Νέο εμπόδιο για τη Συνθήκη της Λισσαβόνας

19/10/2009

Μόλις λίγες ημέρες μετά την έγκριση, στις 2 Οκτωβρίου, της συνθήκης της Λισσαβόνας από τους Ιρλανδούς, ο τσέχος πρόεδρος Βάκλαβ Κλάους έθεσε ένα νέο εμπόδιο στο δρόμο της συνθήκης, ζητώντας εξαίρεση από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

(Διάφορες πηγές -- 02/10/09 - 13/10/09)

Οι Ιρλανδοί ψηφοφόροι αντέστρεψαν το αρνητικό ψήφισμα του Ιουνίου 2008 και ενέκριναν τη συνθήκη της Λισσαβόνας με το δημοψήφισμα της 2ας Οκτωβρίου. [Getty Images]

Οι βαλκανικές χώρες και η ΕΕ πήραν μια βαθιά ανάσα ανακούφισης όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του επαναληπτικού δημοψηφίσματος των ιρλανδών για τη Συνθήκη της Λισσαβόνας. Περισσότεροι από το 75% των ψηφοφόρων της τρίτης μεγαλύτερης νήσου της Ευρώπης είπαν "ναι" στη συνθήκη, στις 2 Οκτωβρίου, ανατρέποντας την αρχική απόρριψη της συνθήκης κατά το πρώτο δημοψήφισμα, που είχε διεξαχθεί 16 μήνες νωρίτερα.

Η Κοινότητα φάνηκε ότι είχε ξεπεράσει την κρίση στην οποία βυθίστηκε μετά από το "όχι" των Ιρλανδών στη συνθήκη, η οποία για να τεθεί σε ισχύ θα πρέπει να επικυρωθεί και από τα 27 κράτη μέλη της Κοινότητας. Αφού ξεπεράστηκε το μεγάλο αυτό εμπόδιο, και με την Πολωνία και την Τσεχία να είναι οι μόνες χώρες της ΕΕ που δεν έχουν ακόμα ολοκληρώσει τις διαδικασίες επικύρωσης, η κοινότητα φαινόταν ότι ήταν έτοιμη να εκπληρώσει το στόχο της να τεθεί σε ισχύ η συνθήκη μέχρι τις αρχές του προσεχούς έτους. Το αρχικό σχέδιο ήταν η μεταρρυθμιστική συνθήκη να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2009.

"Ευχαριστούμε Ιρλανδία! Μια υπέροχη ημέρα για την Ιρλανδία, μια υπέροχη ημέρα για την Ευρώπη" είπε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χοσέ Μανουέλ Μπαρόσο μετά το δημοψήφισμα.

Το κείμενο της συνθήκης – που τροποποιεί τη συνθήκη του 1992 για την ΕΕ και τη συνθήκη του 1957 για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας – διατυπώθηκε σε γενικές γραμμές σε συνάντηση κορυφής της ΕΕ τον Οκτώβριο του 2007. Υπεγράφη δε από τους ηγέτες των 27 χωρών, λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 13 Δεκεμβρίου, σε επίσημη τελετή στη Λισσαβόνα.

Εφόσον νομοθετηθεί, ο χάρτης θα ανοίξει το δρόμο σε μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στη θέσπιση των δομών μιας κοινότητας το μέγεθος της οποίας σχεδόν διπλασιάστηκε με την είσοδο 12 νέων μελών κατά τα τελευταία πέντε έτη. Επίσης, θέτει το σκηνικό για την απλοποίηση των λειτουργιών της ΕΕ, περιλαμβανομένης και της λήψης αποφάσεων, και προσδίδει στην κοινότητα μεγαλύτερο κύρος στην παγκόσμια σκηνή.

Το "όχι" των Ιρλανδών, τον Ιούνιο του 2008, αποτέλεσε ράπισμα όχι μόνο για τα μεταρρυθμιστικά σχέδια της ΕΕ αλλά και για τις προσδοκίες αριθμού χωρών που θέλουν να ενταχθούν στην κοινότητα.

"Όχι στη [Συνθήκη] της Λισσαβόνας, όχι στη διεύρυνση" δήλωσε ο γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί μετά το πρώτο ιρλανδικό δημοψήφισμα. "Θα μου φαινόταν τελείως παράξενο μια Ευρώπη 27 χωρών που δεν μπορεί να συμφωνήσει πάνω σε πρακτικούς θεσμούς να συμφωνήσει στην προσθήκη ενός 28ου, 29ου, 30ου, 31ου [μέλους]."

