Κλιμακώνεται ο ανταγωνισμός των αγωγών Σάουθστριμ και Ναμπούκο

01/06/2009

Το Μάιο, έγιναν νέα βήματα για την προώθηση της υλοποίησης των αγωγών αερίου Σάουθστριμ και Ναμπούκο, που σηματοδοτούν μια νέα φάση στον ήδη σκληρό ανταγωνισμό μεταξύ των δύο έργων.

(Διάφορες πηγές -- 30/04/09 - 26/05/09)

Η διακοπή της προμήθειας ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη απετέλεσε το έναυσμα για την ΕΕ να εντείνει τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών και διαδρόμων εισαγόμενου φυσικού αερίου. [Getty Images]

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των έργων κατασκευής των αγωγών Σάουθστριμ και Ναμπούκο, που αμφότεροι αποβλέπουν στην προμήθεια φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, κλιμακώθηκε ξαφνικά καθώς νέες συμφωνίες, οι οποίες ανακοινώθηκαν την ίδια εβδομάδα το Μάιο, έδωσαν ώθηση στο καθένα από τα έργα αυτά.

Επιτάχυνση του Ναμπούκο

Ανώτατοι αξιωματούχοι της ΕΕ, οι πρόεδροι των Αζερμπαϊτζάν, Γεωργίας και Τουρκίας και ο υπουργός Πετρελαίου της Αιγύπτου υπέγραψαν δήλωση με την οποία υποστηρίζουν την πρωτοβουλία της ΕΕ για τη δημιουργία νότιου ενεργειακού διαδρόμου, περιλαμβανομένου και του έργου Ναμπούκο, κατά τη διάρκεια μίνι συνόδου στις 8 Μαΐου στην Πράγα. Βάσει της συμφωνίας, θα επισπευτεί η κατασκευή του αγωγού προκειμένου να συμβάλει στη μείωση της εξάρτησης των 27 χωρών της Κοινότητας από το ρωσικό αέριο.

Σύμφωνα με τα σχέδια, ο αγωγός Ναμπούκο, μήκους 3.300 χλμ θα διέρχεται μέσω Τουρκίας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας προς Αυστρία, μεταφέροντας ετησίως 30 δις κυβικά μέτρα φυσικό αέριο από την Κασπία προς την Ευρώπη, όταν τεθεί σε πλήρη λειτουργία. Το έργο, που αντιμετώπισε πολλές καθυστερήσεις από τη σύλληψή του το 2002 αναμένεται τώρα να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το 2014.

Η κοινοπραξία, η οποία θα κατασκευάσει και εκμεταλλεύεται τον αγωγό των 9 δις ευρώ, περιλαμβάνει έξι εταιρείες – την αυστριακή OMV, τη βουλγαρική Μπουλγκαργκάζ, την ουγγρική MOL, τη ρουμανική Τρανσγκάζ, την τουρκική Μπότας και τη γερμανική RWE.

Διάφορα εμπόδια – όπως διαφωνίες μεταξύ των εταίρων και αβεβαιότητα ως προς το εάν το έργο μπορεί να αντλήσει τις απαιτούμενες προμήθειες που θα το καταστήσουν οικονομικά βιώσιμο – ενέχονται για τη μεγάλη καθυστέρηση στην υλοποίηση του αγωγού. Ξεπεράστηκε ένα άλλο μεγάλο εμπόδιο στη συνάντηση της Πράγας, όταν η Τουρκία δέχθηκε να αποσύρει το αίτημά της να χρησιμοποιήσει το 15% του αερίου του αγωγού Ναμπούκο για εσωτερικές της ανάγκες. Η Τουρκία επέμενε και στην επιβολή "φόρου" επί του αερίου που εισέρχονταν στον αγωγό, στα ανατολικά σύνορα της χώρας.

"Συμφωνήσαμε σε μεταφορά η οποία θα βασίζεται στο κόστος. Κοντεύουμε στο κλείσιμο συμφωνίας" δήλωσε στην βρετανική ημερησία "Γκάρντιαν" ο ευρωπαίος επίτροπος ενέργειας Άντρις Πίεμπαλγκς.

