Sırbistan yolsuzlukla mücadele konusunda kararsız adımlar atıyor

17/10/2005

Sırbistan Karadağ’da son zamanlarda yaşanan bir dizi skandal, yolsuzlukla mücadele konusunun önemini ortaya koydu. Çete üyelerinin cezalarını indirmesi karşılığında rüşvet almakla suçlanan bir Yargıtay hakimi, askeri ekipmanların fiyatlarını suni olarak yükselttikleri iddiasıyla haklarında soruşturma başlatılan kıdemli subaylar ve kâr elde etmek amacıyla sağlıklı vatandaşlara malul aylığı alabilir şeklinde rapor verdikleri iddia edilen doktorlar, ülkede yaygın şekilde görülen yolsuzluk, dolandırıcılık ve görevi kötüye kullanma suçlarına yalnızca birkaç örnek. Bu durum, geçiş toplumlarında sıkça rastlanan bir sorun. “Yolsuzlukla kararlı bir mücadele içine girdiklerini” söyleyen yetkililer, sorunu çözmek için gerekli siyasi iradeye sahip olmadıkları şeklindeki genel kanıyı değiştirmeye çalışıyor. SETimes muhabiri Georgi Mitev-Shantek, şimdiye kadar çok vaatte bulunulduğunu ama neticenin pek değişmediğini belirtiyor.

Georgi Mitev-Shantek, Southeast European Times – 17/10/05

Avrupa Konseyinin Batı Balkanlar'a ilişkin 2005 yılı yolsuzluk raporunda, Makedonya ve Bosna Hersek’le birlikte Sırbistan Karadağ da yolsuzluk sorununun çözümüne yeterince kaynak ayırmadığı ve gerekli siyasi iradeyi göstermediği için eleştiriliyor. Sırp hükümeti eleştirilere karşı çıksa da, uzmanların ve vatandaşların bu konuda şüpheleri var.

Ülkede mücadele edecek yolsuzluk bulmak konusunda sıkıntı yaşanmadığı kesin. Çete üyelerinin cezalarını indirmesi karşılığında rüşvet almakla suçlanan Yargıtay, askeri ekipmanların fiyatlarını suni olarak yükselttikleri iddiasıyla haklarında soruşturma başlatılan kıdemli subaylar ve kâr elde etmek amacıyla maluliyet maaşı sattıkları iddia edilen doktorlar, ülkede oldukça yaygın bir şekilde görülen yolsuzluk, dolandırıcılık ve görevi kötüye kullanma suçlarına yalnızca birkaç örnek. Bu durum, geçiş toplumlarında sıkça rastlanan bir sorun.

Konuyla ilgili olarak şimdiye kadar bir dizi adım atıldı. Adalet Bakanı Zoran Stojkoviç, dolandırıcılık eylemlerine adı karışan hakimlerin peşini bırakmayacaklarına söz verdi. Teftiş kurulları ordu ve polisin son birkaç yıla ait tedarik sözleşmelerini inceleme altına aldı. Tutuklanan doktorların sayısı her hafta artıyor. Yine de ortada somut adımlardan çok politik söylemler var. Gazete başlıklarında milyon avroluk kayıplar ve inanılmaz boyutlarda rüşvetlerden bahsedilirken, soruşturmalar ilerledikçe davalar unutulup gidiyor.

Sırbistan Şeffaflık Örgütünün yönetici direktörü Nemanja Nenadiç, “Öne çıkan davaların her biri farklı; bu nedenle yolsuzlukla mücadeleye ilişkin siyasi irade ve koşullarda önemli bir değişiklik olduğunu söyleyemem. Gerçek bir devlet stratejisi olmazsa herşey düzensiz kalır" diyor.

Sırbistan Adalet Bakanı Zoran Stojkoviç, dolandırıcılık eylemlerine adı karışan hakimlerin peşini bırakmayacaklarına söz verdi. [Arşiv]

Sırbistan hükümeti bünyesinde, sorunun kontrol altına alınmasına yönelik çalışmalara öncülük etmekle görevli Yolsuzlukla Mücadele Konseyi isimli özel bir organ mevcut. Fakat konsey başkanı Verica Barac’a göre yetkililerin çoğu konseyi bir baş belası olarak görüyor, sunulan önerilere kulak tıkıyor ve dikkat çekilen olayları görmezden geliyor.

Barac, “Şimdiye dek öne sürdüğümüz iddiaların hiçbiri yalanlanmadı. Hükümet sadece Konsey üyelerini karalamak için tepki verdi", diyor.

