Dünya Bankası ticari yeniliklere daha fazla yatırım yapılmasını teşvik ediyor

01/05/2006

Yayınladığı yeni bir raporda Orta Avrupa'dan Orta Asya'ya tüm ülkeleri, araştırma ve geliştirme çalışmalarına yapılan harcamalarda çoğu gelişmiş ülkenin gerisinde kaldıkları konusunda uyaran Dünya Bankası, büyüme sağlamak ve yoksulluğu azaltmak için ticari yeniliklere daha fazla yatırım yapılmasını teşvik ediyor. Banka uzmanlarına göre özel sektörün rolünün artırılması, ekonomik teşviklerin başlatılması, bilgi altyapısının geliştirilmesi ve eğitim alanında reformlar yapılması büyük önem taşıyor.

Svetla Dimitrova, Southeast European Times, Sofya - 01/05/06

Bölgede araştırma ve geliştirme çalışmalarına yapılan harcamalar, GSYİH'nin yüzde 1'inden az ve bu oran, yüzde 3'lük AB hedefinin de oldukça altında kalıyor. [Getty Images]

Dünya Bankası tarafından kısa bir süre önce yayınlana bir rapora göre, Orta Avrupa'dan Orta Asya'ya tüm ülkeler, araştırma ve geliştirme çalışmalarına yapılan harcamalar konusunda çoğu gelişmiş ülkenin gerisinde kalıyor.

"Ticari Yeniliklere İlişkin Kamu Mali Desteği" başlıklı çalışmaya göre, bölgede araştırma ve geliştirme çalışmalarına yapılan ortalama harcama miktarı, GSYİH'nin yüzde 1'inden az ve bu oran, yüzde 3'lük AB hedefinin de oldukça altında kalıyor. Dahası, çoğunlukla komünizm sonrası ülkelerden oluşan bu bölgede araştırma kaynaklarının yaklaşık üçte ikisi kamu finansmanı ile sağlanırken, Batı Avrupa'da söz konusu harcamaların yüzde 65-70'i özel sektör tarafından karşılanıyor. Japonya'da ise özel sektörün payı yüzde 80.

Raporu kaleme alanların amacı, Avrupa ve Orta Asya'daki (AOA) politika yapıcılara, yenilikçilik ve eğitim yoluyla bilgi ekonomisi için uygun bir ortam yaratarak, verimlilik ve büyümeyi artırıcı seçenekler sunmak. Bölgede yenilikçiliği teşvik amacıyla çeşitli finansal araçları inceleyen yazarlar, söz konusu araçların uygulamaya konmasından önce gerçekleştirilmesi gereken reformlar konusunda önerilerde bulunuyor.

Rapor kapsamında değerlendirilen 25 AOA ülkesinin arasında yedi tane Güneydoğu Avrupa ülkesi (Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Romanya, Sırbistan-Karadağ ve Türkiye) yer alıyor. Grubun kalanı ise yeni AB üyeleri Estonya, Letonya ve Litvanya'nın da aralarında bulunduğu 13 eski Sovyet cumhuriyeti ile 2004 yılında Birliğe katılan beş eski komünist ülkeden (Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Slovakya ve Slovenya) oluşuyor.

Ekonomik teşvikler, eğitim, yenilikçilik sistemi ve bilgi altyapısı gibi bir dizi Bilgi Ekonomisi Göstergelerinden (BEG) yararlanan çalışma kapsamında ülkeler, yeniliklere etkin bir şekilde yatırım yapabilme kapasiteleri açısından sıralanıyor. Ülkelerin sıralamadaki yeri, her bir gösterge için verilen ve 1-10 arasında değişen puana ve genel BEG puanına göre belirleniyor.

25 AOA ülkesi içinde BEG puanları açısından ilk üç sırayı 8.26 puanla Estonya, 7.88 puanla Slovenya ve 7.17 puanla Litvanya paylaşıyor. Bu ülkeleri diğer beş yeni AB üyesi takip ediyor. İlk sekiz ülkenin ardından 9. sırada 6.22 puanla Hırvatistan ve 10. sırada da 6.19 puanla Bulgaristan geliyor. Diğer Güneydoğu Avrupa ülkelerinden Romanya 5.27 puanla 12., Türkiye 4.73 puanla 16. ve Sırbistan-Karadağ 4.55 puanla 17. sırada yer alıyor. 3.02 puan alan Bosna Hersek (BH) 23. sıraya yerleşerek, 2.99 puanla 25 AOA ülkesi içinde sondan ikinci olan Arnavutluk'u geçti.

Karşılaştırma yapmak gerekirse, dünyanın en yenilikçi ekonomilerinden biri olan Finlandiya'nın yenilikçilik puanları 9.02 ve 9.73, eğitim alanındaki puanı ise 9.21.

Çalışmanın baş yazarı Itzhak Godlberg, "Devlet fonları kısıtlı ve dolayısıyla yalnızca araştırmaların sonuç getirebilmesi için uygun koşullar sağlandığından kullanılmalı", dedi. [Dünya Bankası]

Güneydoğu Avrupa ülkeleri, bazı göstergelerde karışık puanlar aldı. Hırvatistan, en yüksek puanı olan 7.12'yi yenilikçilik konusunda elde ederek, altı AB üyesini geride bıraktı ve 25 AOA ülkesi içinde 4. sıraya yerleşti. Diğer yandan ülke, ekonomik teşvik rejimi konusunda yalnızca 4.31 puan alabildi, ki bu da söz konusu alanda bir iyileştirme ihtiyacı olduğunu ortaya koyuyor.