Σύμφωνα με τη δήλωση της Πράγας, η Τουρκία και η ΕΕ συμφώνησαν να ολοκληρώσουν τις συνομιλίες συμφωνίας σε διακυβερνητικό επίπεδο για τον Ναμπούκο "το δυνατόν συντομότερο" και να την υπογράψουν έως τα τέλη του Ιουνίου στην Άγκυρα.

Ο Σάουθστριμ υπό ρωσική επιρροή

Οι εκπρόσωποι του Καζακστάν, του Τουρκμενιστάν και του Ουζμπεκιστάν αρνήθηκαν να υπογράψουν την τελική δήλωση. Το BBC αναφέρει διπλωματικές πηγές σύμφωνα με τις οποίες η κίνησή τους αυτή οφείλετο σε πιέσεις από τη Ρωσία, η οποία υποστηρίζει την κατασκευή του αγωγού Σάουθστριμ.

Η Ευρώπη σήμερα εισάγει ετησίως γύρω στα 150 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από τη Ρωσία, εισαγωγές οι οποίες καλύπτουν σχεδόν το ένα τέταρτο των αναγκών της. Το ογδόντα τοις εκατό του αερίου αυτού μεταφέρεται μέσω Ουκρανίας, με αγωγούς που κατασκευάστηκαν κατά τη σοβιετική εποχή.

Ο πρόεδρος της Κομισιόν Χοσέ Μανουέλ Μπαρόσο (αριστερά) επιδεικνύει έγγραφα στον πρόεδρο της Τουρκίας Αμπντουλάχ Γκιουλ (δεξιά) και τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ίλχαμ Αλίγιεφ, μετά την υπογραφή του σχεδίου συμφωνίας την 8η Μαΐου για την κατασκευή του Ναμπούκο. [Getty Images]

Τον Ιανουάριο, διαφωνία τιμολόγησης μεταξύ Κιέβου και Μόσχας οδήγησε σε σοβαρή διακοπή στις παραδόσεις φυσικού αερίου, οι οποίες διεκόπησαν τελείως σε μερικές από τις 20 ευρωπαϊκές χώρες που επηρεάστηκαν από την κρίση.

Ανησυχώντας για τη διακοπή της προμήθειας αερίου, η ΕΕ έντεινε τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών και διαδρόμων εισαγόμενου αερίου προκειμένου να θέσει υπό έλεγχο την εξάρτησή της από τη Ρωσία. Ο Ναμπούκο και άλλοι δύο αγωγοί φυσικού αερίου που περιλαμβάνονται στην πρωτοβουλία του νότιου διαδρόμου – και οι δύο παρακάμπτουν τη Ρωσία και την Ουκρανία – περιλαμβάνονται στη λίστα των έργων προτεραιότητας της Κοινότητας.

Η Μόσχα θέλει τον υποστηριζόμενο από το Κρεμλίνο αγωγό Σάουθστριμ – έναν νέο διάδρομο για τις εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη – να περιληφθεί στην ευρωπαϊκή στρατηγική διαφοροποίησης.

Στις 15 Μαΐου, κατά τη διάρκεια συνάντησης στο θέρετρο Σόχι της Μαύρης Θάλασσας, ο ρωσικός κολοσσός φυσικού αερίου Γκάζπρομ υπέγραψε συμφωνίες με τις σημαντικότερες ενεργειακές εταιρείες τεσσάρων εταίρων χωρών για επίσπευση της υλοποίησης του έργου. Βάσει της συμφωνίας που επετεύχθη με την ιταλική ΕΝΙ, τον άλλο μέτοχο-εταίρο της κοινοπραξίας που θα κατασκευάσει τον αγωγό, η χωρητικότητα του αγωγού Σάουθστριμ αυξήθηκε από τα αρχικά προβλεπόμενα 31 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως στα 63 δις κυβικά μέτρα.

Η κίνηση πυροδότησε ανησυχίες για εξάρτηση του εφοδιασμού της ΕΕ από τη Ρωσία.