Αξιωματούχοι σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες καθώς οργανισμοί συμμερίζονταν την άποψη ότι η διεύρυνση – ένα από τα πλέον επιτυχημένα έργα της κοινότητας – θα έπρεπε να σταματήσει καθ' όσο χρόνο παρέμενε στο χρονοντούλαπο η συνθήκη της Λισσαβόνας.

Κατά τους εμπειρογνώμονες, ωστόσο, το σημερινό θεσμικό πλαίσιο για τις 27 χώρες της ΕΕ, η Συνθήκη της Νίκαιας, δεν προβλέπει τεχνικά, νομικά ή διοικητικά εμπόδια στην περαιτέρω διεύρυνση της Κοινότητας. Είναι απλώς ζήτημα πολιτικής θέλησης, αναφέρουν.

Ο πρόεδρος της Πολωνίας Λεχ Καζίνσκι υπογράφει τη μεταρρυθμιστική συνθήκη της Λισσαβόνας στο προεδρικό μέγαρο, στη Βαρσοβία, στις 10 Οκτωβρίου. [Getty Images]

Αυτός είναι και ο λόγος που η πΓΔΜ – μια από τις τρεις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, παράλληλα με την Κροατία και την Τουρκία – και η Σερβία, η οποία αναμένεται να υποβάλλει αίτηση ένταξης μέχρι τα τέλη του τρέχοντος έτους, χαιρέτισαν την αποδοχή της συνθήκης της Λισσαβόνας από τους Ιρλανδούς ψηφοφόρους.

"Δημιουργεί μια πιο ξεκάθαρη κατάσταση όσον αφορά τη διεύρυνση της ΕΕ. Η υλοποίησή της θα είναι ένα πλεονέκτημα για τις ευρωπαϊκές χώρες που προσβλέπουν στην ένταξή τους στην Κοινότητα" δήλωσε ο σκοπιανός πρωθυπουργός Νίκολα Γκρουέφσκι, η χώρα του οποίου αναμένει ημερομηνία έναρξης συνομιλιών με τις Βρυξέλλες από τα τέλη του 2005.

Και οι αξιωματούχοι στη Σερβία χαιρέτισαν την ψήφο των Ιρλανδών, με τον πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς να την χαρακτηρίζει ως "μεγάλη παρότρυνση για τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ" και τον αναπληρωτή πρωθυπουργό Μπόζινταρ Ντιέλιτς να την χαρακτηρίζει "καλά νέα" για την ενταξιακή πορεία της χώρας.

"Έκλεισε ο κύκλος ενός θεσμικού κενού πέντε ετών στην ήπειρό μας" είπε στις 4 Οκτωβρίου ο Ντιέλιτς στο σταθμό Β92 του Βελιγραδίου. Όταν οι πρόεδροι της Πολωνίας και της Τσεχίας υπογράψουν τη συνθήκη την οποία έχουν ήδη εγκρίνει οι χώρες τους, η Ευρώπη θα είναι, τελικά, "σε θέση να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα", προσέθεσε.

Ωστόσο, η αρχική ανακούφιση και ευφορία αποδείχθηκε βραχείας διάρκειας.

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ήταν απασχολημένοι με την εξέταση των επόμενων βημάτων για την ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης και την προετοιμασία διήμερης συνόδου κορυφής, που θα λάμβανε χώρα στις Βρυξέλλες στις 29 Οκτωβρίου, δύο ημέρες πριν από το τέλος της σημερινής θητείας της ΕΕ. Οι ηγέτες των 27 χωρών θα συναντηθούν στη βελγική πρωτεύουσα για να συζητήσουν τον διορισμό του πρώτου μόνιμου προέδρου και υπουργού εξωτερικών και άλλα θεσμικά ζητήματα.

Στα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης υπήρχε έντονη φημολογία πιθανών υποψήφιων χωρών για τη νέα ΕΕ, όταν ο πρόεδρος της Τσεχίας Βάκλαβ Κλάους έριξε το κανόνι, την παραμονή της ημέρας που ο πολωνός ομόλογός του, ο Λεχ Καζίνσκι, θα υπέγραφε τη συνθήκη, στις 10 Οκτωβρίου.