En iyi puanını 6.73 ile eğitim alanında alan Bulgaristan, bu göstergeye ilişkin sıralamada diğer Güneydoğu Avrupa ülkelerini geride bırakırken, genel BEG sıralamasındaki yerinden iki sıra daha aşağıda kaldı.

Romanya, 25 AOA ülkesini kapsayan genel BEG sıralamasında 12. sırada yer alırken, eğitim alanındaki kamu harcamalarının düşük olması nedeniyle bu alanda 20. sırada kaldı. Türkiye'de kişi başına düşen GSYİH, Litvanya ve Slovakya ile aynı olmakla birlikte, Türkiye, ortalama öğretim süresi ve matematik başarısı alanlarındaki puanı düşük olduğundan, genel BEG indeksinde bu ülkelerin gerisinde kaldı.

Belli bir gösterge için alınan puanın 2.50'den düşük olması, söz konusu alanda bir darboğaz yaşandığının işareti. Örneğin BH ve Arnavutluk'un yenilikçilik puanları sırasıyla 1.02 ve 1.65. Sırbistan-Karadağ ise en düşük puanını 2.15 ile ekonomik teşvik göstergesinde aldı.

Raporda, hükümetlerin, yenilikçiliği desteklemek için ilave fonlar sağlarken ekonomik teşvikleri iyileştirmemesi, bilgi altyapısını geliştirmemesi ve eğitim alanında reform yapmaması halinde, harcanan paraların boşa gitmiş olacağına dikkat çekiliyor. Dahası, özel sektör süreç içinde daha etkin bir rol oynamaya başlamadığı sürece, harcamalardaki artışın, beraberinde gelişmeyi de getirme olasılığı düşük.

Dünya Bankası, üniversite ve araştırma kurumlarının özel sektörle sürekli bir işbirliği içinde olmadıkları takdirde, çok sayıdaki araştırmacıya ve eğitim alanında komünist dönemden miras kalan başarılarına rağmen, eski Doğu Bloğu ülkelerinin, bu potansiyel güçlerini ticari açıdan başarı sağlayacak yeniliklere dönüştürmekte zorlanacaklarını söyledi.

Dünya Bankası, 28-30 Mart tarihleri arasında Prag'da bir Bilgi Ekonomisi Forumu düzenledi. Üç gün süren etkinlik kapsamında, 27 bölge ülkesinden temsilciler biraraya geldi. [Dünya Bankası]

Çalışmanın baş yazarı Itzhak Godlberg, "Devlet fonları kısıtlı ve dolayısıyla yalnızca araştırmaların sonuç getirebilmesi için uygun koşullar sağlandığından kullanılmalı", dedi.

Araştırmacılar ve özel sektör arasındaki işbirliğini geliştirmeye yönelik teşvikler ile kamunun geniş bir kesiminin faydalanabileceği bilgisayar ve internet erişimi, gerekli koşular arasında yer alıyor. Goldberg'e göre hukuk devleti ilkesine saygı, fikri mülkiyet haklarının korunması ve yolsuzlukla mücadele de büyük önem taşıyor.

AOA ülkelerinin yenilikçilik sistemlerini nasıl iyileştirebileceklerini tartışmak ve şirketlerin bilgiyi daha iyi kullanmasını teşvik etmek amacıyla, Dünya Bankası, 28-30 Mart tarihleri arasında Prag'da bir Bilgi Ekonomisi Forumu düzenledi. Üç gün süren etkinlik kapsamında, 27 bölge ülkesinden temsilciler biraraya geldi.

Dünya Bankasının AOA bölgesinden sorumlu Başkan Yardımcısı Shigeo Katsu, konferanstaki açılış konuşmasında, "Araştırma ve geliştirme çalışmalarını ticari başarıya dönüştürmek, uzun vadeli ve sürdürülebilir ekonomik büyümenin anahtarıdır. Bunun için Doğu Avrupa ve Orta Asya ülkelerinin, kısıtlı kaynaklarını eski yenilikçilik sistemlerine harcamayı bırakıp, batıdaki ülkelerin yaptığı gibi, özel şirketleri sürece dahil olmaya teşvik etmeye başlaması gerek", diyor.

Burada hükümetlerin araştırmalara kaynak sağlamayı tamamen bırakması gerektiği değil, bu tür çalışmalara kamudan kaynak ayırırken özel şirketler tarafından ya da bu şirketler için yapılan araştırmalara ağırlık vermesi gerektiğinden bahsediliyor. Katsu sözlerine şöyle devam ediyor: "Hükümetin daha da önemli bir rolü var: araştırmaya yapılan yatırımların sonuç getirmesi için gerekli yapısal reformları gerçekleştirmek. Hükümetlerin, eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik ağlarına ilişkin doğrudan araştırmalardan tasarruf ederek sağladığı kaynakların kullanılması da işgücü verimliliğini artırmaya yaracaktır. Hükümet ayrıca halkın internete erişimini kolaylaştırmalı, şirketleri doğru finansal raporlama yönünde teşvik etmeli ve hukuk devleti ilkesini desteklemelidir. Aynı şey, yolsuzlukla mücadele ve fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin kuralların uygulanması açısından da geçerlidir".