Informacione nga vendi për Turqinë

Fakte

Emri i shkurtër: TURQIA

Emri zyrtar: Republika e Turqisë

Vendndodhja: Europa Juglindore dhe Azia Jugperëndimore

Sipërfaqja: 780,580 km2

Kryeqyteti: Ankara

Pavarësia: 29 tetor 1923 (shteti pasues i Perandorisë Otomane)

Festa kombëtare: Dita e Pavarësisë, 29 tetor (1923)

Kushtetuta: 7 nëntor 1982 (Enkarta: Një kushtetutë e re, e plotësuar me masat për reformat kryesore që synojnë të ndihmojnë lehtësimin e pranimit të Turqisë në BE, u miratua në tetor 2001.)

Popullsia: 67,803,927 (2000)

E drejta e votës: 18 vjeç; e përgjithshme

Etnia: turq 80%, kurdë 20%

Gjuhët: turqisht (gjuha zyrtare), kurde, arabisht, armeniane, greke

Feja: muslimanë 99.8% (75 - 80% sunitë, 15 - 20 % alevi, 5% sekte ose grupe të tjera muslimanë), të tjerë 0.2% (të krishterë dhe hebrenj)

Gjeografi

Koordinatat gjeografike: 39 00 V, 35 00 L

Sipërfaqja: e përgjithshme: 780,580 km2 tokë: 770,760 km2 ujë: 9,820 km2

Sipërfaqja - e krahasuar: pak më e madhe se Teksasi

Kufijtë tokësore: të përgjithshëm: 2,627 km vendet kufitare: Armenia 268 km, Azerbaixhani 9 km, Bullgaria 240 km, Gjeorgjia 252 km, Greqia 206 km, Irani 499 km, Iraku 331 km, Siria 822 km

Vija bregdetare: 7,200 km

Të drejtat detare: zona ekonomike ekskluzive: vetëm në Detin e Zi: në kufirin detar për të cilin është rënë dakord me ish-BRSS deti territorial: 6 md në Detin Egje; 12 md në Detin e Zi dhe në Detin Mesdhe

Klima: e butë; e nxehtë, verë të nxehtë me dimër të butë, me lagështirë; më të ashpër në brendësi

Terreni: kryesisht male; fusha të ngushta bregdetare; rrafshnalta e lartë qëndrore (Anatolia) Ekstremet e relievit: pika më e ulët: Deti Mesdhe 0 m pika më e lartë: Mali Ararat 5,166 m

Burimet natyrore: antimon, qymyr, krom, mërkur, bakër, bor, squfur, xeheror hekuri, tokë pjellore, hidroenergji

Sistemi politik

Turqia është një republikë parlamentare laike e themeluar mbi parimin e ndarjes së pushteteve në legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor. Kushtetuta është ligji më i lartë i vendit.

Presidenti

Presidenti është kreu i shtetit dhe zgjidhet nga një shumicë prej të paktën dy të tretat e Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke (TGNA), e njohur si Meçlis, për një mandat shtatë-vjeçar vetëm për një herë. Një kandidat, për t'u kualifikuar për këtë funksion, duhet të jetë shtetas turk mbi 40 vjeç, i përshtatshëm për t'u zgjedhur në TGNA dhe të ketë përfunduar arsimin e lartë. Presidenti kryeson Këshillin e Sigurisë Kombëtare dhe përfaqëson funksionin e Kryekomandantit. Në kohë lufte, Shefi i Shtabit të Përgjithshëm vepron si Kryekomandant në emër të Presidentit. Presidenti ka pushtet të shpallë ose të kthejë ligjet në parlament për rishqyrtim, të thërrasë referendume publike, të thërrasë zgjedhje parlamentare të reja, të emërojë Kryeministrin ose të pranojë dorëheqjen e tij; të emërojë ose të shkarkojë ministrat; të ratifikojë dhe të bëjë publike marrëveshjet ndërkombëtare, etj.

