Τσάι και Τίτο στο βορρά της Μιτρόβιτσα

22/06/2009

Εγκλωβισμένοι στο πολιτικό αδιέξοδο, οι δημότες μιας μεικτής γειτονιάς προσπαθούν να διασώσουν ότι ήταν καλό από το παρελθόν.

Του Μπέσα Μπεκίρι και του Ίλια Τζόρτζεβιτς για τους Southeast European Times στη Μιτρόβιτσα -- 22/06/09 Οι φωτογραφίες από τη Λάουρα Χασάνι

Η βοσνιακή γειτονιά "Μαχαλά" στη Μιτρόβιτσα είναι ένα κράμα σέρβων και αλβανών.

Η γειτονιά είναι γνωστή ως "βοσνιακός μαχαλάς" και είναι πατρίδα για πολλούς βόσνιους της Μιτρόβιτσα. Στο μαχαλά, συχνάζουν επίσης αλβανοί και σέρβοι. Ένα κράμα εθνικοτήτων.

Φαινομενικά, η ζωή κυλάει ήρεμα. Στα μαγαζιά, μπορείς να αγοράσεις σοκολάτες και παραδοσιακά γλυκίσματα όπως "αϊβάρ" και "λουτένιτσα". Έχουν κτισθεί νέα κτίρια με χρηματοδότηση από τη σερβική κυβέρνηση. Στα αξιοθέατα προλαμβάνονται το υποκατάστημα της "Γιουγκομπάνκα" και, πάνω απ' όλα, το πασίγνωστο στον τόπο "Καφενείο του Σίρα".

Ένα κοριτσάκι 5-6 ετών στέκεται μπροστά από ένα μαγαζάκι που διατηρεί η μητέρα της Αρμπνόρα, μια αλβανίδα του Κοσσόβου. "Την έγραψα στο σχολείο", λέει και δείχνει προς την κόρη της. "Θα πάει σε σχολείο στο νότο, δεν υπάρχει σχολείο γι' αυτήν εδώ".

Θορυβώδη φορτηγά φέρνουν λαχανικά, φρούτα και εμπορεύματα στην "πολυεθνική αγορά", όπως είναι γνωστή η περιοχή πέρα από τα μαγαζιά. Ένα παρκαρισμένο αυτοκίνητο, ακόμα με τα γράμματα "SCG", που σημαίνουν Σερβία-Μαυροβούνιο, μια χώρα η οποία δεν υπάρχει σήμερα.

Ο Σίρα κατεβαίνει από το διαμέρισμά του, πάνω από το καφενείο του, όπου ζει με την οικογένειά του, και βάζει να φτιάξει τσάι. Ο Αντέμ Μρίπα, 62χρονος καθηγητής και πρώην πολιτικός έγκλειστος, τελείωσε τα μαθήματά του για σήμερα και κάθεται να συζητήσει.

"Μιλάμε με τους σέρβους για τις καλές ημέρες του παρελθόντος, πριν από τον πόλεμο, για την κοινή δεντροστοιχία στο μέσο της πόλης" λέει. "Μας ρωτάνε για ανθρώπους που γνώριζαν, ρωτάνε εάν ζουν ακόμα οι άνθρωποι αυτοί, εάν η τάδε οδός υπάρχει ακόμη, εάν και τι έχει αλλάξει".

Ο Ντράγκο Μάρκοβιτς (αριστερά) και ο Αντέμ Μρίπα συζητούν για τη ζωή στο βορρά του Κοσσόβου.

Εν συνεχεία, δείχνει τα νέα κτίρια που χτίσθηκαν, ακριβώς μπροστά από το καφενείο. "Οι ξένοι, οι ξένοι σέρβοι που ήρθαν από άλλα μέρη, είναι πρόβλημα, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τους εδώ σέρβους".

Το σπίτι του το έχουν καταστρέψει βάνδαλοι αρκετές φορές – σπασμένα παράθυρα, σημάδια από σφαίρες στους τοίχους, αλλά, ευτυχώς, κανένα θύμα. "Ήθελαν να κάψουν το σπίτι μου, αλλά δεν μπόρεσαν", λέει.

Όχι πολύ μακριά, η αυλή ενός τριώροφου κτιρίου είναι το στέκι αρκετών οικογενειών σέρβων, που κάθονται μαζί για έναν καφέ. Με σκεπτικισμό στη ματιά, λένε ότι είχαν άσχημες εμπειρίες στο παρελθόν με τους δημοσιογράφους. "Εμείς λέμε κάτι και αυτοί το γράφουν τελείως διαφορετικά".

Δεν τους εκπλήσσουν οι ερωτήσεις περί συνύπαρξης. "Οι αλβανοί είναι άνθρωποι, όπως κι εμείς… Κάποιος θα σε βοηθήσει, μα κάποιος άλλος θα σε μαχαιρώσει πισώπλατα", λέει ο Μίλος Στόσιτς, 21 ετών.

