Η περιφέρεια αγωνίζεται κατά της παραοικονομίας

21/01/2013

Οι κακές οικονομικές συνθήκες έχουν οδηγήσει σε μεγάλο αριθμό εργαζομένων που δεν διαθέτουν τα νόμιμα έγγραφα.

Της Κατίτσα Ντιούροβιτς για τους Southeast European Times στο Βελιγράδι -- 21/01/13

Οι εποχιακές εργασίες, όπως η οικοδομή, ελκύουν σημαντικό αριθμό εργαζομένων που δεν διαθέτουν τα απαραίτητα έγγραφα. [Κατίτσα Ντιούροβιτς/SETimes]

Η Μιλιγιάνα Μπόζιτς έχει εργαστεί ως μπαργούμαν για σχεδόν 10 χρόνια, αλλά ούτε μια μέρα από αυτά δεν έχει καταγραφεί στο αρχείο απασχόλησης της 33χρονης κατοίκου του Βελιγραδίου.

Είναι μεταξύ των εκτιμώμενων εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων στη Σερβία και στις γειτονικές χώρες που εργάζονται χωρίς τα απαραίτητα έγγραφα -- αποτελούν ένα τμήμα της οικονομίας που δεν διέπεται από κανονισμούς και το οποίο κοστίζει ετησίως δισεκατομμύρια ευρώ στις κυβερνήσεις ολόκληρης τη περιοχής.

"Είναι πολύ δύσκολο να βρει κανείς δουλειά με σύμβαση στον τομέα αυτό", είπε η Μπόζιτς στους SETimes. "Είναι φθηνότερο για τον εργοδότη μου να μας πληρώνει τοις μετρητοίς τα ημερομήσθιά μας αντί να μας δηλώνει. Προσπάθησα να αποκτήσω σύμβαση, αλλά πάντα λένε ότι υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που είναι πρόθυμοι να εργαστούν χωρίς να τους δηλώσουν, οπότε δεν έχω άλλη επιλογή παρά να εργαστώ με αυτόν τον τρόπο".

Η λεγόμενη παραοικονομία αποτελεί ένα κρίσιμο ζήτημα στα Βαλκάνια, καθώς εμποδίζει τόσο τη σωστή ανάπτυξη των οικονομιών όσο και τη δυνατότητα τους να ανταγωνιστούν στην παγκόσμια οικονομία. Μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας που κυκλοφόρησε πέρυσι σημειώνει ότι η σκιώδης οικονομία της Ανατολικής Ευρώπης κυμαίνεται από το 17 τοις εκατό έως το 33 τοις εκατό του ΑΕγχΠ.

Επειδή οι αδήλωτοι εργαζόμενοι δεν πληρώνουν φόρο και οι μισθοί τους δε δηλώνονται στην κυβέρνηση, σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν να αποδείξουν ότι έχουν αρκετό εισόδημα για να αγοράσουν σπίτια, αυτοκίνητα ή γη. Επιπλέον, επειδή ούτε αυτοί ούτε οι εργοδότες τους πληρώνουν φόρο επί των μισθών το κράτος στερείται τα απαιτούμενα φορολογικά έσοδα για την ανάπτυξη της υποδομής, την περιβαλλοντική αποκατάσταση ή για τη δημιουργία προγραμμάτων που θα βοηθήσουν τους βετεράνους ή τους άπορους.

Το Βαλκανικό δίκτυο για την Αξιοπρεπή Εργασία, μια ομάδα ΜΚΟ της περιφέρειας, ερευνά τον αριθμό των ατόμων που εμπλέκονται σε κάθε είδους παράνομη εργασία και την καταπολεμά. Η παράνομη απασχόληση κοστίζει στη Σερβία 1 δισεκατομμύριο ευρώ κάθε χρόνο, ανάλογα με την ομάδα.

Στη Σερβία, η εκστρατεία Crno na Belo (Μαύρο σε Άσπρο) άρχισε πριν από 10 μήνες. Η ομάδα προσπαθεί να προσεγγίσει ανθρώπους που έχουν επηρεαστεί από αυτή την τάση, βοηθώντας τους να μάθουν τα δικαιώματά τους και να αναφέρουν τους εργοδότες.

"Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν μεταξύ 300.000 και 1 εκατομμύριο εργαζόμενοι στη μαύρη αγορά [στη Σερβία]. Πρόκειται για ένα μαγικό κύκλο, διότι οι πολίτες θέλουν κάθε είδους εργασία, οι εργοδότες θέλουν ελάχιστο [κόστος για την] επιχείρησή τους και το κράτος θέλει κοινωνική ειρήνη. Πρόκειται για μια τριμερή συνθήκη", δήλωσε η Αντζέλικα Μάρκοβιτς από την εκστρατεία Crno na Belo στους SETimes.

