Έκθεση: "αρνητικές τάσεις" στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης στα Βαλκάνια

29/06/2009

Η ελευθερία του τύπου κινήθηκε προς τα κάτω σε ολόκληρο τον κόσμο κατά το παρελθόν έτος, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, με την ΝΑ Ευρώπη να σημειώνει την πλέον απότομη πτώση.

(Dnevnik.bg - 06/05/09; Zaman - 04/05/09; Sofia Echo - 03/05/09; VOA, RFE/RL, SNA, B92, MIA - 02/05/09; Freedom House, AP, CNN - 01/05/09; AFP - 30/04/09)

Ο οργανισμός Freedom House έδωσε τον Μάιο στη δημοσιότητα την ετήσια έκθεσή του για τα μέσα ενημέρωσης. [Freedom House]

Επισημαίνοντας την οικονομική κρίση ως καταλύτη, νέα έκθεση του οργανισμού Freedom House δείχνει ότι η ελευθερία του τύπου περιορίστηκε για έβδομη συνεχόμενη χρονιά το 2008. "Το δημοσιογραφικό επάγγελμα σήμερα έχει στριμωχθεί και αγωνίζεται για την επιβίωσή του καθώς οι πιέσεις από κυβερνήσεις, άλλους πανίσχυρους παράγοντες και την παγκόσμια οικονομική κρίση συνοδεύονται από τεράστιες αρνητικές συνέπειες" δήλωσε η Τζένιφερ Ουίντσορ, εκτελεστική διευθύντρια του οργανισμού Freedom House.

"Ο τύπος είναι η πρώτη άμυνα της δημοκρατίας και τα αδύνατα σημεία του έχουν τεράστιες συνέπειες για τη δημοκρατία εάν οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να εκτελέσουν τον παραδοσιακό τους ρόλο του παρατηρητή".

Η φετινή έκθεση, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα τον Μάιο, αξιολογεί 195 χώρες και εδάφη βάσει 23 μεθοδολογικών ερωτήσεων στις γενικές κατηγορίες: νομικό, οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον. Οι χώρες βαθμολογούνται από 0 (καλύτερη) έως 100 (χειρότερη) και η βαθμολογία καθορίζει την κατάταξή τους ως "ελεύθερες" (1-30 βαθμοί), "κάπως ελεύθερες" (31-60 βαθμοί) ή "χωρίς ελευθερία" (61-100 βαθμοί).

Γύρω στο 36%, ή 70 από τις 195 χώρες, που αντιπροσωπεύουν το 17% του πληθυσμού της γης, ταξινομήθηκαν ως "ελεύθερες", που δείχνει πτώση σε σχέση με τον περσινό αριθμό των 72 χωρών. Ο αριθμός των χωρών που ομαδοποιήθηκαν ως "μερικώς ελεύθερες" αυξήθηκε στις 61, ή στο 31%, από 59 που ήταν στην έκθεση του 2008, ενώ η ομάδα των "μη ελεύθερων" παρέμεινε σταθερή στις 64 χώρες, ή στο 33%.

Όλες οι μεταβολές σε σημαντικά σημεία στις χώρες των Βαλκανίων ήταν αρνητικές το 2008 – η περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης/Πρώην Σοβιετικής Ένωσης σημείωσε τη μεγαλύτερη πτώση όσον αφορά την ελευθερία του τύπου παγκοσμίως, παρατηρεί ο οργανισμός, αναφέροντας τάσεις που επικρατούν σε Βοσνία & Ερζεγοβίνη (Β-Ε), Βουλγαρία και Κροατία.

"Αρκετές χώρες των Βαλκανίων, όπως η Βοσνία & Ερζεγοβίνη, η Βουλγαρία και η Κροατία, παρουσίασαν αρνητικές τάσεις λόγω των αυξημένων σωματικών απειλών και της παρενόχλησης των δημοσιογράφων" αναφέρει η έκθεση.

Τόσο στη Βουλγαρία όσο και στην Κροατία υπήρξαν κάποιες δολοφονίες εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης, ενώ το γενικό επίπεδο εκφοβισμού και βίας παρουσίασε αύξηση και στις τρεις χώρες".

Ο Γκεόργκι Στόεφ, πρώην μέλος του υποκόσμου που έγινε αρθρογράφος και συγγραφέας σειράς βιβλίων για το οργανωμένο έγκλημα στη Βουλγαρία, δολοφονήθηκε πέρσι καταμεσήμερο σε ένα από τα πλέον πολυσύχναστα μέρη της Σόφιας. Η δολοφονία του δεν έχει ακόμα διαλευκανθεί. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο Όγκνυαν Στεφάνοφ, συντάκτης της ιστοσελίδας Frog News, ξυλοκοπήθηκε άγρια και βρισκόταν σε κώμα για 3 ημέρες. Δεν αναγνωρίστηκε κανένας από τους δράστες.

Μια γυναίκα με τη φωτογραφία του Γκεόρκι Στόεφ, που ήταν γνωστός ως χρονογράφος του υποκόσμου, κατά τη διάρκεια της κηδείας του πέρσι στη Σόφια. [Getty Images]

"Η ατιμωρησία για περασμένα εγκλήματα κατά δημοσιογράφων σημειώνεται ως αυξανόμενη ανησυχία στη Βουλγαρία…".

