Rakamlardaki gerilemeye rağmen, bazı ülkelerde işsizlik hâlâ sorun teşkil ediyor

21/07/2008

Bulgaristan ve Romanya’da işsizlik oranı, 2007 yılında AB ortalamasının altında kalırken, diğer Balkan ülkelerinde sorun hâlâ artarak devam ediyor ve üstelik daha fazla genç insan, bu nedenle iş fırsatları için ülkelerini terk etmek zorunda kalabilir.

Svetla Dimitrova, Southeast European Times, Sofya - 02/07/08

Bulgaristan’da sayıları yaklaşık olarak 1,6 milyonu bulan sözleşmeli özel sektör çalışanlarının 610 bininden fazlası üretim sektöründe çalışıyor. [Getty images]

Bulgaristan İş ve İşçi Bulma Kurumunun Haziran ayı ortasında yaptığı açıklamaya göre, ülkede Nisan ayında yüzde 6,5 olan işsizlik oranı, Mayıs ayında yüzde 6,2’ye geriledi. Yaklaşık 14 bin yeni iş fırsatı içinde 2000’den fazlası turizm, tarım, ulaşım, ormancılık ve diğer sektörlerdeki mevsimlik çalışmalara yönelik iken, bir o kadarı da özel istihdam teşvik programları çerçevesinde gerçekleşti.

Sofya, Plovdiv, Varna, Burgaz ve diğer Bulgar kentlerinde işsizlik oranı, genel olarak ülke ortalamasının altındaydı. Fakat bazı kentlerde bu rakam, ülke ortalamasının üzerinde ya da neredeyse iki katı düzeyindeydi. Sofya’nın 270 km kuzeydoğusundaki Targovişte, yüzde 13,7 ile en yüksek işsizlik oranına sahipti. Targovişte’yi, sırasıyla yüzde 11,4 ve yüzde 11,3 ile ülkenin kuzeyinde yer alan Montana ve Şumen takip etti. Diğer dört kentte ise işsizlik, kentteki iş gücünün yüzde 10-11’ine eşit olacak bir aralıkta kaldı.

İş ve İşçi Bulma Kurumunun 2007 Yıllığına göre, belediyeler arasında işsizlik oranı aşırı derecede farklılıklar gösteriyor. Bu nedenle başta kuzeybatı ve kuzeydoğu olmak üzere Bulgaristan’ın bazı bölgelerinde, işsizlik değerleri ulusal ortalamanın üzerinde kalıyor. Örneğin ülkenin kuzeydoğusundaki Şumen kentinde bulunan Nikola Kozlevo belediyesinde, yıllık ortalama işsizlik oranı 2007’de yüzde 55,1 idi, ki bu rakam hem ulusal ortalamanın yaklaşık sekiz kat daha üzerinde hem de ülkedeki en yüksek oran.

Bulgaristan’da işsizlik en yüksek seviyesine 2001 yılında ulaştı. O tarihte 663 bin kişi işsizdi, ki bu rakam 15-64 yaş arasındaki iş gücünün yüzde 19,5’ini temsil ediyordu.

O tarihten bu yana ülkede kayıtlı iş arayanlarında sayısı istikrarlı bir şekilde düşüş gösteriyor. 2007 yılında 286.980'e düşen bu sayı, 15 yaşın üzerindeki iş gücünün yüzde 6,9’una karşılık geliyor ve aynı zamanda da 7,1'lik AB ortalamasının altında kalıyor. Geçtiğimiz yıl Bulgaristan’daki kayıtlı işsizlerin yaklaşık yüzde 60’ı kadındı ve yüzde 62’si de temel ya da daha düşük seviyede eğitim almıştı.

Ülkede 2006 yılında sözleşmeli olarak çalışanların üçte birinden azı kamu sektöründe çalışıyordu. İstatistik kurumu verilerine göre, büyük çoğunluk eğitim sektörü, kamu yönetimi, sağlık ve sosyal faaliyetler alanlarında idi. Özel sektörde sözleşmeli olarak görev yapan yaklaşık 1,6 milyon çalışanın, 610 bininden fazlası üretim sektöründe ve 335 bininden fazlası da ticaret, motorlu araç tamiri, kişisel cihazlar ve ev aletleri alanlarında çalışıyordu.

Makedonya, bölgedeki en yüksek işsizlik oranına sahip. [Getty Images]

Romanya’da 2007 yılı işsizlik oranı yüzde 6,4 ile Bulgaristan’ın işsizlik oranının bile altında idi. Fakat Kıbrıs’ın geçtiğimiz yıla ait yıllık ortalama işsizlik oranı olan yüzde 3,9’un oldukça üzerinde kaldı. Eurostat’a göre Yunanistan’da işsizlerin sayısı, 15 yaşın üzerindeki faal nüfusun yüzde 8,3'ünü oluşturuyor.

AB ile olan katılım görüşmelerine Ekim 2005’te başlayan Hırvatistan ve Türkiye’de ilgili rakamlar Yunanistan’dakilerle benzerlik gösteriyor ve sırasıyla yüzde 9,1 ve yüzde 8,5 olarak gerçekleşiyor.

