Sırbistan-Karadağ'ın Savunma Reformunda İlerleme

13/02/2006

Sırbistan-Karadağ, savunma sistemini elden geçirmeye yönelik çalışmalarda somut sonuçlar elde ediyor. Maliyetlerden tasarruf amacıyla askeri ve sivil hizmet süreleri kısaltıldı. Pek çok birim birleştirilerek savunma bakanlığının bünyesine katıldı. Gereksiz askeri mülkler elden çıkarılıyor. Bölgesel istikrara ve uluslararası barışı koruma misyonlarına katkıda bulunacak, modern ve profesyonel bir askeri kuvvet oluşturma amacına dayalı reform ile ilgili yasal çerçeve hazırlandı. Fakat diğer yandan, bazı ordu mensuplarının aranan savaş suçlularının saklanmasına yardım ettikleri yönündeki raporlar, reform çalışmalarının başarısına gölge düşürdü.

Antonela Arhin, Southeast European Times – 13/02/06

Savunma bakanlığının amacı, tamamen sivil ve demokratik bir denetime tabi, bütçeye uygun, Avrupa-Atlantik yapıları ile bütünleşmiş ve bölgesel istikrara katkı sağlayabilecek kapasitede bir sistem kurmak. [AFP]

Ciddi zorluklarla karşı karşıya olmasına rağmen Sırbistan-Karadağ, savunma sistemini elden geçirme çalışmalarında somut sonuçlar alıyor. Ekim 2005'te Bakanlar Konseyi, askerlik hizmetini 9 aydan 6 aya, siivil hizmeti ise 13 aydan 9 aya indiren yasa tasarısını kabul etti. Burundi, Kongo, Fildişi Sahili ve Liberya'da barışı koruma misyonları bünyesinde de görev yapan Sırbistan-Karadağ silahlı kuvvetleri, yakında yeni misyonlar da üstlenecek.

Hizmet sürelerinin kısaltılması, ordunun karşı karşıya olduğu en zorlu konulardan biri olan maliyetlerin azaltılması sorununu da çözüme kavuşturacak.

Bunun etkileri ise şüphesiz oldukça çarpıcı oldu. Yeni kurallar geriye dönük olarak uygulandığından, ordunun yaklaşık üçte biri kendilerini birden bire terhis aşamasında buldu. Haziran döneminde askere alınanlar Kasım 2005'te terhis olduklarında ülkede yalnızca 8.000 eğitimli asker kaldı. Bu durum bir nevi şok terapisi oldu, fakat ordunun içinde bulunduğu mali sıkıntılar nedeniyle fazla bir seçenek de yoktu.

Sırbistan-Karadağ, gelir darlığının yanı sıra bir zorlukla daha karşı karşıya: tamamen sivil ve demokratik denetime tabi bir savunma sistemi oluşturmak. Son yıllarda ortaya atılan, aranan savaş suçlularının bazı ordu mensupları tarafından korunduğu yönündeki iddialar, çoğu kimsenin, ülkenin siyasi kurumlarının silahlı kuvvetlerin faaliyetlerine ilişkin olarak yeterli derecede yetki ve hatta bilgi sahibi olup olmadığını sorgulamasına neden oluyor. Başbakan Vojislav Kostunica'nın kabinesi kısa bir süre önce, ordu mensuplarının en önemli savaş suçu zanlılarından biri olan Ratko Mladiç'in adaletten kaçmasına yardım etmiş olabileceğini açıkladı. İki nöbetçi erin esrarengiz bir şekilde vurularak öldürülmesi, 2004 yılının çok konuşulan olaylarından biri oldu. Kimilerine göre nöbetçiler, üst düzey bir savaş suçu zanlısının bir askeri tesiste bulunduğunu bildikleri için öldürüldüler.

Sırbistan-Karadağ'ın, Avrupa-Atlantik yapıları ile bütünleşme hedefine ulaşabilmesi için bu tür sorunları çözüme kavuşturması ve sivil yetkililerin denetimine tabi, hukuk devletine saygılı ve bölgesel istikrara katkıda bulunabilecek kapasitede, profesyonel, iyi eğitimli ve diğer askeri kuvvetlerle birlikte çalışabilen bir silahlı kuvvetler oluşturduğunu göstermesi gerekiyor.

