Κοσσυφοπέδιο: η διπλωματική διαδικασία

15/12/2006

Έξι χρόνια μετά τη σύγκρουση του 1998-1999, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποφάσισε ότι είχε έλθει η ώρα να ξεκινήσει πολιτική διαδικασία για να καθοριστεί το μέλλον του Κοσσυφοπεδίου.

(Διάφορες πηγές -- 24/10/05 - 04/12/06)

Στις 24 Ιουλίου του 2006, Σέρβοι και Αλβανοί ηγέτες του Κοσσυφοπεδίου διεξήγαγαν τις πρώτες συνομιλίες τους ενώπιος ενωπίω, ωστόσο το μόνο που επέτυχε η συνεδρίαση ήταν να δείξει τις εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις που εξακολουθούν να έχουν οι δυο πλευρές. [Getty Images]

Αν και τεχνικά εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα της Σερβίας, το Κοσσυφοπέδιο αποτελεί ντε φάκτο προτεκτοράτο του ΟΗΕ από τη λήξη των συγκρούσεων του 1998-1999 στην περιοχή. Στις 10 Ιουνίου του 1999, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε το Ψήφισμα 1244, θέτοντας τη βασανισμένη από τον πόλεμο επαρχία υπό τη διοίκηση της UNMIK, εν αναμονή της απόφασης για το τελικό καθεστώς.

Πάνω από έξι χρόνια μετά, στις 24 Οκτωβρίου του 2005, το Συμβούλιο υποστήριξε πρόταση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν για έναρξη πολιτικής διαδικασίας με σκοπό την επίλυση του ζητήματος.

Η απόφαση λήφθηκε κατόπιν περιεκτικής αναθεώρησης της προόδου της επαρχίας στην εφαρμογή σειράς προτύπων που είχαν οριστεί από τη διεθνή κοινότητα ως προϋπόθεση για έναρξη των διαπραγματεύσεων. Η αναθεώρηση διενεργήθηκε από τον ειδικό απεσταλμένο του Ανάν στην περιοχή, το Νορβηγό διπλωμάτη Κάι Έιντε.

"Το Συμβούλιο Ασφαλείας συμφωνεί με τη γενική αξιολόγηση του Πρεσβευτή Έιντε σύμφωνα με την οποία, σε πείσμα των προκλήσεων που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το Κοσσυφοπέδιο και η ευρύτερη περιοχή, ήλθε η ώρα να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο," ανέφερε το Συμβούλιο σε δήλωσή του.

Κατόπιν, ο Ανάν διόρισε τον πρώην Πρόεδρο της Φινλανδίας Μάρτι Αχτισάαρι ειδικό απεσταλμένο του, για να ηγηθεί των συνομιλιών, και τον Αυστριακό διπλωμάτη Άλμπερτ Ροχάν ως αναπληρωτή απεσταλμένο.

Αρκετές εβδομάδες μετά, ΕΕ και Ηνωμένες Πολιτείες διόρισαν τους απεσταλμένους τους για τις διαπραγματεύσεις – Στέφαν Λένε και Φρανκ Γουίσνερ, αντίστοιχα.

Πέραν του ΟΗΕ, σημαντικός παράγοντας στη διαδικασία είναι η Ομάδα Επαφών έξι εθνών για το Κοσσυφοπέδιο, αποτελούμενη από Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ρωσία και Ηνωμένες Πολιτείες. Το Νοέμβρη, η ομάδα συνέταξε πλήθος κατευθυντήριων αρχών για την επίλυση του καθεστώτος, αποκλείοντας ως πιθανές εκβάσεις των συνομιλιών, μεταξύ άλλων, την επιστροφή στις συνθήκες που επικρατούσαν πριν το 1999, τη διχοτόμηση της επαρχίας, ή την ενοποίησή της με οποιοδήποτε άλλο κράτος.

Κατά την προετοιμασία για τις συνομιλίες, ο Αχτισάαρι ταξίδεψε σε Πρίστινα και Βελιγράδι – καθώς επίσης σε Ποντγκόριτσα, Σκόπια και Τίρανα – για να εκτιμήσει τις θέσεις των βασικών παραγόντων της περιοχής.

Ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ Μάρτι Αχτισάαρι. [Getty Images]

Οι θέσεις των Σέρβων και Αλβανών ηγετών του Κοσσυφοπεδίου ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες.