Hırvatistan’da yapılan bir iş gücü araştırmasının sonuçlarından bahseden Avrupa Komisyonu (AK), ülkede işsizlik oranının, 2007 yılının üçüncü çeyreğinde büyük ölçüde turizm gibi mevsimsel etkenlere bağlı olarak yüzde 8,2’ye düştüğünü belirtti.

AK, Türkiye ile ilgili olarak ise 2007’nin son çeyreğinde ülkenin emek piyasasında yaşanan gelişmelerin, klasik mevsimsel modellere uygun olduğunu söyledi: "Çalışanların sayısı, özellikle tarım sektöründe olmak üzere, yüzde 6,6 oranından azaldı. Üretim sektöründe ise çalışan sayısı yüzde 7,1 oranında artış gösterdi."

2007 yılında Kıbrıs’taki istihdam oranı yüzde 71 ile AB ortalaması olan yüzde 65,4’ün üzerinde gerçekleşirken, Bulgaristan (yüzde 61,7), Yunanistan (yüzde 61,4) ve Romanya (yüzde 58,8) bu ortalamanın altında kaldı.

Resmi AB adaylarından Makedonya ise bölgedeki en yüksek işsizlik oranına sahip ülkelerden biri. Makedonya’da kayıtlı iş arayanların sayısı, 2006 yılında iş gücünün yüzde 36’sını temsil ederken, 2007 yılında bu oran yüzde 34,9’a geriledi. Sırbistan’da ise 2006’da yüzde 21,6 olan işsizlik oranı, 2007’de yüzde 18,8’e düştü.

Genç nüfusta işsizlik sadece bölgede değil Avrupa’nın diğer yerlerinde de sorun teşkil ediyor. [Arşiv]

AK’ye göre ülkede emek piyasası koşulları hâlâ zorlu idi ve yılın dördüncü çeyreğinde istihdam, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 1’lik bir düşüş gösterdi. Komisyon, bu eğilimin 2008 yılının ilk iki ayında da devam ettiğini belirtti.

Karadağ’da işsizlerin sayısı, 15-64 yaş arasındaki faal iş gücünün yüzde 26’sının işsiz olarak kayıtlı olduğu 2003 yılından bu yana istikrarlı bir şekilde azalıyor. 2006’da yüzde 14,7 olan söz konusu oran, 2007’de yüzde 11,9’a indi. AK’ye göre ülkedeki işsizlik oranı, 2008’in ilk çeyreğinde yüzde 0,1’lik bir gerileme daha göstererek yüzde 11,8 seviyesine ulaştı.

Bosna Hersek’te (BH) ise genel tablo biraz bulanık. Nisan 2007’de ülkedeki istatistik kurumları tarafından gerçekleştirilen İş Gücü Araştırmasına göre, Sırp Cumhuriyetindeki yüzde 25’ten BH Federasyonundaki yüzde 31’e kadar değişiklik göstermek üzere, ülkedeki ortalama işsizlik oranı yüzde 29 idi. Fakat bu rakamlar, AK’nin verdiği oranların çok altındaydı. AK’ye göre ülkede işsizlik oranı, 2006 yılındaki yüzde 44,2’den, 2007 yılında yüzde 42,9’a geriledi.

Kosova’da kayıtlı iş arayanların sayısı, iş gücünün yaklaşık yüzde 40’ını oluşturduğu 2004 yılından bu yana artıyor. AK’ye göre ülkedeki mevcut işsizlik oranının yüzde 45 seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Uzmanlar, UNMIK’in yapılarında ciddi bir azaltmaya gidilerek yeniden yapılandırılmasının da, Priştine başta olmak üzere ülkenin emek piyasasının durumunu daha da zora sokacağını düşünüyor ve uyarıyor: "Gençlerin ve etnik azınlıkların işsiz kalma olasılığı, diğer gruplara kıyasla daha yüksek."

15-24 yaş grubundaki iş gücünde işsiz olarak kayıtlı bulunanların oranına bağlı olarak hesaplanan genç nüfusta işsizlik, sadece bölgede değil Avrupa’nın diğer yerlerinde de sorun teşkil ediyor. Genç nüfusta işsizlik konusunda 2006 yılı AB ortalaması yüzde 16,9 idi, ki bu oran hem Kıbrıs Rum Kesimi’nin (yüzde 10,5) hem de Türkiye’nin (yüzde 16) üzerinde.

Fakat bazı Güneydoğu Avrupa ülkelerinde genç nüfusta işsizlik oranı çok daha yüksek. 2006 yılında Hırvatistan’da bu oran yüzde 28,9 seviyesinde iken, Yunanistan'da yüzde 25,2 ve Romanya'da yüzde 21,4 idi.

9 Temmuz’da Lüksemburg’da biraraya gelen AB’lü çalışma bakanları, Avrupa’daki genç çalışanların, nüfusun geri kalanının karşı karşıya olduğu koşullardan oldukça farklı emek piyasası koşullarının üstesinden gelmek zorunda olduklarını belirttiler. Gençler tam zamanlı işler yerine, daha çok geçici sözleşmeler kapsamında işe alınıyor ve diğer tüm çalışan gruplarının temsilcilerine kıyasla, gençleri düzensiz istihdam koşullarında çalışırken görme olasılığı daha yüksek. Bakanlar, AK’den 24 yaş ve altındaki nüfusta düzenli iş sahibi olanların sayısının artırılması için bir an önce önlemler almasını istedi.