Son olayların içinde kamuoyunun ilgisini en çok çeken askeri ihale skandalı oldu. Sırbistan Organize Suçla Mücadele Müdürlüğü ve Askeri Güvenlik Dairesi, askeri ekipmanların tedarikçisi ile aralarında bir tümgeneralin de bulunduğu üç subayın ihalede usulsüzlük yapmak suçundan hüküm giymesi için çalışıyor. Devlet kasasından milyonlarca avronun çalındığını öne süren iddialara rağmen, yürütülen soruşturmalar sonucunda şimdiye kadar sadece bir otomobilin kiralanması ile ilgili bir yolsuzluk suçuna ulaşılabildi. Söz konusu suça konu olan otomobil ise lüks araç sınıfında bile değil. Skandalın en önemli sonucu, Savunma Bakanı Prvoslav Daviniç’in istifası oldu. Daviniç kararı "siyasi" olarak nitelendirerek kendini savundu.

Yargıtay hakiminin tutuklanması ise çok daha az yankı uyandırdı. Ljubomir Vuckoviç, Orta Sırbistan’daki bir kentte faaliyet gösteren bir çetenin üyeleri tarafından açılan temyiz davasında beraat kararı vermesi karşılığında yarım milyon avro rüşvet almakla suçlanıyor. Sırbistan halkının bu olaya ilgisiz kalmasının bir nedeni de, davanın nasıl sonuçlanacağının belli olması olabilir. Ne de olsa bundan iki yıl önce bölge mahkemesinde görevli hakim Zivota Djoinceviç benzer suçlar nedeniyle tutuklanmış, fakat tutuklu bulunduğu süreye göre göstermelik bir ceza almıştı.

Sırbistan Yolsuzlukla Mücadele Konseyi Başkanı Verica Barac (sağda), yetkililerin çoğunun konseyi bir baş belası olarak gördüğünü, sunulan önerilere kulak tıkadığını ve dikkat çekilen olayları görmezden geldiğini söylüyor. [serbia.sr.gov.yu]

Yine de isimleri yolsuzluklara karışan doktorların yakalanması adalet yanlısı Sırplar için bir teselli kaynağı oluyor. Yaklaşık yirmi doktor, 1000 ile 3000 avro arasında değişen bir ücret karşılığında sağlıklı vatandaşlara malul aylığı alabilmeleri için rapor verdikleri gerekçesiyle tutuklandı. Sırp kanunlarına göre hastaların maaş talepleri, hasta gerçekten muayene edilmeksizin tıp komiteleri tarafından onaylanabiliyor. Kanundaki bu boşluktan yararlanan doktorlar, sahte tıbbi kayıtlar yaratarak maaş talebinde bulunuyordu. Tutuklanan doktorlar beş ila on beş yıl arasında değişen hapis cezalarıyla karşı karşıya. Söz konusu hapis cezaları, 2002 yılında ortaya çıkarılan benzer bir şebekeye verilen cezalara yakın. Sırbistan’da malul aylıkları pek yüksek olmadığı halde bu sahte talepler yüzünden devlet ciddi miktarda zarara uğruyor.

Kamu ihaleleri, kampanya finansmanı, çıkar çatışmalarınını önlenmesi ve kamuyu ilgilendiren bilgilere serbest erişim hakkı gibi konuları düzenlemek üzere bir dizi yolsuzlukla mücadele yasası çıkaran Sırbistan, kağıt üstünde de olsa ilerleme kaydetti. Söz konusu kanunların uygulanması ise başka bir sorun. Analizcilere göre başta yolsuzlukla ilgili suçların soruşturma, takibat ve cezalandırılması ile ilgili olmak üzere pek çok kanun boşluğu mevcut.

Köklü değişikliklere karşı her düzeyde ciddi ölçüde bir direnç görülüyor. Yerli ve yabancı uzmanlardan oluşan bir grubun, organize suç ve yolsuzlukla mücadele için oluşturduğu strateji, uzun bir parlamento sürecinde takılı kalmış bulunuyor. Yolsuzlukla mücadele konusunda kararlı olduklarını açıklayan hükümetin bu alandaki çalışmalar için kullanılması amacıyla ayırdığı kaynak sembolik oldu. Dünya Bankasının Sırp gümrük sisteminde suç ve kaçakçılıkla mücadele için 2002 yılında sağladığı 15,8 milyon dolarlık kredinin şimdiye dek sadece yarısı kullanıldı.

Yakın gelecekte şeffaflık için verilen mücadelede ilerleme şansa kalmış durumda. Vatandaşlar mümkün olduğunca cesaret toplamak ve bunun hiç ilerleme olmamasından daha iyi olduğunu düşünmek zorunda kalacak.