Το εκλογικό αποτέλεσμα περιπλέκει την κουρδική μεταρρύθμιση

20/04/2009

Η πολιτική ήπιας μεταρρύθμισης του πρωθυπουργού Ερντογάν υπέστη πλήγμα καθώς οι ψηφοφόροι των νοτιοανατολικών επαρχιών απέρριψαν το κόμμα του στις δημοτικές εκλογές και εστράφησαν προς το πιο ριζοσπαστικό Κόμμα Δημοκρατικής Κοινωνίας.

Του Αϊχάν Σίμσεκ για τους Southeast European Times -- 20/04/09

Το Κόμμα Δημοκρατικής Κοινωνίας αποκόμισε μεγάλα κέρδη κατά τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές. [Getty Images]

Οι δημοτικές εκλογές στην Τουρκία, που διεξήχθηκαν στις 29 Μαρτίου, ταρακούνησαν τις προοπτικές αντιμετώπισης των κουρδικών θεμάτων. Το Κόμμα Δημοκρατικής Κοινωνίας (ΚΔΚ), το οποίο θεωρείται ευρέως ότι σχετίζεται με το τρομοκρατικό Κόμμα των Εργαζομένων του Κουρδιστάν (ΠΚΚ), κέρδισε σχεδόν σε όλους του μεγάλους δήμους των νοτιοανατολικών επαρχιών όπου επικρατεί πρωτίστως το κουρδικό στοιχείο.

Το αποτέλεσμα ήταν σημαντικό πλήγμα για τον πρωθυπουργό Ρέτζιπ Ταγίπ Ερντογάν και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΚΔΑ) το οποίο επεδίωξε να τραβήξει την υποστήριξη των Κούρδων χάρη των πολιτικών ήπιας μεταρρύθμισης που ακολουθεί.

Το ΚΔΚ ανέδειξε δημάρχους στη συμβολικά σημαντική πόλη του Ντιγιαρμπακίρ καθώς και σε επτά άλλες πόλεις και 50 κωμοπόλεις της ΝΑ Τουρκίας – κερδίζοντας τέσσερις περισσότερες πόλεις και 18 κωμοπόλεις από ό,τι κατά τις δημοτικές εκλογές του 2004.

Το κόμμα του Ερντογάν ήλπιζε να κερδίσει 100 δήμους στην ανατολική και τη νοτιοανατολική Τουρκία, πράγμα που θα έδινε στον πρωθυπουργό ισχυρότερη εντολή για το μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα και θα απομόνωνε και αδυνάτιζε το ΠΚΚ.

Το ΚΔΑ κινητοποίησε όλες του τις δυνάμεις στο κυνήγι της νίκης. Το κόμμα εγκαινίασε πρόσφατα το πρώτο κουρδικό τηλεοπτικό κανάλι μέσω του κρατικού σταθμού TRT. Κρατικοί αξιωματούχοι μοίρασαν δώρα όπως ψυγεία και πλυντήρια και ο ίδιος ο Ερντογάν επισκέφτηκε πόλεις-κλειδιά στην περιοχή και υποσχέθηκε αύξηση των επενδύσεων και των θέσεων εργασίας και καλύτερες κοινωνικές υπηρεσίες.

Η προσπάθεια, η οποία προκάλεσε έντονες επικρίσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης στην Τουρκία, δεν απέφερε καρπούς. Τελικά το κόμμα έχασε 15% των ψηφοφόρων σε σχέση με το 2007, αναδεικνύοντας μόνο τέσσερις δημάρχους.

Οι ηγέτες του ΚΔΑ κατηγόρησαν το ΠΚΚ. "Δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί ένας επιτυχής προεκλογικός αγώνας σε περιοχές όπου το ΠΚΚ απειλούσε τους ψηφοφόρους και τα στελέχη του κόμματος" δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Έγκεμεν Μπάγκις, κύριος διαπραγματευτής της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ.

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο της Μιλιέτ Τάχα Ακυόλ, το αποτέλεσμα ισοδυναμεί με "δυνατό σήμα συναγερμού". Η πολιτική ταύτισης του ΚΔΚ, η ακραία του προσέγγιση και το αίσθημα των κούρδων που δέχονται πιέσεις ήταν οι σημαντικοί παράγοντες που οδήγησαν στο εκλογικό αποτέλεσμα, γράφει ο Ακυόλ, προσθέτοντας ότι το αποτέλεσμα θα δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο, στο εγγύς μέλλον, την εξεύρεση λύσης στο κουρδικό πρόβλημα.

