’in son fikri olan Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, daha önceki isim önerileriyle aynı kaderi mi paylaşacak?

Zoran Nikolovski, Southeast European Times, Üsküp – 03/11/08

BM özel temsilcisi Matthew Nimetz, isim anlaşmazlığının çözümü için çeşitli önerilerde bulunuyor. [Getty Images]

NATO üyeliğinin tehlikeye girmesi ile birlikte, "Makedonya" ismi ile ilgili olarak 17 yıldır süren anlaşmazlıkta son aylarda bir dönüm noktasına girildi. Husumet düzeyinde herhangi bir azalma olmasa da, anlaşmazlığın son safhaya girmiş olabileceğine dair işaretler var.

Sebeplerden biri uluslararası endişe. Söz konusu anlaşmazlık çözümlenmediği takdirde, bütünleşme sürecini aksatabilir. Yunanistan, Makedonya’nın NATO’ya katılımı konusunda veto yetkisini zaten kullanmıştı; dolayısıyla AB üyeliği konusunda da aynı tavrı göstermesi beklenebilir. Bütünleşmenin olmaması ise, Makedonya’nın ekonomik refahı ve siyasi istikrarı açısından bir tehdit oluşturarak, ülke açısından olumsuz sonuçlar doğurabilir. 2001 yılında imzalanan Ohri Anlaşması ile sağlanan barış süreci ve sivil toplumun dayanak noktaları yeterince sağlamlık kazanmış değil.

BM Genel Sekreterliğinin isim meselesinden sorumlu Özel Temsilcisi Matthew Nimetz, çözüm için öneri üstüne öneri getiriyor. Nimetz, sabırlı olduğunu ve böylesine önemli bir mesele söz konusu olduğunda zaman sınırının hiçbir şey ifade etmediğini söylüyor. Fakat yine de Amerika Birleşik Devletleri ve hatta genellikle sessiz bir tavır içinde olan AB bile artık bu soruna bir çözüm bulma zamanının geldiğini ileri sürüyor.

Her iki taraf da diplomatik açıdan önemli hamleler yapıyor. Yunanistan son haftalarda elde ettiği başarılarla övünebilir; zira iki ülke -- Meksika ve Panama -- Makedonya Cumhuriyetini anayasal ismiyle tanıma yönündeki kararından vazgeçti. Bu ülkeler artık "Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti" ismini kullanacaklar.

Öte yandan Üsküp -- Çin, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin de aralarında bulunduğu -- 115'ten fazla ülkenin, anayasal ismi kullanmayı kabul etmiş olmalarından cesaret alabilir.

Başbakan Nikola Gruevski yönetimindeki hükümet, isim meselesi konusunda taviz vermez bir tutum sergiliyor. [Getty Images]

İki ülkede de yaygın kanı, uzlaşmaya olanak sağlayan türden değil. Yunan gazetesi Kathimerini ile yayıncı Skai tarafından yapılan bir anket, Yunanistan’da halkın yüzde 53’ünün, Nimetz’in en son önerisine karşı olduğunu gösterdi. Söz konusu öneri, komşu ülkenin uluslararası platformda "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti", ülke içinde ise "Makedonya" isimlerini kullanmasını ve ülkede konuşulan dilin de "Makedonca" olarak anılmasını öngörüyor.

Pek çok Yunan vatandaşı, içinde "Makedonya" kelimesi geçen hiçbir çözümü kabul edemeyeceklerini söylüyor ve bu ismin kullanılmasının, Yunanistan’ın tarihini çiğnemekle kalmayıp, toprak taleplerine de fırsat vereceğini düşünüyor.

Makedon vatandaşlar ise, isim konusunun, ulusal kimlikleri açısından çok önemli olduğunu düşünüyor. Başbakan Nikola Gruevski yönetimindeki hükümet, halkın genelinde NATO üyeliğinin veto edilmesi ile ilgili olarak görülen öfkeye cevaben, savaş döneminde Kuzey Yunanistan’da yaşanan sınır dışı etme vakalarını gündeme getirerek ve burada yaşayan "etnik Makedon" azınlık unsurunu savunarak, taviz vermez bir tutum sergiliyor.

