Καθώς βαθαίνει η κρίση στην Ελλάδα, η κοινωνία αλλάζει

09/04/2012

Αποσυντίθεται ο κοινωνικός ιστός, με σχεδόν καμιά ομάδα να μη μένει αλώβητη από την οικονομική καταστροφή.

Της Μαρία Παραβάντη για τους Southeast European Times στην Αθήνα -- 09/04/12

Για πρώτη φορά στην καταγραμμένη ιστορία της χώρας, χωρίς δουλειά οι περισσότεροι Έλληνες ηλικίας 15-24. [Reuters]

Πολλά ειπώθηκαν και γράφηκαν για την οικονομική κρίση της Ελλάδας, την κακή εικόνα της χώρας στο εξωτερικό και τα σκληρά μέτρα που επέβαλαν στο λαό οι πιστωτές: το ΔΝΤ, η ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Καθώς η κρίση βαθαίνει, εμφανίζονται και τα πρώτα σημάδια κοινωνικής αλλαγής. Ενώ τα 11 εκατ. των Ελλήνων αγωνίζονται για επιβίωση και να τα βγάλουν πέρα με τις απρογραμμάτιστες αποφάσεις της κυβέρνησης να φορολογήσει ό,τι μπορεί, μια προσεκτικότερη ματιά στην ελληνική κοινωνία αποκαλύπτει τις δραστικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα.

Με τη χώρα σε ύφεση για πέμπτο συνεχόμενο έτος, η ανεργία είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες. Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Στατιστικών & Οικονομικών Πληροφοριών (Hellastat), το ποσοστό ανεργίας το Νοέμβριο του 2011 ανήλθε σε 20,9% έναντι 13,9% το Νοέμβριο του 2010. Εκτιμάται ότι 1 εκατ. Έλληνες είναι σήμερα άνεργοι και αδυνατούν να βρουν εργασία -- οποιαδήποτε εργασία.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τις χιλιάδες μεταναστών χωρίς χαρτιά που συρρέουν στην Ελλάδα σε αναζήτηση ενός καλύτερου αύριο. Σαν κύρια χώρα διέλευσης, λόγω "ευκολότερης" πρόσβασης από ξηράς και θαλάσσης, η Ελλάδα θεωρείται πέρασμα προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με το υπουργείο προστασίας του πολίτη, 250,000 περίπου παράνομοι μετανάστες εισέρχονται ετησίως στην Ελλάδα. Ο Ευρωπαϊκός 0ργανισμός Διαχείρισης Εξωτερικών Συνόρων (Frontex) αναφέρει ότι το 2011, μόνο στα ελληνο-τουρκικά σύνορα στον Έβρο, συνελήφθησαν 54,974 μετανάστες έναντι 47,079 το 2010.

Στη χώρα ζούνε σήμερα περισσότεροι από 1 εκατ. μετανάστες, 400,000 από αυτούς χωρίς χαρτιά. Είναι δύσκολο και για τους ανθρώπους αυτούς να βρουν δουλειά. Το αποτέλεσμα; Ανεργία, που αναπόφευκτα οδηγεί στο να έχουμε ανθρώπους χωρίς στέγη και ασφάλεια υγείας -- με τις συνεπαγόμενες επιπτώσεις στο ελληνικό σύστημα υγείας -- και εγκληματικότητα. Οι Έλληνες αστυνομικοί έχουν αρχίσει να συγκεντρώνουν παράνομους μετανάστες σε δεκάδες κέντρα κράτησης -- ανταποκρινόμενοι σε ευρωπαϊκή οδηγία που ορίζει πως δεν πρέπει να επιτρέπεται η είσοδος σε μετανάστες χωρίς χαρτιά.

Μια βόλτα στην οδό Πατησίων, στο κέντρο, που κάποτε έβριθε από ζωή και ήταν μια από τις εμπορικότερες περιοχές της Αθήνας, δείχνει ότι τα καταστήματα κλείνουν το ένα μετά το άλλο. Εξακολουθεί βέβαια να έχει πολλούς ανθρώπους και ζωή, μα ο κοινωνικός ιστός έχει αλλάξει.

"Δεν βλέπεις πλέον Έλληνες", είπε στους SETimes η 42-χρονη Εύη Πάνου, ιδιοκτήτρια ενός φωτογραφείου που λειτουργεί εδώ και δεκαετίες.

"Οι άνθρωποι που έρχονται στο κατάστημα είναι κυρίως από την Αλβανία και τη Βουλγαρία", εξηγεί η Πάνου η οποία γεννήθηκε και μεγάλωσε στην περιοχή των Άνω Πατησίων.