Η αυξανόμενη παραοικονομία είναι πιο συχνή στους εποχιακούς τομείς, όπως οι κατασκευές, οι μεταφορές, το εμπόριο, η γεωργία και η παροχή υπηρεσιών. Τροφοδοτείται από τα υψηλά ποσοστά ανεργίας και την αύξηση του αριθμού των φτωχών ανθρώπων που δεν έχουν κάποια άλλη επιλογή πέρα από το να εργαστούν, ανεξάρτητα από τις συνθήκες.

Ο Ντραγκουλιούμπ Πεουράκα, διευθυντής της Επιθεώρησης Εργασίας του Σερβικού Υπουργείου Εργασίας, Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής, δήλωσε ότι μαύρη αγορά της εργασίας αποτελεί ένα κοινό πρόβλημα στη Σερβία και σε άλλες χώρες που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο.

"Οι πολίτες θα πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην καταπολέμηση της παράνομης εργασίας", είπε ο Πεουράκα στους SETimes. "Οι εργαζόμενοι πρέπει να αναφέρουν την παράνομη εργασία, ενώ ακόμα εργάζονται και όχι να περιμένουν μέχρι να χάσουν τη δουλειά τους. Διαφορετικά, δεν έχουμε τη δυνατότητα να καθορίσουμε εάν οι κατηγορίες τους είναι αληθινές, δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι εργάστηκαν ποτέ".

Στο Μαυροβούνιο, οι εποχιακές θέσεις εργασίας κατά τη διάρκεια των τουριστικών περιόδων αιχμής είναι παράδεισοι για το αδήλωτο προσωπικό. Οι περισσότεροι από τους εργαζομένους προέρχονται από άλλες χώρες της περιοχής και δεν διαθέτουν άδεια εργασίας στο Μαυροβούνιο.

Μια έρευνα της Ελεύθερης Συνδικαλιστικής Ένωσης Μαυροβουνίου που διεξήχθη το 2008 σε 178 εταιρείες διαπίστωσε ότι περίπου 35.000 εργαζόμενοι (22,6 τοις εκατό) ήταν αδήλωτοι.

Η κατάσταση δεν είναι καλύτερη στην Ελλάδα, όπου η Σόνια Μάρας, μια 25χρονη Ελληνίδα που γεννήθηκε στη Σερβία, εργάζεται στην υποδοχή ενός εστιατορίου στη Θεσσαλονίκη. Πληρώνεται το ένα τρίτο του μισθού της τοις μετρητοίς και το υπόλοιπο δηλώνεται στα λογιστικά βιβλία της επιχείρησης.

"Τώρα δεν μπορώ να πάρω ένα δάνειο, διότι ο μισθός μου στα χαρτιά είναι τόσο χαμηλός", είπε η Μάρας στους SETimes.

Η ύφεση στην Ελλάδα έχει αυξήσει την ανεργία σε όλους τους τομείς, αλλά η παραοικονομία παραμένει στο 24 τοις εκατό του ΑΕγχΠ της χώρας. [AFP]

Σύμφωνα με μια έκθεση του Reuters, η παράνομη απασχόληση στην Ελλάδα αυξάνεται καθώς τα άτομα που αναζητούν εργασία έχουν γίνει απελπισμένα και οι επιχειρήσεις που έχουν πρόβλημα ρευστότητας προσπαθούν να μειώσουν τις εισφορές τους προς το κράτος. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2012, οι αδήλωτοι εργαζόμενοι αντιπροσώπευαν το 35 τοις εκατό των περίπου 30.000 εργαζομένων κατά τη διάρκεια ελέγχων που πραγματοποίησε η Επιθεώρηση Εργασίας της Ελλάδας. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέφερε ότι η ύφεση στην Ελλάδα συνέβαλε στη μείωση της παραοικονομίας κατά 4 τοις εκατό μεταξύ των ετών 2003 και 2012.

Το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων της Τουρκίας έχει αναλάβει αρκετές πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας. Μετά την έγκριση της Μεταρρύθμισης της Κοινωνικής Ασφάλισης το 2008, το ποσοστό των αδήλωτων εργαζομένων μειώθηκε από το 45,6 στο 37 τοις εκατό.