NATO’nun ilkbaharda yapılan Bükreş zirvesinin hemen ardından, Üsküp’teki Araştırma ve Politika Oluşturma Merkezi tarafından gerçekleştirilen bir anket, Makedonların yüzde 60’ının, İttifak üyeliği karşılığında ülkenin isminin değiştirilmesine karşı olduklarını gösterdi. Anket sonuçlarına göre, halkın yüzde 78’i Yunanistan ile görüşmelere devam edilmesini istiyor.

Makedonlar, NATO üyeliği konusunda yaşanan yenilgiye, kabullenme isteğiyle değil, milliyetçi duygularla dolu olarak tepki gösterdiler. Gücünü artırmak isteyen Gruevski, erken seçim çağrısında bulundu ve seçimleri kolayca kazandı. Söz konusu meseleyle ilgili sert tutumunu koruyan başbakan, her türlü isim değişikliği için referanduma gidilmesi gerektiğini söylüyor. En azından mevcut koşullarda, bu tür bir zorunluluğun herhangi bir uzlaşma önerisinin kabul edilmesini imkansız kılacağına neredeyse kesin gözüyle bakılabilir.

Muhalefet partisi Sosyal Demokratlar ise, kamuoyundaki önemli her türlü değişimi kendi menfaatlerine çevirmeyi bekliyor. Sosyal Demokratlar, uluslararası arenada yalnız bırakıldığı takdirde Makedonya’nın karşı karşıya kalabileceği tehlikelere karşı uyarıda bulunuyorlar. Muhalefetin eski ve büyük olasılıkla gelecekteki lideri olan Cumhurbaşkanı Branko Crvenkovski de diplomasiden yana tavır alıyor.

Makedonlar, isim konusunun, ulusal kimlikleri açısından çok önemli olduğunu düşünüyor. [Getty Images]

Yunanistan’da Başbakan Karamanlis oldukça güçlü durumda ve parlamentoda da çoğunluğu elinde bulunduruyor. Muhalefet partisi PASOK da, isim meselesi konusunda Karamanlis’i destekliyor. Uzlaşma, ülkedeki pek çok kimseyi rahatsız edecekse de, Karamanlis, olası bir anlaşmayı kabul ettirebilecek güce sahip gibi görünüyor. Atina şimdilik Nimetz’in önerisi ile ilgili olarak olumlu işaretler gönderiyor. Üsküp ise öneriye kuşkuyla yaklaşıyor.

Balkanların diğer yerlerinde, ezici bir üstünlükle olmasa da, genel olarak Makedon tarafı haklı bulunuyor. Gallup araştırma şirketi tarafından yapılan bir anketin sonuçlarına göre, Arnavutluk (%65), Bosna Hersek (%59), Kosova (%60) ve Sırbistan’da (%55) vatandaşların çoğunluğu, Yunanistan’ın itirazlarına rağmen "Makedonya" isminin kullanılmasından yana. Fakat Karadağlılar aynı fikirde değil. Burada vatandaşların yalnızca yüzde 47’si Makedonya ismini destekliyor.

Sonuçta çözüm sürecinin önündeki en büyük engel, Balkan halkının masallara konu olmuş meşhur inatçılık özelliği olabilir. Uluslararası oyuncular durumdan endişe duyduğu ve potansiyel sonuçlar yaklaşmakta olduğu halde, her iki tarafta da mevcut durumu savunanların sayısı az değil. Her iki tarafın da ulusal gururu tehlikede ve hiçbir lider, teslim olan taraf olarak görünmek istemiyor. İlerleme beklentisi içinde olmak için pek çok mantıklı sebep olmakla birlikte, başarı için mantıktan daha fazlası gerekiyor. Ayrıca yeterli düzeyde siyasi irade ve ustalığa da ihtiyaç var.