Οι ξεχωριστές συμφωνίες που υπεγράφησαν με τους επικεφαλείς της βουλγαρικής Energy Holding, την ελληνική εταιρεία φυσικού αερίου ΔΕΣΦΑ και τη σερβική Srbijagas προβλέπει τη σύσταση κοινοπραξίας η οποία θα διενεργήσει μελέτες σκοπιμότητας για την κατασκευή τμημάτων του αγωγού επί του εδάφους των χωρών τους.

Ο Σάουθστριμ περιλαμβάνει υποθαλάσσιο τμήμα 900 χλμ κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα προς Βουλγαρία, όπου διαχωρίζεται σε δύο κλάδους – τον νότιο μέσω Ελλάδας προς Ιταλία και τον βόρειο μέσω Σερβίας και Ουγγαρίας, που πιθανόν θα καταλήγει στην Αυστρία, εάν συμφωνήσει να συμμετάσχει στο έργο.

Οι συνομιλίες να συμπεριληφθεί και η Σλοβενία βρίσκονται στο τελικό στάδιο και τον Ιούνιο αναμένεται να υπογραφεί συμφωνία, σύμφωνα με δημοσιεύματα.

Ο καυγάς για το φυσικό αέριο

Την ημέρα που υπεγράφησαν οι συμφωνίες στο Σόχι, ο αναπληρωτής διευθυντής της Γκάζπρομ Αλεξάντερ Μεντβέντεφ δήλωσε ότι η εταιρεία του ήταν έτοιμη να αγοράσει όλη την ποσότητα φυσικού αερίου του κοιτάσματος Σχα Ντενίζ-2 του Αζερμπαϊτζάν, το οποίο υποδεικνύεται για τον αγωγό Ναμπούκο.

"Πιστεύουμε ότι η Γκάζπρομ θα αγόραζε όλη αυτή την ποσότητα αερίου με σκοπό να εξασφαλίσει έναν χωρίς προβλήματα εφοδιασμό της Ευρώπης με φυσικό αέριο" φέρεται να είχε δηλώσει στη ρωσική ημερησία "Νέα της Μόσχας" η Ναταλία Μιλτσακόβα, έμπειρη αναλύτρια επί θεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της χρηματοπιστωτικής εταιρείας Ότκριτι. "Πλην όμως, δεν αποκλείουμε το ενδεχόμενο η κυβέρνηση, ως πλειοψηφικός μέτοχος της Γκάζπρομ, να εξανάγκαζε την εταιρεία να υιοθετήσει την απόφαση αυτή προκειμένου να αντισταθμίσει το δυνητικά ανταγωνιστικό έργο του αγωγού Ναμπούκο".

Ο αναπληρωτής διευθυντής της Γκάζπρομ Αλεξάντερ Μεντβέντεφ είπε ότι η εταιρεία του ήταν έτοιμη να αγοράσει όλη την ποσότητα του αερίου του κοιτάσματος Σχα Ντενίζ-2 του Αζερμπαϊτζάν, το οποίο υπεδείχθη για τον αγωγό Ναμπούκο. [Getty Images]

Στις 17 Μαΐου, οι OMV και MOL ανακοίνωσαν έργο ύψους 5,9 δις ευρώ με τις Ντάνα Γκαζ και Κρέσεντ Πετρόλιουμ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), που θα τις παρέξει τη δυνατότητα άντλησης φυσικού αερίου από δύο κοιτάσματα της κουρδικής περιοχής του Ιράκ για την πλήρωση του αγωγού Ναμπούκο.

Σύμφωνα με την OMV, η παραγωγή από τις δύο τοποθεσίες θα μπορούσε να φτάσει στα 3 δις κυβικά πόδια φυσικού αερίου την ημέρα εντός των επόμενων έξι ετών.

"Οι ποσότητες αυτές, αρχικά, ικανοποιούν τις απαιτήσεις τις τοπικής βιομηχανίας με σημαντικές ποσότητες για εξαγωγή σε προορισμούς, κυρίως την Τουρκία και την Ευρώπη, μέσω του προβλεπόμενου αγωγού Ναμπούκο", είχε αναφέρει σε ανακοίνωσή της η αυστριακή εταιρεία.

