Загадениот македонски град ќе се ослободи од топилницата

01/05/2008

Советот на Велес го одобри отстранувањето на најголемиот загадувач во Македонија -- напуштената топилница на олово и цинк -- и планира да изгради станбени и деловни објекти во областа.

Од Зоран Николовски за Southeast European Times во Скопје -- 01/05/08

Топилницата на олово и цинк во Велес престана да работи во 2003 година. [Mакедонска влада]

Велес, најзагадениот град во Македонија, конечно ќе ја уништи долго време затворената топилница на олово и цинк, која се наоѓа во центарот на градот. Претходно оваа година Советот на Велес ја поддржа иницијативата на десеттина еколошки здруженија обединети во Зелената коалиција за расформирање на старата фабрика.

Македонската влада, исто така, го поддржа овој чекор. Жителите на Велес го критикуваа загадувањето од фабриката, која дури и по затворањето ги подига нивоата на олово и кадмиум во воздухот, почвата и водата. Некои истражувања покажаа присуство на кадмиум во ткивата на децата заболени од рак.

Ненад Кочиќ од еколошкото друштво „Вила Зора“ го нарече овој чекор „историски момент за жителите на Велес“. Тој вели дека според Конвенцијата од Орхус, на која Македонија е потписник, нејзините граѓани имаат право на здрава животна средина.

Плановите за расчистување вклучуваат ослободување на градот од тешките метали и деконтаминација на почвата во опсег од 45 хектари околу топилницата. Градскиот совет одлучи да ја охрабри изградбата на станбени и деловни објекти околу фабриката.

Истата престана со работа во 2003 година, но бидејќи работниците несоодветно ја затворија и поради тоа што таа нема сопственик кој би ја презел одговорноста, таа сé уште ја загадува областа. Триесетгодишниот токсичен отпад ја загадува почвата и подземните води.

Македонскиот Институт за здравствена заштита во 2003 година објави, додека фабриката сé уште работеше, дека Велес апсорбира 62.000 тони цинк, 47.300 тони олово и 120.000 тони сулфурен диоксид годишно.

Со оглед на тоа што никој не го одржува објектот, истиот носи дополнителни тешкотии. Во ноември 2007 година локалните жители се соочија со опасност од истекување на околу 200 тони сулфурна киселина, која се чуваше несоодветно во резервоар на фабриката Киселина, во реката Вардар. Ако ова количество киселина истечеше во реката, последиците за регионалната флора и фауна ќе беа огромни. Слична опасност имаше во 2004 година, кога можеше да се случи истекување на 4.500 тони сулфурна киселина и 400 тони амониум од друга фабрика.

Град од 50.000 луѓе, Велес се соочува со константна опасност како и дилема веќе многу години. Екологистите укажуваат на мерките кои континуирано покажуваат зголемување на нивоата на загадување за 50-пати, но затворањето на фабриката, исто така, доведе до неваботеност. Овојпат владата застана на страната на екологистите.

Вицепремиерот задолжен за економски прашања, Зоран Ставрески, рече дека владата ќе ги поддржи жителите на Велес. „Не треба да има повеќе експерименти во Велес. Загадувањето треба да престане и треба да се изнајдат методи за расчистување на почвата и регионот“, рече Ставревски.

Министерството за транспорт и врски се очекува да го одобри Деталниот урбанистички план издаден од општина Велес и да започне со расформирање на фабриката во следните месеци.