"Η Τουρκία έχει κερδίσει ισχυρή και βιώσιμη ανάπτυξη σε συνδυασμό με τη δημιουργία θέσεων εργασίας και έχει προοδεύσει πολύ στον αγώνα της κατά της παράνομης εργασίας. Ωστόσο, η εφαρμογή περαιτέρω μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας, θα ενισχύσει αυτή τη δυναμική με την ενσωμάτωση πολύ μεγαλύτερου μέρους του εργατικού δυναμικού στην επίσημη οικονομία", δήλωσε ο Τουρκάν Νταγκόγλου, αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Απασχόλησης, στους SETimes.

Η παραοικονομία στη Βουλγαρία υπερβαίνει το 30 τοις εκατό, δήλωσε ο Κάμεν Κόλεφ, αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βουλγαρίας και πρόσθεσε ότι το ποσοστό αδήλωτης εργασίας ήταν ακόμη μεγαλύτερο.

"Οι εργαζόμενοι προτιμούν να κρατήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα από τα λίγα χρήματα που λαμβάνουν, έτσι γενικά δεν σκέφτονται τους πιθανούς μελλοντικούς κοινωνικούς κινδύνους, όπως την ανεργία ή τις ασθένειες", είπε η Ναντέζντα Ντασκάλοβα, αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου Συνδικαλιστικών και Κοινωνικών Ερευνών στο πλαίσιο της Συνομοσπονδίας των Ανεξάρτητων Συνδικάτων της Βουλγαρίας (CITUB), στους SETimes.

Κατά την τελευταία δεκαετία, η Βουλγαρία έχει αρχίσει την υποχρεωτική δήλωση των ατομικών συμβάσεων εργασίας, τον ορισμό υποχρεωτικών ορίων στην κοινωνική ασφάλιση και ενιαίους φόρους στα εισοδήματα και τα εταιρικά κέρδη. Ένα από τα τελευταία μέτρα που εφαρμόστηκαν και το οποίο αποσκοπεί στη μείωση του αριθμού των αδήλωτων εργαζομένων, ήταν η εισαγωγή της νομικής υποχρέωσης για όλες τις εμπορικές επιχειρήσεις να συνδέουν τις ταμειακές τους μηχανές με το σύστημα της Εθνικής Υπηρεσίας Εσόδων.

Ο Ιλίρ Μπερίσα, διευθυντής του Τμήματος Οικονομικής Στατιστικής του Οργανισμού Στατιστικής του Κοσσυφοπεδίου, είπε στους SETimes ότι ο οργανισμός δεν διαθέτει μεθόδους για να μετρά το μέγεθος της παραοικονομίας του Κοσσυφοπεδίου. Ένα έργο για τη συλλογή αυτών των πληροφοριών έχει προγραμματιστεί για το 2014 ή το 2015, εν αναμονή διαθέσιμων κονδυλίων, δήλωσε ο Μπερίσα.

Σχετικά Δημοσιεύματα

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2012 στο Journal of Knowledge Management, Economics and Information Technology, η οποία συντάχτηκε από την Φλορεντίνα Κράσνικι και την Ραχμίγιε Τοπζίου της Σχολής Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Πρίστινα, "οι εκτιμήσεις της ΔΟΕ (Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας) και της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι πάνω από το μισό της συνολικής απασχόλησης στο Κοσσυφοπέδιο ανήκει στην παραοικονομία".

Ο Νικολάι Βακαροΐου, ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Ρουμανίας, αποκάλυψε στα τέλη του περασμένου έτους ότι η Ρουμανία χάνει περίπου 7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως λόγω επιστροφών ΦΠΑ σε εταιρείες-φαντάσματα ή εξαιτίας πλαστών τιμολογίων.

Η παραοικονομία της Ρουμανίας εκτιμάται σε περίπου 41 δισεκατομμύρια ευρώ, το οποίο είναι λίγο λιγότερο από το 30 τοις εκατό του ΑΕγχΠ της χώρας, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στατιστικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα οποία καλύπτουν το 2011. Η Ρουμανία κατέχει τη δεύτερη θέση μεταξύ των 27 κοινοτιστικών κρατών όσον αφορά στην επέκταση της παραοικονομίας, η Βουλγαρία έρχεται πρώτη καθώς, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, η παραοικονομία της εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 32 τοις εκατό του ΑΕγχΠ.

Στο παρόν άρθρο συνέβαλαν οι ανταποκριτές των SETimes Πολ Τσιοτσοίου στο Βουκουρέστι, Σβέτλα Ντιμίτροβα στη Σόφια, Μενεξέ Τοκιάι στην Ιστανμπούλ και Λίντα Καραντάκου στην Πρίστινα.

Το παρόν περιεχόμενο ανατέθηκε για τους SETimes.com.