Savunma Sistemi Reform Fonunun yeni direktörü Obren Joksimoviç'in reform programının sürdürülebilmesi için gerekli mali kaynağı sağlaması gerekiyor. [Arşiv]

Bu yönde bazı önemli adımlar atıldı. Söz konusu adımlar arasında Barışı Koruma Operasyonları Merkezinin kurulması, Ordunun yargı sisteminin sivil mahkemelere devredilmesi, savunma bakanlığının yeniden yapılandırılması ve sayıları oldukça fazla olan birimlerin birleştirilmesi (örneğin İstihbarat Bürosu ve Güvenlik Bürosu, Askeri İstihbarat Bürosu ve Askeri Güvenlik Bürosu adlarını alarak savunma bakanlığının bünyesine dahil edildi) yer alıyor. Çeşitli askeri okullar kapatılarak tek bir Askeri Akademi kuruldu.

Bir diğer değişiklik ise Savunma Sistemi Reform Fonuna yeni bir direktörün atanması oldu. 17 Ocak'ta Sırbistan-Karadağ Yönetim Konseyi, merhum başbakan Zoran Cinciç hükümetinin sağlık bakanı ve Sırbistan Demokratik Partsinin kıdemli bir üyesi olan Obren Joksimoviç'i bu göreve getirdi. Joksimoviç, Vladan Zivuloviç'in yerini aldı. Reform Fonu, planlanan savunma sistemi reformunun desteklenmesi için mali kaynak sağlanması amacıyla Yüksek Savunma Konseyi tarafından Haziran 2004'te kuruldu. Göreve getirildikten sonra yaptığı bir açıklamada Joksimoviç, zor durumdaki Sırbistan-Karadağ Ordusunun reform yolunda ilerlemesine yardım etme sözü verdi.

Joksimoviç'in görevlerinden biri, reform programının sürdürülebilmesi için gerekli mali kaynağı sağlamak. Bunun bir yolu da kullanılmayan askeri mülklerin elden çıkarılmasından geçiyor. Söz konusu mülklerin piyasa değeri hakkında farklı tahminler mevcut; eski direktör Zivuloviç'e göre bu rakam 1 milyar avro civarında. Fonun Sırbistan'da kışlalar, komuta karargâhları, oteller, askeri havaalanları ve yakıt istasyonları gibi toplam 512 askeri tesisi bulunuyor. Şimdiye kadar Karadağ'da bulunan on askeri bölgeyi satan Fon, bu satışlardan 15 milyon avro gelir elde etti. Elde edilen bu gelir şu an maliye bakanlığının kontrolünde.

18 Kasım 2004'te federal parlamento tarafından kabul edilen Ulusal Savunma Stratejisi, Sırbistan-Karadağ Ordusu Organizasyon Temeli ile birlikte savunma reformunun ana hedeflerini belirliyor. Bu hedefler, etkin ve ekonomik açıdan ulaşılabilir bir savunma sistemi ve profesyonel, modern, donanımlı ve eğitimli bir ordu kurulmasını içeriyor. Savunma bakanlığı 4 Nisan 2005'te yayınladığı bir resmi raporda bu hedefleri güncelleyerek, Sırbistan-Karadağ'ın genel güvenliği için ortak eylemde bulunabilme kapasitesinin geliştirilmesi ve sorumluluk ve şeffaflık ilkelerinin teşvik edilmesi amaçlarını öne çıkardı.

Ordu şu an klasik görevlerinin yanı sıra iki alanda daha rol alıyor: iç güvenlik riskleri ve barışı koruma misyonları. Sırbistan-Karadağ Bakanlar Konseyi, 11 Ağustos 2003 tarihinde, Savunma Bakanlığı ve Silahlı Kuvvetlere bağlı birim ve askerlerin BM barışı koruma operasyon ve misyonlarına katılmasına onay verdi. 8 Ekim 2003'teki oturumda da Yüksek Savunma Konseyi de aynı kararı onayladı.

Ülkenin şu an dört ülkede barışı koruma misyonları bulunuyor ve bu sayı yakında altıya çıkacak. Ocak 2006'da Sırbistan-Karadağ silahlı kuvvetleri mensuplarının Sudan'daki BM Çokuluslu Barışı Koruma Operasyonu ile Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Kuvvetlerinin Barışı Destekleme Operasyonuna katılması için onay verilmişti.