"Δεν διαφέρουμε πολύ. Εδώ, θα βρείτε το καλό και το άσχημο" λέει. "Δείτε εμένα για παράδειγμα: οι καιροί είναι άσχημοι, υπάρχει κρίση και δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας. Όταν δεν έχω χρήματα πηγαίνω στον αλβανό γείτονά μου, ο οποίος έχει ένα μαγαζί εδώ κοντά. Με υποδέχεται πάντα ευγενικά και όταν δεν έχω χρήματα, μου δίνει ότι χρειάζομαι βερεσέ".

Ωστόσο, συνεχίζει, όλα δεν είναι ιδανικά. Γίνονται προκλήσεις και σχόλια, προέρχονται όμως κυρίως από νεαρούς.

"Δεν ξέρεις πότε θα ξεκινήσει και από ποια μεριά" λέει ο Πάβλε Νεντέλκοβιτς, 57, παλαιός δημότης της Μιτρόβιτσα. "Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται "ήρωες"… από την ασφάλεια των διαμερισμάτων τους στο κέντρο της πόλης και να δημιουργούν προβλήματα. Αναφέρομαι και για τις δύο πλευρές. Αυτοί όμως που υποφέρουν είμαστε εμείς, οι άνθρωποι που ζούμε εδώ και που απειλούμαστε άμεσα. Οι "ήρωες" αυτοί επιστρέφουν στα διαμερίσματα και τα σπίτια τους, ενώ εμείς μένουμε και φοβόμαστε για τα παιδιά μας".

Πίσω στο καφενείο, το τηλέφωνο του Μρίπα χτυπά. Αρχίζει να μιλά με ένα κράμα σερβικών και αλβανικών, αναφέροντας το όνομα Ντράγκο πολλές φορές. Είναι ο φίλος του ο Ντράγκοσλαβ Μάρκοβιτς, ενός μηχανικού αυτοκινήτων που κάποτε ζούσε στη νότια Μιτρόβιτσα και δούλευε με τον πατέρα του. "Θέλει να επιστέψει στο νότο" εξηγεί ο καθηγητής. "Μου ζήτησε να τον βοηθήσω".

Τα αλβανικά του Ντράγκο είναι πολύ καλά. Πώς τα έμαθε; "Είμαστε στο μέρος αυτό εδώ και 300 χρόνια" εξηγεί γελώντας.

Λέει ότι με τους αλβανούς φίλους του μιλούν κυρίως για πράγματα της καθημερινότητας. "Ρωτούν πώς είναι τα πράγματα εδώ πάνω, πώς είναι εκεί κάτω, εάν μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο να φτιάξουμε κάτι χαρτιά, εάν υπάρχει καμιά δουλειά πουθενά, λεφτά".

"Τους περισσότερους ανθρώπους δεν τους ενδιαφέρει η πολιτική, τους ενδιαφέρει η καθημερινότητα. Υπάρχουν πολλοί σέρβοι που θα ήθελαν να επιστρέψουν" λέει ο Ντράγκο.

Η Ντραγκάνα Ζίβιτς, 37, είναι πρόσφυγας από το Όμπιλιτς. Έχει ένα διαμέρισμα στο βοσνιακό μαχαλά, όπου ζει με τα δύο από τα τέσσερα παιδιά της. Τα άλλα δύο μένουν στη Σερβία.

"Χαιρετιόμαστε μεταξύ μας, λέω ένα 'γεια' στην αλβανίδα γείτονά μου και μου λέει "καλή σου μέρα", αλλά δεν επισκεπτόμαστε η μια την άλλη. Ζούμε με έναν διαρκή φόβο. Δεν τολμώ να αφήσω την κόρη μου έξω χωρίς να τη βγάλω στην πόρτα και να την περιμένω όταν επιστρέφει" λέει.

Καθώς προσπαθούν να συμβιβαστούν με το μέλλον, οι άνθρωποι εδώ βρίσκουν παρηγοριά σε ένα εξιδανικευμένο χθες. Ο Ντράγκο ελπίζει ότι τα χρόνια που έρχονται θα είναι όπως στην εποχή του Τίτο. "Ήταν καλύτερα, σίγουρα καλύτερα στην εποχή του Τίτο", λέει. "Δουλειά, χρήματα, φιλία, δεν ένοιαζε κανένα το ποιος είσαι και τι είσαι, [μπορούσες] να κινείσαι ελεύθερα παντού".

Ο Μπρίπα συμφωνεί. "Ήταν καλύτερα την εποχή του Τίτο, ναι". Στο καφενείο υπάρχει ένα εντυπωσιακό πορτρέτο του μακαριστού γιουγκοσλάβου ηγέτη καθώς και μια αφίσα του Κεμάλ Ατατούρκ και σημαίες από όλον τον κόσμο.

"Όταν κάποιος επισκεφτεί για πρώτη φορά το βοσνιακό μαχαλά, θα νόμιζε ότι όλα λειτουργούν ομαλά", λέει ο Νεντέλκοβιτς. "Εδώ ζούνε σέρβοι και αλβανοί, τα μαγαζιά είναι ανοιχτά, ψωνίζουμε εδώ, εδώ συναλλασσόμαστε. Όμως, κανείς δεν ηρεμεί. Εδώ, όλα ξεσπούν σε ένα δευτερόλεπτο".

"Τελικά, αυτή δεν είναι μια ζωή που θα ευχόμουν να είχε κανείς" καταλήγει.