Orson Uells bëhet "qytetar i Splitit"

17/01/2008

Një skulpturë e re nderon regjizorin dhe aktorin legjendar i cili kishte një lidhje të gjatë me qytetin.

Nga Ivo Shçepanoviç për Southeast European Times në Split -- 17/01/08

Statuja e aktorit të SHBA Orson Uells në Split. [Ivo Shçepanoviç]

Një vit më parë, fotografi lokal Fedja Klariç mendoi se një monument për Orson Uells duhej të ngrihej në Split sepse ai kënaqej duke kaluar kohën në qytet dhe qytetet e tjera dalmate në dy dekadat e fundit të jetës së tij. Zheljko Kerum, një biznesmen lokal dhe pronar i kinemasë multiplekse dhe qendrës tregtare, financoi projektin me shpresë se do të rritë turizmin dhe të ardhurat.

"Me zbulimin e skulpturës së Orson Uellsit në zonën Broadarica të Splitit, Qytetari Kejn është bërë një qytetar i ri i Splitit," tha Klariç.

''Dikur unë vizitova një hotel në Vienë ku një shënim në mur thoshte se Mozarti gati kishte kaluar një natë në atë hotel, por synimi i tij qe ndërprerë për ndonjë arsye," spjegoi ai. "Kjo më frymëzoi të përdor rastin për të bërë një lidhje midis Splitit dhe një nga regjizorëve më të mëdhej të filmit."

Në fund të viteve 1960, Orson Uells takoi aktoren dhe skulptoren kroate Oja Kodar me të cilën ai kaloi rreth 20 vjet, deri në vdekjen e tij në 1985. Ajo u mrekullua nga ideja e Klariç dhe pranoi ta bënte vetë skulpturën.

''Orson i donte rrugët e vogla të gurta mesdhetare të Splitit dhe qyteteve të tjera bregdetare dalmate," tha Kodar. "Ai kënaqej me lokalet dhe kishte shumë miq. Për fat të keq, të gjithë kanë vdekur përpara se ta shihnin monumentin e tij."

Uells vizitoi Splitin dhe Primostenin pranë, ku çifti kishte një vilë, tha Kodar. "Orsoni bile mbështeste ekipin e futbollit të Splitit, Hajduk. Një nga lojtarët, Geza Senauer, ishte mik i tij i ngushtë dhe Orsoni ndiqte ndeshjet. Ai gjeti diçka të përbashkët me temperamentin e ndezur të njerëzve në rajonin bregdetar kroat të Dalmacisë," tha ajo.

Emri origjinal i Kodar ishte Olga Palinkas. Ajo e ndryshoi atë në "Oja Kodar" sepse "kodar" në kroatisht do të thotë "dhuratë". Uellsi i thoshte asaj se ajo ishte si një dhuratë për të, i spjegoi ajo audiencës së madhe në përurimin e skulpturës.

Ndërkohë, Klariç do të donte ta shihte Uells të nderuar në një mënyrë tjetër. Ajo do që një rrugë në Split të quhet me emrin e tij.

Uells filmoi "Procesi në Kroaci" dhe gjithashtu luajti në disa filma kroatë si "Sekreti i Nikola Teslas" dhe "Beteja e Neretvas". Ai nisi po nuk i mbaroi kurrë disa projekte në Split dhe në ishullin Hvar aty pranë.