Η γκετοποίηση της πόλης, που ξεκίνησε πριν 15 περίπου χρόνια, άρχισε να επεκτείνεται προς τα έξω. Στις γειτονιές της Κυψέλης και των Πατησίων μένουν κυρίως νιγηριανοί. Παραπέρα, θα βρεις τους αιγυπτίους. Υπάρχουν γειτονιές με πολωνούς, ρουμάνους και πακιστανούς, με κάποιους να ζουν υπό ελεεινές συνθήκες σε μικρά υπόγεια διαμερίσματα. Και όσο πιο κοντά πλησιάζει κανείς προς το κέντρο, θα συναντήσει κυρίως μουσουλμάνους.

Ενεχυροδανειστήρια τοιχοκολούν αφίσες σε σημεία της Αθήνας, προβάλλοντας το ζητούμενο γι' αυτά: "αγοράζουμε τα χρυσαφικά σας στις καλύτερες τιμές" [Μαρία Παραβάντη/SETimes]

Για τον 64-χρονο καλλιτέχνη Ορέστη Ουδενιώτη, η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική. "Έχω ζήσει όλη μου τη ζωή σε αυτό το μέρος. Δεν το νοιώθω δικό μου πλέον. Εγκυμονεί κινδύνους. Οι παράνομοι μετανάστες δεν έχουν να χάσουν τίποτα και καταφεύγουν σε ο,τιδήποτε για τροφή και χρήμα", είπε στους SETimes.

Ο Ουδενιώτης, που κάθε μέρα πηγαίνει με τα πόδια στη δουλειά, λέει ότι σπάνια πλέον θα ακούσεις να μιλούν ελληνικά στο δρόμο. "Η παλιά αίσθηση της γειτονικότητας και της υποστήριξης έχει χαθεί δια παντός. Τώρα, κι εμείς οι Έλληνες είμαστε το ίδιο ξένοι στον τόπο μας όσο και οι αλλοδαποί", είπε.

Καθώς η κρίση εντείνεται και οι Έλληνες βάζουν πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη για να ξοφλήσουν οτιδήποτε, από τους φόρους που ανεβαίνουν ανησυχητικά έως τα δυσοίωνά τους δάνεια. Τον τελευταίο χρόνο, η εμφάνιση ενεχειροδανειστηρίων σε κάθε γωνιά, σε διαδικτυακές αφίσες και σε εκατοντάδες φέιγ βολάν ημερησίως που ζητούν να "αγοράσουν" τα χρυσαφικά σας λέει πολλά γι' αυτή τη νέα πραγματικότητα. Τα ενεχυροδανειστήρια, συνηθισμένο κάποτε φαινόμενο σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Νέα Υόρκη και το Λονδίνο, ήταν έννοια τελείως άγνωστη στην Ελλάδα.

"Είδα όλως τυχαίως ενεχυροδανειστήριο όταν πήγα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις αρχές της δεκαετίας του 1970", είπε στους SETimes η συνταξιούχος Γιάννα Γαργαλιώνη. "Οι Έλληνες δεν χρειάστηκε ποτέ να ενεχυριάσουν κειμήλια ή κοσμήματά τους. Οι άνθρωποι είχαν πάντοτε τους γονείς τους και την περιουσία τους. Όμως οι απεγνωσμένοι καιροί απαιτούν απεγνωσμένα μέτρα", πρόσθεσε.

Ο αυξανόμενος αριθμός ενεχυροδανειστών που υπόσχονται να αγοράσουν χρυσό και χρυσαφικά στις καλύτερες τιμές, χωρίς δεύτερη κουβέντα, και αμέσως, δείχνει ότι οι Έλληνες φτάνουν σε απόγνωση. Δυσκολεύονται να αποπληρώσουν τα χρέη τους και εκποιούν τα τιμαλφή τους, πάμφθηνα.

Κι ενώ τα ενεχυροδανειστήρια κάνουν συναλλαγές έξω στους δρόμους, μαίνεται ο αγώνας για το "φράγκο" καθώς οι μετανάστες -- παράνομοι οι περισσότεροι -- σπρώχνουν χαλασμένα καροτσάκια και ψάχνουν μέσα στα σκουπίδια, μέρα-βράδυ, για οτιδήποτε ανακυκλώσιμο που μπορεί να τους αποφέρει ένα ευρώ. Βρώμικη δουλειά, θα πεις, είναι όμως δουλειά! Και μιας και λίγοι Έλληνες κάνουν ανακύκλωση, είναι μια "προσοδοφόρα" επιλογή. Η τρέχουσα τιμή κυμαίνεται μεταξύ 12-18 λεπτά το κιλό για τα μέταλλα και 6-8 λεπτά για τις ηλεκτρικές συσκευές.

Μέχρι πριν ένα χρόνο, οι αθίγγανοι, με τα παλιά τους Datsun φορτηγάκια ή με τρίκυκλα, ήταν αυτοί που κυρίως συνέλεγαν πεταμένα αντικείμενα, από έπιπλα μέχρι και παλιές τηλεοράσεις. Σήμερα όμως, οι κάδοι απορριμάτων στις γειτονιές είναι οριοθετημένη περιοχή, εξασφαλίζοντας όχι μόνο αποφάγια για τους πεινασμένους αλλά και κάθε είδος ανακυκλώσιμου υλικού για τους αμακαδόρους της πόλης, που συνήθως δουλεύουν ανά ζεύγη: ο ένας να κρατά το "λάφυρο" και ο άλλος να τσουλάει το καρότσι.

