Çështjet e revolucionit rumun mbeten

24/11/2009

Dy dekada kanë kaluar që nga përmbysja e komunizmit, por ngjarje specifike mbeten subjekt i kqyrjes nga afër edhe tani.

Nga Paul Kiokoiu për Southeast European Times në Bukuresht -- 24/11/09

Një i ri mban një poster bërë me dorë që denoncon diktatorin rumun Nikolae Çaushesku në dhjetor 1989. [Tom Stoddart/Getty Images]

Rumania pësoi kalimin më të përgjakshëm nga komunizmi në demokraci në Europën Lindore, një proces që ende nuk mund të përmblidhet mirë dhe bukur në librat e historisë.

Më tepër se 1,500 vdekje u njoftuan në përleshjet mes protestuesve dhe autoriteteve në dhjetor 1989, që nxitën rënien e rregjimit totalitar të Nikolae Çausheskut.

"Eshtë e trishtueshme që 20 vjet pas këtyre ngjarjeve ende nuk e dimë se çfarë ndodhi," tha Presidenti Trajan Bashesku javën e shkuar, duke bërë thirrje për një hetim tërësor në ngjarjet historike.

Revolucioni rumun nisi në Timishoara, qyteti i dytë i madh i Rumanisë, ku mijëra famullitarë nisën një protestë kundër vendimit të autoriteteve për të lëvizur me forcë priftin Laszlo Tokes në një fshat.

Tokes kritikonte publikisht rregjimin dhe shpesh citohej në shtypin e huaj. Kjo bëri që policia e fshehtë, Sekuritate, t'a mbikqyrte nga afër atë.

Megjithatë, protesta e famullitarëve tërhoqi shpejt mijëra vetë që mbushën sheshin qendror të Timishoarës dhe këndonin "Poshtë Çaushesku".

Ndërsa numri u rrit, ushtria rumune veproi me të shpejtë për të shtypur protestat.

A.G., një rekrut i ushtrisë u dërgua në Timishoara me urdhëra të rreptë për të mbledhur informacion dhe për t'u përzjerë pasivisht me protestuesit.

"Njerëzit ishin kaq të furishëm dhe të egërsuar pasi ushtria hapi zjarr, ata na njohën për shkak të trupave tanë atletikë, flokëve të prera shkurt dhe vështrimeve zhbiruese dhe na ndiqnin në rrugë," i tha ai SETimes.

A.G. shpjegon se urdhërat për të shtypur protestat mbetën në fuqi "deri sa Ministri i Mbrojtjes, Gjenerali Vasile Milea vrau veten. Pastaj e gjitha ndryshoi. Ushtria la armët dhe nisi të vllazërohet me popullin."

Protestat e Timishoarës u përhapën shpejt në Kluzh-Napoka, Sibiu dhe Bukuresht.

Çaushesku thirri një takim publik më 22 dhjetor 1989, por takimi u kthye kundër tij. Qindra dhe mijëra u mblodhën përpara selisë së ish-partisë komuniste, që tani quhet Sheshi i Revolucionit. Çauasheku u përpoq të ikte, por u kap pranë Targovishte dhe u ekzekutua në Krishtlindje pas një gjyqi të shpejtë.

Njëzet vjet më pas, Rumania është një demokraci dhe një anëtare e BE dhe NATO-s. Megjithatë, çështja nëse revolucioni i 1989 ishte një grusht shteti apo një revoltë popullore e ndezur nga një shtypje gjysmë shekullore qëndron ende.

Shumë vetë në vend vrasin mendjen se pse udhëheqja rumune pas-komuniste përbëhet nga kaq shumë dinjitarë ish-komunistë dhe pse arkivat e Sekuritate nuk janë të përdorueshëm plotësisht.

Vendi megjithatë vazhdon të largohet nga trashëgimia komuniste e tij.