Jasenovac gerçeğini gözler önüne sermeyi amaçlayan sergi

08/01/2007

Yugoslav savaşı sırasında kapatılan, Hırvatistan’daki Jasenovac toplama kampında bulunan anıt-müze, yeni bir eğitim merkezi ve sabit sergi ile birlikte Kasım 2006’da yeniden açıldı. Üst düzey Hırvat liderlerin de açılış törenine katılması, güçlü bir mesaj niteliği taşıyordu.

Davor Konjikusiç, Southeast European Times için yazdı – 08/01/07

Jasenovac savaş anıtı. [Davor Konjikusiç]

İkinci Dünya Savaşı sırasında Batı Balkanlardaki en büyük toplama kampının kurulduğu yer olan Jasenovac’ta yeni bir kalıcı sergi açıldı. Sergi, pek çok kişi tarafından önemli bir kilometre taşı olarak nitelendirilmekle birlikte, çeşitli eleştirilere ve tartışmalara da yol açtı.

Jasenovac’ta yaşamını kaybeden kurbanların sayısı, uzun yıllardır tartışılan bir konu. Kurbanlar içinde çoğunluğu Sırplar oluştursa da, aynı kampta öldürülenler arasında Yahudiler, Çingeneler, Müslümanlar ve Hırvat siyasi mahkumlar da vardı. Bazı Sırp kaynaklar, 700.000 kişinin öldürüldüğünü iddia ederken, yapılan son tahminlere göre bu rakam iddia edilenden daha düşük. Gerçek ölü sayısının onbinlerle sınırlı kaldığı tahmin ediliyor.

Şimdilerde hem Hırvat hem de Sırp tarihçiler, daha doğru bir sonuç elde edebilmek için çalışıyor. Jasenovac’taki anma merkezinde, buradaki kampta öldüğü bilinen kişiler ile kadın ve çocuklara ayrılmış özel bir alt kampta ölenlerin isimlerinden oluşan bir liste bulunuyor. Listedeki 69.842 isimden 39.580'i Sırp, 14.599'u Çingene, 10.700'ü Yahudi, 3.462'si Hırvat ve kalanları da çeşitli etnik kökenlerden

Yeni sabit sergi, başta Yad Vaşem ve Washington DC’deki Soykırım Müzesi olmak üzere, çeşitli kuruluşlarla işbirliği içinde kuruldu. Jasenovac’taki mahkumların yaşadıklarına dikkat çeken sergi, birinci ağızdan tanıklıkları ve yaşananların kişiler üzerinde yarattığı etkileri gözler önüne seriyor. Serginin odak noktasında ise, Jasenovac Anıtı yetkililerinin derlediği ve kurbanların isimlerinden oluşan bir liste yer alıyor. Listede ölenlerin isimlerinin yanı sıra, biyografik bilgiler, etnik köken ile ilgili veriler, ölüm şekli ve her bir kurbanın isminin geçtiği kaynaklara ilişkin referanslar da bulunuyor

Hırvatistan Cumhurbaşkanı Stjepan Mesiç (solda), Jasenovac kurbanlarının anısına bir çelenk bırakıyor. [Getty Images]

Sergiyi gezen ziyaretçiler, savaş döneminde kurulan Bağımsız Hırvatistan Devleti (NDH) ve bu devletin Faşist İtalya ve Üçüncü Reich ile olan bağlantıları gibi çeşitli konularla ilgili çok sayıda belge, fotoğraf ve bilgiye erişme şansı buluyor. Ziyaretçiler, Jasenovac kampının yanı sıra, İkinci Dünya Savaşı döneminde Hırvatistan’da kurulan diğer kamplarla ilgili bilgi de edinebiliyor.

Açılış törenine katılanlar arasında Jasenovac'tan sağ kurtulanlar da vardı. Ayrıca aralarında Cumhurbaşkanı Stjepan Mesiç ile Ustashe rejiminin işlediği suçların unutulmaması gerektiğini vurgulayan Başbakan Ivo Sanader'in de olduğu üst düzey Hırvat siyasetçiler de açılışta yer aldı.