"Είναι προειδοποίηση για την εθνικιστική, αυταρχική, μονοκομματική αντίληψη του ΚΔΑ περί εξουσίας" δήλωσε ο ηγέτης του ΚΔΚ Αχμέτ Τουρκ. [Getty Images]

Ο ηγέτης του ΚΔΚ Αχμέτ Τουρκ, ωστόσο, χαιρέτησε τη νίκη ως θρίαμβο της δημοκρατίας και κάλεσε το ΚΔΑ να αλλάξει τη γραμμή του.

"Είναι προειδοποίηση για την εθνικιστική, αυταρχική μονοκομματική αντίληψη του ΚΔΑ περί εξουσίας. Είναι προειδοποίηση για το ΚΔΑ, για την κωλυσιεργία του όσον αφορά τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις, για τον παραγκωνισμό της συζήτησης για ένα νέο σύνταγμα και για την περιορισμένη του αντίληψη περί δημοκρατίας, ενθυμούμενο τη δημοκρατία μόνο προς συμφέρον του" είπε ο Τουρκ.

Το ΚΔΚ θέλει ριζικές αλλαγές στο κρατικό σύστημα της Τουρκίας – περιλαμβανομένου και ενός νέου συντάγματος που θα αναγνωρίζει την κουρδική αυτονομία – και υποστηρίζει τη γενική αμνηστία για τους μαχητές του ΠΚΚ.

Μολονότι το κόμμα διαθέτει σήμερα πιο στέρεη βάση, οι περισσότεροι αναλυτές δεν αναμένουν ότι βραχυπρόθεσμα θα κερδίσει σημαντικές παραχωρήσεις από το ΚΔΑ. Μέχρι σήμερα, ο Ερντογάν έχει αρνηθεί να σκεφτεί τον διορισμό ή να πραγματοποιήσει κάποια συνάντηση με οποιοδήποτε στέλεχος του ΚΔΚ στο υπουργικό του συμβούλιο. Αντ' αυτού, κατηγόρησε το κόμμα ότι αρνείται να αναγνωρίσει το ΠΚΚ ως τρομοκρατική ομάδα και ότι δεν καταδικάζει τις επιθέσεις του.

Ο Σεντάτ Μποζκούρτ, δημοσιογράφος και προϊστάμενος του γραφείου της Fox TV στην Άγκρα, λέει ότι το κόμμα του Ερντογάν έπεσε στην πολιτική παγίδα του ΚΔΚ.

"Για να υπονομεύσουν την υποστήριξη του ΚΔΑ από τους κούρδους, οι ηγέτες του ΚΔΚ υιοθέτησαν μια δριμεία, ακραία ρητορική" δήλωσε προς τους Southeast European Times ο Μποζκούρτ. "Έθεσαν ακραίες απαιτήσεις… πράγμα που οδήγησε σε σκληρές διαψεύσεις από τον πρωθυπουργό Ερντογάν και τα στελέχη του ΚΔΑ. Η τακτική αυτή απέδωσε, ενώνοντας ξανά τους κούρδους ψηφοφόρους υπό την αιγίδα του ΚΔΚ".

Κατά τον Μποζκούρτ, το ΚΔΑ πρέπει να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις ταυτότητας των Κούρδων εάν προσδοκά να επανακτήσει την εμπιστοσύνη και την ψήφο τους.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρέτζιπ Ταγίπ Ερντογάν υποσχέθηκε εδώ και καιρό ένα νέο άνοιγμα προς τις νοτιοανατολικές επαρχίες. [Getty Images]

Ο Ερντογάν υποσχέθηκε εδώ και καιρό ένα νέο άνοιγμα προς τις νοτιοανατολικές επαρχίες. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης-κλειδί στο Ντιγιαρμπακίρ το 2005, υποσχέθηκε να αναγνωρίσει "την κουρδική πραγματικότητα" και πρότεινε κι έναν νέο ορισμό της ιθαγένειας. Ωστόσο, το νέο κύμα βίας από το ΠΚΚ κατά τους ακόλουθους μήνες προκάλεσε σάλο στην Τουρκία και οδήγησε σε εντονότερες πολιτικές πιέσεις εκ μέρους των εθνικιστών.