Μολονότι και τα δύο τμήματα του τσεχικού κοινοβουλίου είχαν επικυρώσει τη συνθήκη στις αρχές του τρέχοντος έτους, ο Κλάους απαιτούσε εξαίρεση από το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, παρόμοια με εκείνη που είχαν συμφωνήσει η Βρετανία και η Πολωνία το 2007.

"Πριν την επικύρωση, η Δημοκρατία της Τσεχίας οφείλει τουλάχιστον να διαπραγματευθεί για μια παρόμοια εξαίρεση" δήλωσε ο Κλάους. Αυτό, εξήγησε, χρειαζόταν να γίνει για να αποτρέψει τους απογόνους εκατομμυρίων γερμανών της Σουδητίας, οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από τη χώρα μετά το τέλος του 2ου παγκόσμιου πολέμου, από ενδεχόμενες αξιώσεις περιουσιακών στοιχείων όταν ο χάρτης δικαιωμάτων καταστεί δεσμευτικός.

Ο πρόεδρος της Τσεχίας Βάκλαβ Κλάους ζήτησε εξαίρεση από το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. [Getty Images]

Εκτός του νέου εμποδίου που έγειρε ο Κλάους, ο οποίος αντιτίθεται στην εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ομάδα 17 νομοθετών του κύκλου του κατέθεσαν αίτηση κατά της συνθήκης, ενώπιον του συνταγματικού δικαστηρίου της χώρας. Το αίτημα θα εξεταστεί στις 27 Οκτωβρίου, μόλις δύο ημέρες πριν από τη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών.

Έντονα δυσαρεστημένοι από τις κινήσεις Κλάους την τελευταία στιγμή, οι αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν ότι δεν θα τον αφήσουν να κρατά σε ομηρία την υπόλοιπη ΕΕ, αρνούμενος να υπογράψει τη συνθήκη. Τον κάλεσαν να σταματήσει να προβάλλει εμπόδια.

"Είναι φανερό ότι θα πρέπει να περιμένουμε για τα αποτελέσματα της διαδικασίας στο τσεχικό συνταγματικό δικαστήριο" δήλωσε ο Μπαρόσο μετά από συνομιλίες που είχε με τον τσέχο πρωθυπουργό Γιαν Φίσερ στις Βρυξέλλες, στις 13 Οκτωβρίου. "Ωστόσο, μόλις τελειώσει αυτό, και της απόφασης επιτρέποντος, περιμένουμε από την Δημοκρατία της Τσεχίας να τιμήσει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει".

Οι περαιτέρω καθυστερήσεις δεν εξυπηρετούν κανενός τα συμφέροντα, ειδικά όχι της Δημοκρατίας της Τσεχίας, τόνισε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ωστόσο, παρά τις προειδοποιήσεις από τις Βρυξέλλες ότι οι τσέχοι θα χάσουν το δικαίωμα εκλογής δικού τους επιτρόπου στην προσεχή Ευρωπαϊκή Επιτροπή εάν δεν τεθεί σε εφαρμογή η συνθήκη, ο Κλάους δεν προτίθεται να αποσύρει τις αντιρρήσεις του.

Ο Φίσερ σύστησε ομάδα εργασίας να συντάξει έγγραφο το οποίο παραθέτει το αίτημα του Κλάους και να το υποβάλλει κατόπιν προς έγκριση από τις άλλες 26 χώρες της ΕΕ, είτε κατά τη σύνοδο κορυφής του Οκτωβρίου είτε σε επακόλουθη σύνοδο κατά τα μέσα του Δεκεμβρίου.

"Ενδέχεται να είναι μια σύντομη πολιτική δήλωση, κάνοντας αναφορά στο γεγονός ότι θα μπορούσε να τεθεί αργότερα σε μορφή πρωτοκόλλου. Αυτή είναι η νομική μορφή που συζητείται" δήλωσε ο Φίσερ στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντησή του με το Μπαρόσο.

Ο πρόεδρος της Κομισιόν είπε ότι σε καμιά περίπτωση η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα συμφωνούσε για νέες συνομιλίες επί του περιεχομένου της συνθήκης.

"Αυτό που δεν είναι αποδεκτό είναι η επαναδιαπραγμάτευση" τόνισε ο Μπαρόσο. "Είναι παράλογο, είναι εκτός πραγματικότητας".