Турција постави пречка за отворањето на границата со Ерменија

19/05/2009

Турскиот сојузник Азербејџан сака Јереван да ги повлече своите војници од Нагорно-Карабах пред Анкара да ја отвори својата граница со Ерменија.

Од Ајхан Шимшек за Southeast European Times во Анкара -- 19/05/09

Турскиот премиер Реџеп Тајип Ердоган вели дека Анкара нема да ја отвори својата граница со Ерменија додека Јереван не ги повлече своите војници од Нагорно-Карабах. [Getty Images]

Турскиот премиер Реџеп Тајип Ердоган ги разочара ерменските водачи минатата недела, велејќи за време на посетата на Баку дека Турција нема повторно да ја отвори границата со Ерменија ако Јереван не ги повлече своите војници од спорниот регион на Нагорно-Карабах во Азербејџан.

Пораката на Ердоган беше јасна победа за азербејџанскиот претседател Илхем Алиев, кој долго време ја повикува Турција да побара отстранување на ерменските сили од спорната област. Овие сили го контролираат Нагорно-Карабах уште од раните 1990-ти, поради што Азербејџан и Турција ги блокираа своите граници со својот копнен сосед.

Властите во Јереван веднаш одговорија на коментарите на Ердоган. „Секој турски обид за мешање во решавањето на проблемот со Нагорно-Карабах може само да му наштети на процесот“, рече ерменскиот претседател Серж Саркшјан.

Со ова, оптимизмот кој се градеше повеќе од една година, исчезна. Само пред неколку недели, Турција и Ерменија го објавија својот договор за „патоказот“ за нормализирање на односите. Изјавите на Ердоган ги изненадија не само Јереван и западните држави, туку и експерите за турската надворешна политика.

„Каква ужасна дипломатија“, напиша колумнистот на Referans Ченгиз Чандар.

„Може ли Турција да се поврати од оваа грешка?“, прашува тој. „Верувам дека [дипломатското заздравување] е можно само ако се постигне договор меѓу Азербејџан и Ерменија во блиска иднина.“

Ердоган, пак, можеби мислеше дека нема избор, откако се соочи со притисокот од опозициските партии, кои го обвинија дека издава еден сојузник, и од разлутениот Баку.

Откако Турција и Ерменија го објавија планот за нормализација на односите, азербејџанските водачи ја посочија потребата за обновување на договорот за гас со Турција и можеби ревидирање на поволната цена што моментно ја наплаќаат -- помалку од половина од цената што на Турција й ја бараат другите извозници на гас.

На Анкара, исто така, й е потребна азербејџанска поддршка за реализација на стратешкиот проект за гасоводот Набуко, кој ќе ја намали европската зависност од рускиот гас.

Затоа не беше изненадување тоа што турскиот министер за енергија, Танер Јилдиз, го придружуваше Ердоган во Баку.

Експертите имаат различно мислење во врска со шансите на Турција за избегнување на актуелната криза. Некои предвидуваат дека загриженоста на Азербејџан -- и потребата за евтин природен гас -- и понатаму ќе влијаат на политиката во Анкара. Други, пак, ги истакнуваат долгорочните бенефиции од подобрувањето на односите со Ерменија, како за Турција, така и за Азербејџан.

Со засенувањето на Грузија поради домашната нестабилност и заканата од Русија, Ерменија сé повеќе изгледа како подобар посредник за касписките енергетски снабдувачи. Покрај ова, овозможувањето на долго блокираната Ерменија да просперира, може да ја оттргне од нејзината економска зависност од дијаспората, која е за тврдокорен став кон Турција и Азербејџан.

САД неодамна ги зголемија своите напори за забрзување на решението во Карабах и олеснување на турско-ерменската нормализација.

Другите претседавачи со Групата Минск на ОБСЕ -- Русија, Франција и САД -- ги надгледуваат преговорите. Азербејџанските и ерменските водачи ќе се состанат во Санкт Петерсбург на 4-ти јуни, во обид за премостување на нивните разлики.