Ένας άλλος εξέχων παρατηρητής κατέληξε κατά τις αρχές του έτους στο συμπέρασμα ότι η ελευθερία του τύπου "επιδεινώθηκε σημαντικά" αφότου η Βουλγαρία εντάχθηκε στην ΕΕ πριν δύο έτη, αναφέροντας συμβάντα εκφοβισμού κατά των διερευνούντων δημοσιογράφων και το γενικό κλίμα που επικρατεί στον τομέα των μέσων ενημέρωσης της χώρας.

¨Η Βουλγαρία έχει εξελιχθεί από ένα ισχυρό κομμουνιστικό καθεστώς σε σύγχρονο φεουδαλισμό, χωρίς όμως κάποια πραγματική αλλαγή ως προς τους πρωταγωνιστές" ανέφεραν τον περασμένο Φεβρουάριο οι "Δημοσιογράφοι χωρίς Σύνορα", οργανισμός που εδρεύει στο Παρίσι και υπερασπίζεται την ελευθερία του τύπου.

Η Βουλγαρία κατατάσσεται 76η στην κλίμακα με 36 βαθμούς, περισσότερους από τους 33 που έλαβε το περασμένο έτος.

Λίγες θέσεις πιο κάτω, η Κροατία κατατάσσεται στην 81η θέση με 38 βαθμούς λόγω "αρνητικών τάσεων".

Ο Ίβο Πούκανιτς, ιδιοκτήτης της "Νάσιοναλ", της μεγαλύτερης εβδομαδιαίας της Κροατίας, σκοτώθηκε όταν το αυτοκίνητό του εξερράγη από βόμβα στο Ζάγκρεμπ τον Οκτώβριο του 2008. Ο διευθυντής μάρκετινγκ της εφημερίδας, ο Νίκο Φράνζιτς, σκοτώθηκε κι αυτός στο συμβάν. Η έρευνα οδήγησε στη σύλληψη αρκετών υπόπτων, περιλαμβανομένου και του αφεντικού του σερβικού υποκόσμου Σρέτεν Γιόσιτς.

Η Β-Ε έλαβε 47 βαθμούς, δύο βαθμούς περισσότερους από πέρυσι, πράγμα που κατατάσσει τη χώρα στην 98η θέση. Η αυξημένη βαθμολογία οφείλεται στις "άσκηση μεγαλύτερου ελέγχου των μέσων ενημέρωσης από τις αρχές της Δημοκρατίας της Σέρπσκα", αναφέρει η έκθεση.

Αρκετές βαλκανικές χώρες παρέμειναν στην ίδια θέση της βαθμολογίας από πέρσι, συμπεριλαμβανομένων και των Σκοπίων (47) στην 98η θέση, της Σερβίας (39) στην 83η θέση, τη Ρουμανία (44) στην 92η θέση μαζί με τις χώρες Εκουαδόρ, Παναμά και Περού, και της Αλβανίας (50) στην 101η θέση.

Η Τουρκία και το Μαυροβούνιο υποχώρησαν κατά ένα βαθμό, πράγμα που δείχνει ελαφρά βελτίωση.

Η Κύπρος είναι μια από τις δύο βαλκανικές χώρες που θεωρείται ότι έχει "ελεύθερα" μέσα ενημέρωσης. Η άλλη χώρα είναι η Ελλάδα. [Getty Images]

Η συνολική βαθμολογία του Μαυροβουνίου είναι 37 βαθμοί, έναν μόνο βαθμό πάνω από τη Βουλγαρία, που κατατάσσει τη χώρα στην 78η θέση της παγκόσμιας κατάταξης, παράλληλα με την Μποτσουάνα και το Ανατολικό Τιμόρ.

Η Κύπρος και η Ελλάδα εξακολουθούν να είναι οι μόνες χώρες της ΝΑ Ευρώπης όπου τα μέσα ενημέρωσης είναι "ελεύθερα". Η Κύπρος διατήρησε τη συνολική βαθμολογία των 22 βαθμών, καταλαμβάνοντας την 38η θέση μεταξύ Αυστραλίας, Δομινίκας, Γαλλίας και Μάλτας.

Με συνολική βαθμολογία 29, υποχώρηση από τους 27 του δείκτη για το 2008, η Ελλάδα μοιράζεται την 63η θέση με τη Χιλή και τη Σαμόα.

Με εννέα βαθμούς η Ισλανδία κατατάσσεται πρώτη στο δείκτη 2009 του οργανισμού για την ελευθερία του τύπου. Η Φινλανδία και η Νορβηγία έρχονται δεύτερες με μικρή διαφορά, με 10 βαθμούς η καθεμία. Επτά άλλες χώρες της δυτικής Ευρώπης κατατάσσονται στην πρώτη δεκάδα: Δανία, Σουηδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ανδόρα, Ολλανδία και Ελβετία, αντίστοιχα.

Το Τουρκμενιστάν, η Βούρμα και η Βόρειος Κορέα παρουσιάζονται ξανά ως οι χειρότερες χώρες στην παγκόσμια κατάταξη.

Η οκτασέλιδη έκθεση δόθηκε στη δημοσιότητα πριν από την 3η Μαΐου, Ημέρα για την Ελευθερία του Τύπου, παράλληλα με τον δείκτη ελευθερίας του τύπου και άλλους πίνακες, διαγράμματα και αναλύσεις. Επιμέρους μελέτες για τις 195 χώρες αναμένεται να δημοσιοποιηθούν αργότερα κατά το έτος.