Odbegli optuženik za ratne zločine: Ante Gotovina

25/07/2008

Penzionisani hrvatski general Ante Gotovina uhapšen je u decembru 2005. godine, nakon što je četiri godine izmicao vlastima.

(Razni izvori)

Penzionisani general Ante Gotovina uhapšen je na Kanarskim ostrvima 7. decembra 2005. [Arhivski snimak]

Penzionisani hrvatski general Ante Gotovina uhapšen je na španskim Kanarskim ostrvima 7. decembra 2005. i izručen Hagu sledećeg dana. Bio je u bekstvu od juna 2001, nestavši ubrzo nakon što je Međunarodni sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) podigao optužnicu protiv njega zbog navodne umešanosti u zločine počinjene nad krajiškim Srbima pred kraj sukoba u Hrvatskoj 1991-1995.

Gotovina je bio jedan od tri najtraženija odbegla optuženika za ratne zločine iz balkanskih sukoba devedesetih, zajedno sa bivšim liderom bosanskih Srba Radovanom Karadžićem i njegovim vojnim komandantom Ratkom Mladićem.

Gotovinu je MKSJ optužio zbog njegove uloge u Operaciji oluja. Hrvatska je počela vojnu ofanzivu pod šifrovanim imenom Operacija oluja 4. avgusta 1995. da bi ponovo uspostavila kontrolu nad regionom Krajine koji su srpski separatisti zauzeli 1991. godine. Tokom višednevne operacije i akcija koje su usledile, a koje su trajale do 15. novembra 1995, Gotovina je komandovao Splitskom operativnom zonom Hrvatske vojske. U tom svojstvu imao je de fakto i de jure komandu i kontrolu nad svim hrvatskim snagama raspoređenim u sklopu Operacije oluja u južnom delu regiona Krajine, naveli su tužioci u izmenjenoj optužnici protiv Gotovine koja je objavljena u martu 2004. godine.

Optužnica ga tereti po četiri tačke za zločine protiv čovečnosti, a po tri za kršenje zakona i običaja ratovanja zbog progona; ubistava; pljačke imovine; bezobzirnog uništavanja gradova, mesta i sela; deportovanja i drugih nehumanih postupaka navodno počinjenih tokom operacije. MKSJ smatra da je Gotovina pojedinačno odgovoran za te zločine, uključujući protivzakonita ubistva najmanje 150 krajiških Srba. Oko 200.000 krajiških Srba navodno je bilo raseljeno kao rezultat ofanzive Hrvatske vojske i akcija koje su usledile.

Prema haškim tužiocima, Gotovina -- koji je delovao samostalno ili u dogovoru sa drugima, uključujući Ivana Čermaka, Mladena Markača i bivšeg hrvatskog predsednika Franju Tuđmana -- učestvovao je u zajedničkom kriminalnom poduhvatu čiji je opšti cilj bio prisilno i trajno uklanjanje srpskog stanovništva iz regiona Krajine. U sklopu tog poduhvata, on je "planirao, podsticao, naredio, izvršio ili na drugi način pomogao u planiranju, pripremi ili izvršenju" navodnih zločina.

Tužioci takođe tvrde da, mada je znao, ili je imao razlog da zna da će njegovi podređeni počiniti zločine navedene u optužnici ili da su to učinili, Gotovina nije sprečio te postupke niti kaznio izvršioce. Pored toga, on nije ispunio svoju dužnost da ponovo uspostavi i osigura javni red i bezbednost u regionu, uključujući glavni grad Knin i okolne opštine.

Gotovina je rođen 12. oktobra 1955. na hrvatskom ostrvu Pašman u opštini Zadar. Kao profesionalni vojnik pridružio se francuskoj Legiji stranaca 1973. godine i došao do čina glavnog desetara. Posle toga je radio za kompanije za privatno obezbeđenje u Francuskoj, od kojih su neke bile povezane sa političkim pokretima krajnje desnice. Takođe je imao problema sa zakonom. Policijski dosijei pokazuju da su za njim izdati nalozi za hapšenje u vezi sa pljačkom i iznuđivanjem, a da mu je 1986. izrečena petogodišnja zatvorska kazna -- mada je oslobođen posle godinu dana pod nejasnim okolnostima.

Gotovina se 1991. vratio u Hrvatsku. Pristupio je Korpusu nacionalne garde kao šef operacija i obuke 1. Brigade. Od februara do aprila 1992, Gotovina je bio zamenik komandanta Specijalne jedinice Glavnog štaba Hrvatske vojske, nakon čega je šest meseci obavljao dužnosti u Hrvatskom vijeću obrane.

U oktobru 1992. postao je komandant Splitske operativne zone Hrvatske vojske, koja je kasnije preimenovana u Splitsku vojnu oblast i ostao na tom položaju do marta 1996. godine. U međuvremenu je unapređen iz čina brigadira u general-majora, a potom u general-pukovnika.

U martu 1996. godine Tuđman, koji je u to vreme bio predsednik Hrvatske, postavio je Gotovinu za šefa Inspektorata Hrvatske vojske. Gotovinu je razrešio dužnosti Stipe Mesić 29. septembra 2000, koji je pobedio na predsedničkim izborima u Hrvatskoj u februaru te godine.

U izveštaju Savetu bezbednosti UN 23. novembra 2004, tadašnja glavna tužiteljka MKSJ Karla del Ponte izjavila je da je bivši general nestao u junu 2001. godine, nakon što su ga hrvatske vlasti obavestile da postoji zapečaćena optužnica protiv njega.

Kada je nestao, Gotovinino mesto boravka postalo je predmet spekulacija i kontroverze. Vršeći pritisak na Zagreb da uhapsi i izruči tog begunca MKSJ, del Ponte je isticala da su ga očevici primetili u Hrvatskoj u više prilika. Ona je takođe tvrdila da mu "dobro organizovana mreža podrške, koja se nalazi i unutar državnih institucija", pomaže da izbegne pravdu.

Hrvatski zvaničnici, koji su u različitim prilikama javno pozivali Gotovinu da se preda tribunalu, ostali su pri tome da je pobegao iz zemlje, ali su obećali da će biti uhapšen ako ga pronađu.

U izveštajima medija iz februara 2004. navedeno je da je Gotovina -- koji je dobio francusko državljanstvo nakon što je služio u Legiji -- živeo slobodno u jugoistočnoj Francuskoj. Posle toga je navodno neko vreme živeo u gradovima Nici i Provansi u južnoj Francuskoj i često putovao u mesta u Južnoj Africi i u druge oblasti.

"On uživa zaštitu mafije, čak i lokalnih moćnika. Može da živi bez skrivanja; može čak i da putuje van zemlje bez ikakvih većih problema", pisao je francuski dnevnik Mond, prenoseći izveštaj francuske obaveštajne agencije DST iz oktobra 2003. godine. Prilikom kontrole Gotovininog pasoša posle njegovog hapšenja, pronađeni su pečati sa dalekih lokacija kao što su Kina i Tahiti.