Güneydoğu Avrupa'da İş Yapmak

09/10/2006

İki Balkan ülkesi, Dünya Bankasının en son İş Yapma Raporunda yer alan İlk On Reformcu listesine girmeyi başardı. Yakında AB üyesi olmaları beklenen Bulgaristan ve Romanya da, iş yapma kolaylığı açısından iyi not aldı.

Georgi Mitev-Santek, Southeast European Times için yazdı -- 09/10/06

Sofya’da bir kadın lüks bir giyim mağazasının vitrininin önünden geçiyor. Bulgaristan ve Romanya, Dünya Bankasının 2007 Yılı İş Yapma Raporunda iş yapma kolaylığı açısından iyi bir derece elde etti. [Getty Images]

Balkanlarda pek çok kişi, yabancı yatırımcıların cezbedilmesinin uzun vadeli büyüme ve refah açısından büyük önem taşıdığını ve bunu başarmanın yolunun da uygun bir iş ortamı sağlamaktan geçtiğini kabul edecektir. Dünya Bankasının en son yayınladığı İş Yapma Raporu, bölgenin kaydettiği ilerlemenin bir ölçütü.

Dünya Bankası ile Bankanın özel yatırım kanadı Uluslararası Finans Şirketi (IFC) tarafından hazırlanan rapor, dünya genelinde iş ortamlarında görülen eğilimleri inceleyerek, ülkeleri, gerçekleştirilen reformlar ve iş yapma kolaylığı açısından sıralamaya koyuyor. Geçiş sürecindeki bir bölgeden de bekleneceği üzere, Güneydoğu Avrupa bazı kategorilerde mükemmel sonuçlar alırken, bazılarında zayıf kaldı.

İki Balkan ülkesi (Hırvatistan ve Romanya), İlk On Reformcu listesine girmeyi başarırken, Bulgaristan ve Romanya da, iş yapma kolaylığı açısından iyi not aldı.

On kategorinin altısında kurumsal ilerleme kaydeden Romanya, bu sayede dünya genelindeki listede ikinci sırada yer almayı başardı. Ülkede “inşaat izni prosedürlerinin daha kolay hale getirildiğine ve başvurular için tek bir merkez oluşturulduğuna” dikkat çeken Dünya Bankası, “Söz konusu düzenlemelerden önce, girişimciler 5 ayrı dairede işlem yapmak zorunda kalıyordu”, diyor.

Banka raporunda ayrıca, ülkede inşaat belgesi almak için gereken sürenin kısaltıldığı, şirketleri tecrübesiz işçi almaya teşvik eden yeni iş kanunlarının çıkarıldığı ve sınır ötesi ile ticaretin kolaylaştırıldığı da belirtiliyor.

Listenin 7. sırasında yer almayı başaran Hırvatistan’da ise hükümet, kayıtların bilgisayar ortamına aktarılması ve memurlara daha fazla yetki verilmesi sayesinde, daha önce 956 gün olan mülk kaydı süresini 399 güne indirdi. Diğer yandan yeni şirketlerin ticaret siciline kaydı da artık tek bir noktadan yapılacak. Bu değişiklikler sayesinde Hırvatistan, reformculuk açısından bölge genelinde ikinci, dünya genelinde ise yedinci sırayı aldı.

Geçtiğimiz yıl İlk On Reformcu listesinde ilk sırayı alan Sırbistan, bu yıl listeye giremedi. Fakat çıkardığı yeni gümrük kanunuyla ithalat ve ihracat prosedürlerine kolaylıklar getirerek 2007’nin “en cesur reformlarından birini” gerçekleştiren ülkenin, İş Yapma araştırması çerçevesinde ayrı bir öneme sahip. Ülkede, ithalat için gereken süre 44 günden 12 güne, ihracat için gereken süre ise bir aydan 11 güne düşürüldü. Komşu ülke Makedonya’da ihracat ve ithalat süreleri sırasıyla 35 ve 32 gün.

Rapor, Dünya Bankası ile Bankanın özel yatırım kanadı Uluslararası Finans Şirketi (IFC) tarafından hazırlandı. [Getty Images]

2007 Yılı İş Yapma Raporu kapsamındaki ikinci liste, dünya genelinde 175 ülkeyi iş yapma konusunda sağladıkları kolaylıklar açısından değerlendiriyor. Romanya, burada da iyi bir derece elde ederek 49. sırada yer aldı. Aynı şekilde iyi bir not alan Bulgaristan da listenin 54. sırasında. Yakında AB’ye katılmaları beklenen bu iki ülke, listede AB’nin mevcut üyeleri Slovenya (61. sırada), Macaristan (66. sırada), Polonya (75. sırada), İtalya (82. sırada) ve Yunanistan’ı (109. sırada) geride bıraktı. Yunanistan, 120. sıradaki Arnavutluk’un yalnızca birkaç sıra üzerinde yer almayı başarırken, Bosna Hersek (95. sırada) ve Makedonya’nın (92. sırada) gerisinde kaldı.

