Το τελευταίο ντόμινο στο Τείχος του Βερολίνου

09/12/2009

Μνήμες της σημαντικής οικονομικής ανάπτυξης και της ελευθερία στη μετακίνηση κάνουν πολλούς πολίτες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης να νοσταλγούν τη Γιουγκοσλαβική εκδοχή του σοσιαλισμού.

Του Αντόνιο Πρλέντα για τους Southeast European Times στο Σεράγεβο -- 09/12/09

Πολλοί στη Β-Ε πιστεύουν ότι ζούσαν καλύτερα τη δεκαετία του 1980 υπό το σοσιαλιστικό σύστημα της Γιουγκοσλαβίας, ωστόσο αναγνωρίζουν τους περιορισμούς του συστήματος. [Getty images]

Ρημαγμένοι από τη σύγκρουση του 1992-1995 και με την οικονομία τους να έχει πληγεί από εθνικιστές και διαφθαρμένους πολιτικούς, η πλειονότητα των πολιτών της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (Β-Ε) νοσταλγεί τη ζωή πριν την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.

"Κάποιοι αναφέρουν ότι η σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία έπεσε με το Τείχος του Βερολίνου", δήλωσε ο καθηγητής νομικής του Σεράγεβο Ζντράβκο Γκρέμπο στους SETimes.

Εξηγεί ότι οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις του 1965 οδήγησαν στη θέσπιση μιας μορφής οικονομίας αγοράς, η οποία, με τη σειρά της, οδήγησε σε ανοικτά σύνορα τα οποία επέτρεπαν στους πολίτες της Γιουγκοσλαβίας να ταξιδεύουν ελεύθερα. Το γεγονός αυτό άμβλυνε τις εσωτερικές πιέσεις και τις εντάσεις. Επιπρόσθετα, οι Γιουγκοσλάβοι απολάμβαναν ισχυρό δίκτυο κοινωνικής ασφάλειας, απασχόληση και δωρεάν ποιοτική παιδεία και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

"Η Γιουγκοσλαβία ήταν διαφορετική από άλλες κομμουνιστικές χώρες της Ευρώπης. Αλλά με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η θετική διαφορά απλά εξαφανίστηκε", παρατήρησε ο Γκρέμπο.

Αν και η πτώση άλλαξε την Ευρώπη, δεν ήταν ιδιαίτερη είδηση για τη Β-Ε την εποχή εκείνη. Ωστόσο, προσθέτει ο Γκρέμπο, "λίγο μετά την πτώση του Σιδηρούντος Παραπετάσματος, άρχισαν να δημιουργούνται νέοι περιορισμοί. Το Σεράγεβο ήταν υπό κατοχή για περισσότερα από τρία χρόνια. [Σήμερα] οι πολίτες της Β-Ε εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν καθεστώς βίζα για να ταξιδέψουν στην Ευρώπη".

Αναφέρει ότι είναι δύσκολο να πει αν υπάρχουν περισσότερες ελευθερίες και δικαιώματα σήμερα από ότι στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία. "Δεν υπήρχε ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης στη Γιουγκοσλαβία. Τώρα έχουμε πολυκομματικό πολιτικό σύστημα, ανεξάρτητο δικαστικό σώμα και ΜΜΕ, ωστόσο τα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα ήταν πολύ καλύτερα διαθέσιμα στην πλειονότητα των πολιτών μας κατά το παρελθόν. Η τρέχουσα κατάσταση σε ό,τι αφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελεί καταστροφή".

Ο συνταξιούχος Ζντράβκο Πρλέντα, 66 ετών, περιγράφει τα τελευταία 20 χρόνια ως "σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο". Ανέφερε ότι το κράτος του παρείχε διαμέρισμα όταν ήταν πολύ νέος και η ζωή ήταν πολύ πιο ασφαλής.

Αν και δεν ήταν ποτέ μέλος κομμουνιστικού κόμματος, "το γεγονός ότι κάποιος έπρεπε να είναι κομμουνιστής για να είναι 'ηθικά και πολιτικά κατάλληλος' για προαγωγή πάντα με εξαγρίωνε", ανέφερε ο Πρλέντα.

Αντιθέτως, αναφέρει "στη σημερινή Β-Ε υπάρχει πάρα πολύ έγκλημα, διαφθορά και ανεργία. Τα πρόσωπα των ανθρώπων δεν χαμογελούν όπως παλιά".

Ο δημοσιογράφος Χαϊντάρ Αριφάγκιτς, 62 ετών, αναφέρει ότι οι προσδοκίες για την πτώση του κομμουνισμού είναι σίγουρο ότι δεν έχουν εκπληρωθεί στη Β-Ε. Πιστεύει ότι η Γιουγκοσλαβία θα ήταν η πρώτη χώρα της Ανατολικής Ευρώπης που θα εντασσόταν σε ΕΕ και ΝΑΤΟ εάν είχε παραμείνει ενοποιημένη.

"Δεν έχουμε ελευθερία μετακίνησης ώστε να ταξιδέψουμε στο εξωτερικό, δεν έχουμε ένα ειρηνικό κράτος και μια αναπτυσσόμενη οικονομία, δεν έχουν [υγιή] πολιτική. Ούτε έχουμε ελευθερία, ισότητα ή αδελφοσύνη. Κάθε ιδανικό της Γαλλικής Επανάστασης απέτυχε στη Β-Ε, αν και δεν βλέπω να έχουν επιτύχει ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο", αναφέρει ο Αριφάγκιτς.

"Εάν το Τείχος του Βερολίνου ήταν μια γραμμή από ντόμινο που έπεφταν, τότε νιώθω ότι η Β-Ε ήταν το τελευταίο ντόμινο. ...Η όλη πίεση της διαδικασίας έπεσε επάνω σε αυτό το ντόμινο".