"Βρίσκω διάφορα πράγματα αλλά θέλω μέταλλα, οτιδήποτε, κουτιά, παλιές συσκευές κουζίνας, μπουκάλια", είπε στους SETimes ο Χαμίντ, ένας 22-χρονος αφγανός.

Σημάδι των καιρών: ένας άστεγος κατασκηνώνει έξω από την Τράπεζα της Ελλάδος, στο κέντρο της Αθήνας. [Reuters]

Ο Χαμίντ, που ηλικιακά φαίνεται κατά πολύ μεγαλύτερος, ήρθε στην Ελλάδα αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον, όμως τώρα συνειδητοποιεί ότι οι προσδοκίες του είναι δυσοίωνες. "Δεν θέλω να επιστρέψω. Δεν έχω πού να πάω. Πρέπει να τα καταφέρω εδώ, ή να φύγω για Ευρώπη", είπε.

Ένα άλλο, σχετικά νέο, φαινόμενο είναι ο ολοένα μεγαλύτερος αριθμός των αστέγων που μένουν στους δρόμους της Αθήνας. Για χρόνια, οι Έλληνες καυχιόντουσαν που δεν είχαν το φαινόμενο των αστέγων, φαινόμενο συνηθισμένο σε άλλα μέρη του κόσμου. Οι κοινωνιολόγοι το απέδωσαν στο δίκτυ ασφάλειας που παρείχε η οικογένεια και στις στενά συνυφασμένες κοινωνικές σχέσεις.

Σήμερα, καθώς οι άνθρωποι αποξενώνονται από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, μένουν άνεργοι και φορτώνονται δάνεια. Με τους γονείς τους να επιβιώνουν με πενιχρές συντάξεις, η επιστροφή στο σπίτι δεν αποτελεί πια επιλογή. Πολλοί Έλληνες προσπαθούν να πουλήσουν το σπίτι τους γιατί δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στους λογαριασμούς που συσσωρεύονται και τα δάνεια που αυξάνουν. Πινακίδες "πωλείται" βρίσκονται σε κάθε γωνία στους δρόμους.

Για τους μετανάστες χωρίς χαρτιά, το να ζουν στο δρόμο είναι η μόνη επιλογή. Δεν υπάρχουν δουλειές, δεν έχουν χρήματα, δεν μπορούν να φύγουν.

Συνάμα, αυξάνει η εγκληματικότητα, με το υπουργείο προστασίας του πολίτη να ανακοινώνει μια ανθρωποκτονία κάθε δύο ημέρες, 18 ληστείες κάθε 24 ώρες και 1 κλοπή κάθε ώρα: κι όλα αυτά σε μια χώρα που κάποτε απολάμβανε ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας στην Ευρώπη.

Σχετικά Δημοσιεύματα

Σύμφωνα με στοιχεία της ελληνικής αστυνομίας, οι κλοπές και οι ληστείες αυξήθηκαν κατά 10% το 2011 έναντι του περασμένου έτους.

"Το κέντρο της Αθήνας λειτουργεί ως χωνευτήρι όλων των εκδοχών της κρίσης που διέρχεται η ελληνική κοινωνία", δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων Γιώργος Καμίνης.

Κι ενώ τα μέσα ενημέρωσης -- τοπικά και διεθνή -- προβάλλουν μια ζοφερή εικόνα, ο εθελοντισμός παρουσιάζει ανοδική τάση στην Ελλάδα, με ομάδες πρόθυμες να βοηθήσουν όσους έχουν ανάγκη σε κάθε γειτονιά. Ιδιωτικές πρωτοβουλίες όπως "Μπορούμε - χαρίζοντας τρόφιμα, σώζουμε ζωές" και η Ελληνική Τράπεζα Τροφίμων συμβάλλουν στο σκοπό αυτό, ενώ η επιχειρηματική κοινωνική ευθύνη είναι σε άνοδο, με περισσότερες εταιρείες να συνδράμουν. Δημοτικές δράσεις, όπως η δημιουργία καταστημάτων και φαρμακείων για τη στήριξη των απόρων, αποβλέπουν στην αντιμετώπιση της νέας κοινωνικής πραγματικότητας που εκδηλώνεται.

"Έχουμε άτομα που μας τηλεφωνούν κάθε μέρα. Άτομα που έχουν χάσει τη δουλειά τους, που αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα με το εισόδημα της οικογένειας ή που η σύνταξη αναπηρίας δεν επαρκεί, μονογονικές οικογένειες ή πολύτεκνες οικογένειες...", είπε στους SETimes η Ξένια Παπασταύρου από το "Μπορούμε".

Το παρόν περιεχόμενο ανατέθηκε για τους SETimes.com.