Reformlar konusundaki güçlü performansına rağmen, iş yapma kolaylığı listesinde tüm Güneydoğu Avrupa ülkelerinin gerisinde kalan Hırvatistan, bölgenin olumlu ve olumsuz koşulları birarada bulundurma özelliğini yansıtıyor.

2007 Yılı İş Yapma Raporu kapsamında, 10 alanda ticari faaliyeti etkileyen düzenlemeler de özel göstergeler olarak mercek altına alınıyor. Söz konusu alanlar şunlar: şirket kurma, lisans alma, işe alım, mülk kaydı, kredi alma, yatırımcıların korunması, vergi ödeme, sınır ötesi ticaret, sözleşmelerin uygulanması ve şirket kapatma. Bu göstergeler, reformların etkinliklerini ve ekonomik sonuçlarını analiz etmek için kullanılıyor.

Burada da geçiş süreci ülkeleri kimi göstergelerde iyi bir performans gösterirken, kimlerinde zayıf kalıyor. Örneğin Hırvatistan, Yatırımcının Korunması başlıklı kategoride oldukça düşük bir performans gösterdi. İlgili listede Arnavutluk’un sadece 19 sıra üstüne çıkmayı başarabilen ülke, 156. sırada yer aldı. Bölge ülkeleri içinde bu kategorideki en iyi sonuçları alanlar, AB'ye katılmaya hazırlanan Romanya ve Bulgaristan oldu. Her iki ülke de listede 33. sırada yer aldı.

Hırvatistan, sözleşmelerin uygulanması konusunda ise başarılı. 22 adımda ve 561 günde, üstelik de alacağınızın yüzde 10'u kadar bir maliyetle alacaklarınızı tahsil etmeniz mümkün. Oysa ki Bosna Hersek’de alacağınızı tahsil etmek için, toplam alacağınızın beşte biri kadar masraf yapmanız gerekiyor.

Raporda ayrıca iş kurma prosedürleri de inceleniyor. Rapor sonuçlarına göre Romanya'da şirket kurmak açık ve kolay bir süreç. Ülkede bir şirket kurmak için 11 günde toplam beş işlem yapılıyor ve sicil numarası almak için herhangi bir ücret ödenmiyor. Şirket kurma maliyetleri, kişi başına düşen milli gelirin yalnızca yüzde 4.4’üne eşit.

Arnavutluk’ta ise durum tam tersi. Ülkede şirket kurmak 22 günde ve toplam 344 adımda tamamlanıyor. İlgili maliyet ise kişi başına düşen yıllık milli gelirin yüzde 287’sine eşit.

Diğer yandan ithalat/ihracat prosedürleri konusunda geride kalan Makedonya, iş kanunu konusunda ilerleme kaydetti. Ülkede süreye bağlı sözleşmeler, fazla mesai ücretleri ve kıdem tazminatı ile ilgili düzenlemelerde bazı kolaylıklar sağlandı. Yeni şirket kurmak için gereken süre, 48 günden 18 güne indirildi. Bulgaristan da şirket kurma prosedürlerini düzenledi ve şirketler üzerindeki vergi yükünü hafifletti.

Sırbistan ve Türkiye’de vergi oranları, diğer tüm bölge ülkelerindeki (örneğin Romanya’daki) oranlardan düşük. Sırbistan’da girişimciler, 41 çeşit vergi ödemek ve brüt kârın yüzde 38.9’una denk oranda vergi vermek zorunda. Romanya'da ise 89 çeşit vergi ödenirken, vergi oranı brüt kârın yüzde 49’una eşit.

Raporda, dünya genelinde 2005-2006 döneminde 112 ülkede gerçekleştirilen ve ticaret süreçlerindeki süre, maliyet ve bürokrasiyi azaltan toplam 213 reform sayesinde iş yapmanın daha kolay hale geldiği sonucuna varıldı. Raporu hazırlayan ekibin üyelerinden Simeon Djankov, "Reformlar; küçük ya da büyük, yerli ya da yabancı, şehirde ya da kırsal kesimde yerleşik her tür şirketin yükünü hafifletecek nitelikte olmalı”, diyor.

Djankov, şunları da ekliyor: “Bu sayede bir sonraki istihdam patlamasının nerede olacağını tahmin etmeye gerek kalmıyor. Her şirket büyüme fırsatı yakalayabilecek.”