Επιμένοντας ότι πρέπει να διατηρήσει την κυριαρχία του στο Κοσσυφοπέδιο, το Βελιγράδι ανέφερε ότι στο μόνο που μπορεί να συμφωνήσει είναι εκχώρηση σημαντικής αυτονομίας.

Οι Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου, οι οποίοι αποτελούν το 90% του πληθυσμού της επαρχίας, περίπου 2 εκατομμύρια πολίτες, απαίτησε τίποτε λιγότερο από πλήρη ανεξαρτησία από τη Σερβία.

Οι πρώτες άμεσες συνομιλίες μεταξύ Σέρβων και Αλβανών αξιωματούχων του Κοσσυφοπεδίου είχαν προγραμματιστεί για τις 25 Ιανουαρίου του 2006. Ωστόσο, ο θάνατος του Προέδρου του Κοσσυφοπεδίου Ιμπραήμ Ρουγκόβα στις 21 Ιανουαρίου είχε ως αποτέλεσμα αναβολή των διαπραγματεύσεων για σχεδόν ένα μήνα.

Ο Φατμίρ Σεϊντίου, ο οποίος εξελέγη διάδοχος του Ρουγκόβα, αντικατέστησε τον εκλιπόντα πρόεδρο και ως επικεφαλής της ομάδας διαπραγματεύσεων του Κοσσυφοπεδίου. Άλλα σημαντικά μέλη της ομάδας ήταν ο Πρωθυπουργός του Κοσσυφοπεδίου Μπαϊράμ Κοσούμι, ο οποίος αργότερα παραιτήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Αγκίμ Τσέκου, οι αρχηγοί της αντιπολίτευσης Χασίμ Θάτσι και Βετόν Σουρόι, και ο πρόεδρος της συνάθροισης της επαρχίας.

Η Σερβική ομάδα διαπραγματεύσεων αποτελείτο από τον Πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς, τον Πρωθυπουργό Βόισλαβ Κοστούνιτσα και άλλα στελέχη. Περιελάμβανε επίσης εκπροσώπους της Σερβικής κοινότητας του Κοσσυφοπεδίου.

Οι πρώτες άμεσες διαπραγματεύσεις, υπό την καθοδήγηση του ΟΗΕ, μεταξύ Σέρβων και Αλβανών αξιωματούχων του Κοσσυφοπεδίου ξεκίνησαν στο Ανάκτορο Ντάουν-Κίνσκι της Βιέννης στις 20 Φεβρουαρίου του 2006. Οι δυο πλευρές συμμετείχαν με οκταμελείς αντιπροσωπείες, με επικεφαλής τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης του Κοσσυφοπεδίου και υπουργό Τοπικής Αυτοδιοίκησης Λούφτι Χαζίρι και το σύμβουλο της Σερβικής προεδρίας Λεόν Κοέν, αντίστοιχα. Στις διήμερες συνομιλίες, οι οποίες εστίασαν σε ζητήματα αποκέντρωσης, προήδρευσε ο Ροχάν. Ανέφερε πως αν και η συνεδρίαση δεν οδήγησε σε "βαρυσήμαντα αποτελέσματα," ήταν "αρκετά επιτυχής".

Η διοικητική αποκέντρωση εξακολούθησε να αποτελεί μείζον θέμα της ημερησίας διάταξης σε αρκετούς γύρους συνομιλιών, οι οποίοι επιλήφθηκαν επίσης τα μειονοτικά δικαιώματα και την προστασία της πολιτιστική και ιστορικής κληρονομιάς -- κυρίως στη Σερβική κοινότητα του Κοσσυφοπεδίου, η οποία απαριθμεί περί τους 100.000 πολίτες.

Πέραν των οικονομικών πτυχών, όπως παθητικό και επενδύσεις, χρέη, ιδιωτικοποίηση και μελλοντική κυριότητα σημαντικών βιομηχανικών ενεργητικών, οι συνομιλίες στη Βιέννη δεν καταπιάστηκαν με το κύριο ζήτημα του καθεστώτος μέχρι τον έβδομο γύρο συνομιλιών στις 24 Ιουλίου, όταν οι Σέρβοι και Αλβανοί ηγέτες του Κοσσυφοπεδίου διενήργησαν την πρώτη τους συνεδρίαση ενώπιος ενωπίω. Το μόνο που φάνηκε ήταν πως οι τελευταίοι πέντε μήνες συνομιλιών είχαν αποτύχει να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των θέσεων Βελιγραδίου και Πρίστινας.