Επί σειρά ετών, οι τρομοκράτες του ΠΚΚ χρησιμοποιούσαν το ορεινό τμήμα του βόρειου Ιράκ ως βάση των επιθέσεών τους κατά της Τουρκίας. Ο αιματηρός ξεσηκωμός κόστισε τη ζωή σχεδόν 40.000 ατόμων από το 1984.

Η ηγεσία του ΚΔΚ εξακολουθεί να μην καταδικάζει την τρομοκρατική ομάδα και εξακολουθεί να θέτει το βάρος εξεύρεσης ειρηνικής λύσης στην τουρκική κυβέρνηση παρά στο ΠΚΚ.

Τώρα, όλα τα μάτια είναι στραμμένα στο προτεινόμενο διεθνές συνέδριο των Κούρδων, που προγραμματίζεται για τις αρχές του Μαΐου στην πόλη Αρμπίλ του βόρειου Ιράκ. Το ΚΔΚ προγραμματίζει συνάντηση όλων των κουρδικών ομάδων από την Τουρκία, το Ιράκ, τη Συρία και το Ιράν καθώς και εκπροσώπους του ΠΚΚ. Τα τοπικά μέσα ενημέρωσης μιλούν για πιθανή ανακοίνωση του ΠΚΚ με τους όρους του προκειμένου να αποθέσει τα όπλα.

Ωστόσο, ο Ακυόλ δεν βλέπει σύντομο τερματισμό στην τρομοκρατία του ΠΚΚ ούτε και κάποια λύση στο εγγύς μέλλον.

"Αυτό που μπορεί να μειώσει τις εθνοτικές εντάσεις μακροπρόθεσμα είναι πολιτικές δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων που θα εκφράζουν τον σεβασμό μας προς την κουρδική ταυτότητα καθώς και πολιτικές κοινωνικής ένταξης που θα ενισχύουν την ένωσή μας" είπε. "Για να επιτευχθεί όμως ο στόχος αυτός, όλοι μας, περιλαμβανομένων και των κομμάτων της αντιπολίτευσης CHP και MHP [χρειάζεται να] κάνουν κάποιο άνοιγμα, χάριν του μέλλοντος της Τουρκίας".

Η συχνά εντεταμένες σχέσεις ανάμεσα στο κυβερνών κόμμα της Τουρκίας και τον στρατό της χώρας περιπλέκουν την κατάσταση περαιτέρω, αφού ο δεύτερος θεωρεί τον εαυτό του ως φύλακα του κοσμικού κράτους. Οι αντίπαλοι του κλήρου συγκρούστηκαν με τον Ερντογάν και το κόμμα του για την υποτιθέμενη "ισλαμική" ατζέντα, ενώ ο στρατός κάλεσε για σκληρή γραμμή επί των κουρδικών θεμάτων.

Ο ανώτερος διοικητής των ενόπλων δυνάμεων της Τουρκίας κατά την τρέχουσα εβδομάδα εξέφρασε την υποστήριξή του για τη διεύρυνση των πολιτιστικών δικαιωμάτων εφόσον κάτι τέτοιο γίνει επί τη βάσει της τουρκικής ιθαγένειας.

Μιλώντας στην Ακαδημία Πολέμου την Τρίτη, ο στρατηγός Ιλκέρ Μπασμπούκ είπε ότι προβλήματα όπως η ανεργία και η έλλειψη ευκαιριών καθιστούσαν ευάλωτους τους νέους κούρδους στο δέλεαρ του ΠΚΚ και ότι η καταπολέμηση της τρομοκρατίας απαιτούσε μια "περιεκτική στρατηγική" και πιθανές νομικές αλλαγές.

Απέκλεισε, ωστόσο, την ιδέα αναγνώρισης της κουρδικής ταυτότητας σε ένα νέο σύνταγμα, τονίζοντας ότι η Τουρκία δεν είναι χώρα που βασίζεται σε εθνοτικές βάσεις.

"Η τουρκικότητα είναι μια γενική ταυτότητα (υπεράνω ταυτότητα) που αναφέρεται σε όλους ως ισότιμους πολίτες της Τουρκίας ασχέτως εθνοτικού υποβάθρου" είπε ο Μπασμπούρκ.