Sırbistan’dan dünyaya bir avuç avro

03/07/2006

Belgrad’da okuyan öğrenciler, 9 avrodan başlayan fiyatlarla Köln’de aile ziyaretine gidebilecek, Venedik’i görebilecek ya da Budapeşte’ye neden “Doğunun Paris’i” denildiğini öğrenebilecek. Küçük işletme sahipleri Batıya uçup, ürünlerini tanıtma ve satış anlaşması yapma şansı bulacak. Sırbistan’da teker teker faaliyete geçmeye hazırlanan indirimli havayolu şirketleri, ulusal havayolu şirketi JAT’nin pazardaki hakimiyetine meydan okuyacak ve seyahat konusunda yeni ufuklar açacak. Fakat çoğu Sırp için vize sorunu ve yetersiz İnternet erişimi engel teşkil ediyor.

Georgi Mitev-Shantek, Southeast European Times, Belgrad – 03/07/06

Turistler, Sırbistan’ın Mokra Gora istasyonunda eski bir buharlı trenin önünde duruyor. Yakınlardaki bir askeri havaalanı sivil kullanıma açıldığı takdirde, burası charter uçuşlar için bir varış noktası olabilir. [Getty Images]

Kısa bir süre önce bazı Balkan ülkelerinin ulaştırma bakanları ile İzlandalı ve Norveçli meslektaşları arasında Salzburg’da imzalanan açık semalar anlaşması, Sırbistan’a ciddi faydalar sağlayacak. Sırbistan’da faaliyet göstermeye başlayan ilk indirimli havayolu şirketi Germanwings, 2 Eylül’de Belgrad-Köln uçuşlarına başlamayı planlıyor. Yerel bir indirimli havayolu şirketi olan Centavia (Orta Avrupa Havayolları) da lisans başvurusunda bulundu.

9 ila 49 avro arasında değişen fiyatlarla uçuş hizmeti verecek olan Germanwings, sunduğu bu fiyatlarla ulusal havayolu şirketi JAT’den kat kat daha ucuz izmet vermiş olacak. Centavia ise büyük havayolu şirketlerinin yarı fiyatına Atina, Frankfurt ve İstanbul uçuşları gerçekleştirmeyi planlıyor. Belgrad merkezli Sırp şirketinin pilotları halen İngiltere’de eğitim görmeye devam ediyor.

Ucuz tarifeli uçuş şirketlerinin Pazar payı dünya genelinde giderek artıyor. Geçtiğimiz yıl Ryanair 268.9 milyon avro kâr ederken, Easyjet’in kârı 99.8 milyon avro oldu. ABD’li Southwest Havayolları ise 453.1 milyon avrodan fazla kâr etti.

İndirimli uçuş kavramının Sırbistan'da yaygınlaşması zaman aldı. Sırbistan’ın ünlü işadamlarından Miroslav Miskoviç ile şirketi Delta Holding’in bir girişimi olan Air Maxi, daha bir tek uçak bile satın alamadan geçtiğimiz yıl kapandı. Bu girişimin önemli isimlerinden eski JAT genel müdürü Predrag Vujoviç de Centavia’ya katıldı. Fakat bu yeni havayolu şirketinin şansı daha fazla gibi görünüyor. Sigorta için 400.000 avroluk banka teminatı bulunan şirket, şimdiden bir İngiliz uçağı kiralıyor.

İndirimli uçuş kavramı henüz çok yeni olmakla birlikte, JAT ve kurum müdürü Nebojsa Starceviç şimdiden endişe duymaya başlamış. JAT’nin geçtiğimiz yıl 19 milyon avro zarar açıkladığı düşünülecek olursa, bu endişe hiç de şaşırtıcı değil. Kurum bu yıl zararı 3.7 milyon avroya düşürmeyi umuyor, fakat bu da tam bir rahatlama sağlamayacak. Öte yandan JAT'nin uzun zamandır beklenen Kanada ve ABD seferleri de lisans alınamaması nedeniyle yapılamıyor.

JAT, Karadağ Havayollarının bir alt kuruluşu olan Montavia ile de rekabet etmek zorunda. Niş merkezli bir Sırp şirketi olan Montavia, Zürih uçuşları ile kâra geçti bile.

Starceviç, Sırbistan’da indirimli havayolu pazarı için şartların henüz olgunlaşmadığını düşünüyor. Yine de JAT’nin artık eskisi gibi çalışma lüksü yok. Artan rekabet baskısı, sefer "olup olmadığı" sorusunu değil, seferin "ne zaman" olduğu sorusunu ön plana çıkarıyor.

Sokaktaki vatandaş için ucuz seyahat çok olumlu bir gelişme. Fakat 30 avroya Avrupa’ya uçma şansı, iki şeyle yakından ilişkili: siyaset ve yetersiz teknoloji. Sırp pasaportuyla Batı vizesi almanız hâlâ zor. Yakında öğrenciler ve işadamlarına yönelik vize uygulamalarında kolaylık sağlanması umulsa da, sıradan vatandaşların bu tür kolaylıklar için daha çok beklemesi gerekiyor.

Bir diğer sorun ise İnternet. Düşük tarifeli uçuş gerçekleştiren şirketler biletlerini yalnızca İnternet üzerinden satıyor, fakat Sırbistan'da bilgisayarların iş amaçlı kullanımı fazla yaygınlık kazanmadı.

Yine de Sırplar sürecin başlamış olmasına sevinebilir, çünkü bir kez başladığında durdurması kolay olmayacaktır. Balkanlar'da bu alanda faaliyet göstermeye başlayan düzinelerce şirkete bakılırsa bu tahmindeki doğruluk payı açıkça görülecektir. Örneğin Romanya vatandaşları Windjet ile sadece 40 avroya Bükreş’ten Palermo’ya uçabiliyor. Arnavutlar da aynı fiyata Alpi Eagles ile Tiran’dan Venedik’e uçma şansına sahip.

İndirimli havayolu şirketleri, yerel havacılık hizmetleri alanındaki boşlukları da dolduruyor. Niş belediyesi, Norveç hükümetinin de yardımıyla Sırbistan’ın en büyük ikinci havaalanını yeniden inşa etti. Havaalanı müdürü Radisav Radojkoviç’e göre, devlet havayolları, Sırbistan içindeki merkezler arasında ulaşımın geliştirilmesi konusunda isteksiz olduğunu söylüyor. Sonuç olarak Niş Havaalanı gittikçe daha fazla bir şekilde, İngiliz turistleri Kopaonik Dağına taşıyan Thomson Ski uçuşları gibi charter seferlerine dayanıyor.

Aslında ucuz uçak seferleri, Sırp vatandaşlarına daha fazla uluslararası hareket serbestisi sağladığı gibi, Sırbistan’a dünyanın dört bir yanından turist gelmesini de sağlayabilir. Yakın gelecekte yabancı ziyaretçileri taşıyan charter şirketleri, ülkenin iki önemli turistik bölgesi olan Zlatibor dağı ve Vrnjakabanja kaplıcasının yakınlarındaki Ladjevci hava sahasında hizmet vermeye başlayabilir. Yerel yetkililer zaten sermaye yatırımları bakanlığının, askeri hava sahasını sivil hizmete sokmasını istiyor.

Bir diğer askeri hava sahası olan Ponikve ise, yönetmen Emir Kusturica tarafından kurulan ünlü halk köyü ile Mokra Gora'nın yakınlarında yer alıyor. Balkanlardaki en uzun pistlerden birine sahip olan Ponikve'de yıl içinde çoğunlukla sissiz bir hava hakim ve her tür uçağın kalkış ve iniş yapması mümkün.