Presidenti: Abdullah Gul

Ekzekutivi

Pushteti ekzekutiv është në duart e presidentit dhe Këshillit të Ministrave, i kryesuar nga një kryeministër. Kryeministri emërohet nga presidenti prej anëtarëve të Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke dhe cakton ministrat, emërimi i të cilëve i nënshtrohet miratimit nga Asambleja e Madhe Kombëtare Turke. Me propozim të kryeministrit, presidenti shkarkon dhe cakton ministrat e rinj. Kryeministri ose një ministër, brenda një jave nga formimi i një Këshilli të ri Ministrash, paraqet Programin Qeveritar përpara Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke, pas të cilës zhvillohet një votbesim. Përpara zgjedhjeve të përgjithshme, ministrat e drejtësisë, punëve të brendshme dhe komunikacioneve duhet të japin dorëheqjen nga Qeveria dhe në vend të tyre emërohen të pavarur, asnjanës (pa lidhje politike). Këshilli i Ministrave nxjerr rregullore mbi zbatimin e ligjeve ose çështjeve të tjera, me kusht që ato të mos jenë në kundërshtim me ligjet ekzistuese dhe të shqyrtohen nga Këshilli i Shtetit. Asambleja e Madhe Kombëtare Turke mund t'a shkarkojë qeverinë nëpërmjet një votimi mosbesimi.

Kryeministër: Rexhep Tajip Erdogan (qysh prej mars 2003)

Legjislativi

Sipas kushtetutës së vitit 1982, pushteti legjislativ i përket Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke, (Meçlis), e cila është e vendosur në Ankara. Ajo është një organ një-dhomësh prej 550 vendesh, që zgjidhet sipas një sistemi të përfaqesimit proporcional, prej të drejtës zgjedhore të përgjithshme të të rriturve për një mandat pesë-vjeçar. Vetëm partitë që kanë grumbulluar më shumë se 10 përqind të votave kombëtare përfaqësohen në Asamble. Asambleja e Madhe Kombëtare Turke miraton, ndryshon dhe shfuqizon ligjet; mbikqyr punën e Këshillit të Ministrave dhe e autorizon atë të nxjerrë dekrete mbi çështje të posaçme të cilat kanë forcën e ligjit; ratifikon marrëveshjet ndërkombëtare dhe vendimet në lidhje me shtypjen e parave, deklarimin e gjëndjes së luftës dhe pjesëmarrjen e forcave të armatosura të vendit në operacione jashtë vendit; vendos mbi çështjet në lidhje me dhënien e amnistive dhe faljeve, etj.

Gjyqësori

Kushtetuta e vitit 1982 deklaroi pavarësinë e gjykatave kombëtare dhe të gjyqtarëve. Turqia ka një sistem ligjor të unifikuar të gjykatave civile dhe ushtarake, secili me një Gjykatë Apeli që ndodhet në Ankara. Gjykata Kushtetuese shqyrton kushtetueshmërinë e ligjeve dhe dekreteve me forcën e ligjit, si dhe Rregullat e Procedurës së Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke. Vendimet e saj botohen menjëherë në Gazetën Zyrtare dhe janë të detyrueshëm për të gjithë, përfshirë pushtetin legjislativ dhe ekzekutiv. Gjyqtarët emërohen nga presidenti. Gjykata e Lartë e Apelit është shkalla e fundit për shqyrtimin e vendimeve dhe gjykimeve të dhëna nga gjykatat e drejtësisë. Gjyqtarët zgjidhen nga Këshilli i Lartë i Gjyqtarëve dhe Prokurorëve. Këshilli i Shtetit është gjykata më e lartë administrative. Tre të katërtat e gjyqtarëve emërohen nga Këshilli i Lartë i Gjyqtarëve dhe Prokurorëve dhe një e katërta nga Presidenti. Kushtetuta e vitit 1982 parashikoi krijimin e Gjykatave për Sigurinë e Shtetit për trajtimin e veprave penale kundër integritetit kombëtar dhe territorial të Turqisë, rendit demokratik, veprave penale kundër sigurisë së brendshme dhe të jashtme të shtetit, etj. Përveç tyre, ka shumë gjykata civile dhe ushtarake më të ulta.

Paraja dhe kursi i shkëmbimit

Udhëtim, Histori dhe tradita

thumbnail
Burrat kryejnë një falje të përditëshme në Shkup. Shumë myslimanë në Ballkan thonë se nuk e njohin kreun e ISIL Bakr al-
thumbnail
Financimi nga Agjencia Ndërkombëtare Turke për Bashkëpunim dhe Zhvillim ndihmon zyrtarët në Bosnjë e Hercegovinë të rino
thumbnail
Paraskos Aksiotis (majtas), president nderi i Klubit të Kuzhinierëve Ekzekutivë të Greqisë, shtrëngon duart me Sejfi Ali
//map
Më shumë lajme tokësore

Flamuri i Turqisë

Harta e Turqisë

Bio turke