Ωστόσο, η αισιοδοξία αυτή δεν κράτησε πολύ αφού η Βαγδάτη αμέσως απέρριψε το πρόγραμμα.

"Δεν θα επιτρέψουμε σε καμιά πλευρά να εξάγει αέριο από την περιοχή χωρίς την έγκριση της κεντρικής κυβέρνησης και του ιρακινού υπουργείου πετρελαίου", δήλωσε στις 18 Μαΐου ο ιρακινός υπουργός πετρελαίου Χουσεΐν αλ-Σαχριστάνι.

Ως αποτέλεσμα της συμφωνίας, οι δύο εταιρείες που εδρεύουν στα ΗΑΕ κατέχουν σήμερα η καθεμιά ένα 3% των μετοχών της MOL, αναφέρουν δημοσιεύματα ουγγρικών μέσων ενημέρωσης.

Ωστόσο, μια άλλη κίνηση έδωσε το έναυσμα μεγαλύτερων ανησυχιών για τις προσπάθειες της Ρωσίας να εισέλθει λαθραία στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά μέσω της πίσω πόρτας.

Πρόσφατα δημοσιεύματα έδειξαν ότι "Surgutneftgas", η Πέμπτη μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ρωσίας, κατέστη ο μεγαλύτερος μέτοχος της MOL με μια ταχεία κίνηση κατά τα τέλη του Μαΐου. Απέκτησε όλο το πακέτο, που αναλογεί στο 21,2% των μετοχών της OMV στην ουγγρική εταιρεία – τη δεύτερη σε μέγεθος στην ενεργειακή αγορά της κεντρικής Ευρώπης – έναντι του ποσού-ρεκόρ των 1,4 δις ευρώ.

Μια άλλη ουγγρική ενεργειακή εταιρεία άλλαξε χέρια κατά παρόμοιο μη διαφανή τρόπο. Ο ουκρανός επιχειρηματίας Ντμίρτο Φίρτας, ιδιοκτήτης της Emfesz, εταιρείας διανομής φυσικού αερίου, η οποία ελέγχει τουλάχιστον το 20% της ουγγρικής αγοράς φυσικού αερίου, ανακάλυψε στις 28 Απριλίου ότι η εταιρεία του μεταβιβάστηκε στην RosGas AG.

Η RosGas θα ελέγχεται από την Overgas Inc., βουλγαρική μεσάζουσα εταιρεία διανομής αερίου, αναφέρει σε ανταπόκρισή της προς τη ρωσική ημερησία "Βεντομόστι", στις 7 Μαΐου, η Ιρίνα Ρέζνικ, ειδική επί θεμάτων ενέργειας. Η Γκάζπρομ κατέχει μόνο το 0,49% των μετοχών της βουλγαρικής εταιρείας, ενώ ο εξαγωγικός της βραχίονας, η Γκάζπρομ Έξπορτ κατέχει το 49,51% της εταιρείας. Ο αναπληρωτής διευθυντής της Γκάζπρομ διευθυντής της Γκάζπρομ Έξπορτ Αλεξάντρ Μεντβέντεφ προεδρεύει του διοικητικού συμβουλίου της Overgas Inc.

"Όλα είναι ομιχλώδη σε αυτή τη γωνιά της Ευρώπης όπου η Ρωσία εξακολουθεί να διευρύνει τη λαβή της στον ενεργειακό τομέα" αναφέρει, σε δημοσίευμα των Νιου Γιορκ Τάιμς στις 13 Μαΐου, η Αγκάτα Λόσκοτ-Στράκοτα από το Κέντρο Ανατολικών Μελετών της Βαρσοβίας. "Είναι αμφίβολο εάν η ΕΕ θα μπορέσει ποτέ να έχει κάποια αποτελεσματική πολιτική όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια εφόσον δεν υπάρχει διαφάνεια στον τομέα".