“Yeni Anıt-Müze ve Eğitim Merkezi, gençliğe Ustashe rejiminin gerçek yüzünü göstermek amacıyla kuruldu”, diyen Mesiç, "bu yeni sabit sergide tek bir kanunun geçerli olacağını ve o kuralın da gerçeklerin kanunu olduğunu” söyledi.

Sergiyi gezdikten sonra Mesiç, sergide öldürme eyleminin taşıdığı vahşetin belki de yeterince etkin bir şekilde aktarılmadığını, fakat yine de kurbanların birer birey olarak ön plana çıkarılmasının takdire değer olduğunu dile getirdi.

(Soldan sağa) Hırvatistan Başbakanı Ivo Sanader, Hırvatistan Cumhurbaşkanı Stjepan Mesiç ve Parlamento Sözcüsü Vladmir Seks, 27 Kasım 2006’da Jasenovac’taki eğitim merkezinin açılışına katıldı. [Getty Images]

Diğer yandan Başbakan Sanader, “nefret, köktencilik ve aşırılığın hiçbir mazereti olmadığını" söyledi. Sanader, “Nefret bizi yoksullaştırır. Savaş sonrası Hırvatistan, içine düştüğü hoşgörüsüzlük çemberini kırıp, modern bir Avrupa tplumuna dönüşmeye hazır”, dedi.

Hırvatistan’daki Sırp etnik azınlığı temsil eden Milorad Pupovac ise, diğerlerinin aksine daha ihtiyatlı bir tavır içindeydi. Pupovac’a göre sabit sergi, Anıt-Müzenin gelişim yolculuğunda daha ilk adım: “Herşeyi sergilemek için yeterince yer yok; ayrıca yaratılan konsept de kampın özelliklerinin ziyaretçilere gösterilmesine olanak tanımıyor. Burası daha da geliştirilmesi gereken, güzel bir bilgi-belge merkezi niteliği taşıyor".

İlgili Makaleler

Jasenovac Anıt-Müzesi Konseyi başkanı Zorica Stipetis de burasının daha fazla geliştirilmesi gerektiğini kabul ediyor, fakat serginin herşeye rağmen çok büyük bir adım olduğunu da sözlerine ekliyor. Bugün artık herkes, bu projenin siyasi bir mesele değil, Jasenovac’ta gerçekten ne olduğunu anlamaya yönelik bir çaba olduğunun farkında

Hırvatistan’daki Yahudi cemaati de sergiyi takdirle karşıladı. Fakat bu, dünya genelindeki Yahudilerin hepsi tarafından paylaşılan bir takdir olmadı. Kudüs’teki Simon Wiesenthal Merkezinden Efraim Zurof, "postmodern bir saçmalık” olarak nitelendirdiği sergiyle ilgili olarak yaşadığı hayal kırıklığını dile getirdi

Anıt-Müzeyi ziyaretinin ardından yaptığı açıklamada Zurof, "Yeni sergide katliamların ardındaki Ustashe ideolojisiyle ilgili hiçbir şey yok. Sergiyi gezenler, Hırvatistan’ı Sırplar, Yahudiler ve Çingenelerden arınmış, saf bir Katolik devletine dönüştürmeyi amaçlayan Ustashe ideolojisi ile ilgili hiçbir bilgi edinemeyecek", dedi

Oysa Profesör Ivo Goldstein’e göre, üst düzey Hırvat yetkililerin açılış törenine katılması, ülkenin Ustashe rejimi ve bu rejimin temsil ettiği değerleri tanımadığına dair güçlü bir mesaj niteliği taşıyor. Goldstein, ülke liderlerinin yaptıkları konuşmalarla da Hırvat tarihinin bu karanlık dönemini kesin bir dille kınadıklarını gösterdiklerini söylüyor

Bu içerik SETimes.com için hazırlanmıştır.