"Είναι προφανές ότι οι θέσεις των μερών εξακολουθούν να διαφέρουν πολύ," δήλωσε ο Αχτισάαρι σε συνέντευξη Τύπου μετά τη συνεδρίαση. "Το Βελιγράδι θα συμφωνήσει σε σχεδόν οτιδήποτε πέραν της ανεξαρτησίας, ενώ η Πρίστινα δεν πρόκειται να δεχθεί τίποτε λιγότερο από πλήρη ανεξαρτησία."

Η αποκέντρωση και τα μειονοτικά δικαιώματα συμπεριελήφθησαν για άλλη μια φορά στην ημερήσια διάταξη του όγδοου γύρου συνομιλιών στις 7 και 8 Αυγούστου, ωστόσο η μοναδική συμφωνία που επετεύχθη αφορούσε στο διορισμό διοικητών αστυνομικών τμημάτων.

Ένα μήνα μετά, διενεργήθηκε στη Βιέννη νέος διήμερος γύρος συνομιλιών, με τις Σερβικές και Αλβανικές ομάδες του Κοσσυφοπεδίου να σημειώνουν για άλλη μια φορά ελάχιστη πρόοδο, παρά το γεγονός ότι χαρακτηρίστηκαν "καλές και εποικοδομητικές συνομιλίες" από τον Ροχάν.

"Υπήρξαν ένα, δυο ή τρία ζητήματα στα οποία μπορούσαμε να επιτύχουμε πρόοδο, ωστόσο πραγματικά, δεν μπορούμε να πούμε ότι υπήρξε σημαντική εξέλιξη," ανέφερε ο αξιωματούχος του ΟΗΕ για τη συνεδρίαση, η οποία για άλλη μια φορά καταπιάστηκε σε μεγάλο βαθμό με την αποκέντρωση, την πολιτιστική κληρονομιά και τα δικαιώματα των εθνικών κοινοτήτων στο Κοσσυφοπέδιο.

Στην τακτική έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του Κοσσυφοπεδίου, η οποία δημοσιεύθηκε αρκετές ημέρες μετά τον ένατο γύρο συνομιλιών στη Βιέννη, ο Ανάν εξέφρασε απογοήτευση για το γεγονός ότι οι Σέρβοι και Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου δεν κατάφεραν να προσεγγίσουν ο ένας τις θέσεις του άλλου.

"Παρά την ύπαρξη σύγκλισης σε κάποια ζητήματα, οι συνομιλίες έδειξαν ότι τα συμβαλλόμενα μέρη εξακολουθούν να διαφωνούν στα περισσότερα ζητήματα," ανέφερε η έκθεση του επικεφαλής του ΟΗΕ, προτρέποντας αμφότερες τις πλευρές να επιδείξουν "μεγαλύτερη ευελιξία" προς επίτευξη συμβιβασμού.

Αρκετές ημέρες μετά, ο Ροχάν παραδέχθηκε ότι οι πιθανότητες να συμβεί κάτι τέτοιο ήταν ελάχιστες.

"Πλησιάζουμε μια στιγμή όπου διενεργώντας μόνο συνομιλίες δεν πρόκειται να καταφέρουμε το στόχο," ανέφερε. "Θα μπορούσαμε να συζητάμε για άλλα 10 χρόνια χωρίς να αλλάξει τίποτε."

Το Σεπτέμβρη, η Ομάδα Επαφών ζήτησε από τον Αχτισάαρι να "προετοιμάσει περιεκτική πρόταση για διευθέτηση του καθεστώτος". Τον ίδιο μήνα, η Σερβία υιοθέτησε νέο σύνταγμα, ορίζοντας το Κοσσυφοπέδιο "αναπόσπαστο" τμήμα των εδαφών της. Η Σερβική πλειοψηφία υποστήριξε το νέο σύνταγμα της χώρας σε δημοψήφισμα που διενεργήθηκε στα τέλη Οκτωβρίου, ανοίγοντας το δρόμο για κοινοβουλευτικές εκλογές, προγραμματισμένες για τις 21 Ιανουαρίου του 2007.

Παρά τα αρχικά σχέδιά της για ολοκλήρωση της διαδικασίας σχετικά με το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου μέχρι τα τέλη του 2006, η διεθνής κοινότητα αποφάσισε ότι ο Αχτισάαρι πρέπει να υποβάλει την πρότασή του για διευθέτηση μετά τις Σερβικές εκλογές.