Μίροσλαβ Λάιτσακ: Η Β-Ε δεν θα πρέπει να μείνει πίσω από τους γείτονές της

12/01/2009

Ο ανώτερος μεσολαβητής της διεθνούς κοινότητας στη Βοσνία & Ερζεγοβίνη, ο ύπατος εκπρόσωπος Μίροσλαβ Λάιτσακ, προειδοποιεί ότι η χώρα αντιμετωπίζει μια δύσκολη χρονιά.

Του Αντόνιο Πρλέντα για τους Southeast European Times, Σεράγεβο – 12/01/09

Ο ύπατος εκπρόσωπος στη Β&Ε Μίροσλαβ Λάιτσακ. [OHR]

Το πολιτικό κλίμα της Βοσνίας & Ερζεγοβίνης στέκει εμπόδιο στην πρόοδο, λέει ο ύπατος εκπρόσωπος Μίροσλαβ Λάιτσακ. Σε συνέντευξή του προς τον ανταποκριτή των SETimes Αντόνιο Πρλέντα, ο Λάιτσακ συζήτησε τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η χώρα κατά το τρέχον έτος.

Southeast European Times: Πώς θα χαρακτηρίζατε τη σημερινή πολιτική και οικονομική κατάσταση στη Βοσνία & Ερζεγοβίνη (Β&Ε) και το ενδεχόμενο ύπαρξης συμφωνίας για συνταγματική μεταρρύθμιση στο εγγύς μέλλον;

Mίροσλαβ Λάιτσακ: Τα λεγόμενα περί επικείμενης επιστροφής στη βία στη Β&Ε είναι υπερβολές. Το γεγονός είναι ότι λειτουργούμε σε ένα δηλητηριασμένο περιβάλλον από τα μέσα του 2006. Έχει γίνει το φυσιολογικό και το μέσο για να μη γίνεται τίποτα. Παρά την υπογραφή της Συμφωνίας Σταθερότητας και Σύνδεσης τον Ιούνιο, η προτεραιότητα για τους ηγέτες της χώρας έχει γίνει πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης και παραγκωνίζεται ο μετασχηματισμός. Η έλλειψη εμπιστοσύνης που δημιουργείται μέσα σε αυτό το κλίμα συνοψίζεται σε δύο διαφορετικές εκθέσεις για τη φωτιά στο τζαμί της Φαζλάγιτσα Κούλα.

Αυτά δίνουν πολύ άσχημη εικόνα για τη χώρα. Το Μαυροβούνιο έχει ήδη κάνει αίτηση για αναγνώρισή του ως υποψήφια προς ένταξη χώρα. Περιμένω και οι άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων να πράξουν το αυτό [κατά το τρέχον έτος]. Είναι σαφές ότι η Β&Ε δεν μπορεί να προσφέρει και τίποτα όσον αφορά τα επιχειρήματα που θα στήριζαν μια παρόμοια αίτηση. Η πρόκληση κατά το προσεχές έτος συνεπώς είναι να μην μείνει η Β&Ε ακόμα πιο πίσω από τους γείτονές της στα Δυτικά Βαλκάνια στην πορεία ένταξης στην ΕΕ. Οι πολιτικοί και τα μέλη του κοινοβουλίου θα πρέπει να εστιάσουν την προσοχή τους στην ατζέντα της ΕΕ. Η διεθνής κοινότητα περιμένει από τη Β&Ε να επισπεύσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για προσχώρηση στην ΕΕ το 2009.

Η διεθνής κοινότητα και οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ εγκωμίασαν την κοινή δήλωση των προέδρων των κομμάτων SDA, SNSD και HDZBiH από το Προυντ στις 8 Νοεμβρίου. Η διαδικασία αυτή οδηγείται αποκλειστικά από τους πολιτικούς του τόπου. Ένα από τα βασικά σημεία της δήλωσης αυτής είναι η πρόθεση να αντιμετωπιστεί η συνταγματική μεταρρύθμιση με ρεαλιστικό τρόπο. Οι προτάσεις αυτές χρειάζεται τώρα να τεθούν σε στερεή βάση. Ελπίζω ότι τα άλλα κόμματα που κατέχουν έδρες στο κοινοβούλιο θα αναγνωρίσουν το γεγονός ότι η διαδικασία αυτή έχει την πλήρη υποστήριξη της ΕΕ.

Το γραφείο του ύπατου εκπροσώπου δεν θα μεταθέσει τις αρμοδιότητές του στο γραφείο του ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ έως ότου εκπληρωθούν οι στόχοι και οι όροι που έθεσε το «Συμβούλιο για την υλοποίηση της ειρήνης».

Έχω τονίσει επανειλημμένα ότι η Β&Ε μπορεί να ξεκινήσει την διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ με το σημερινό της σύνταγμα αλλά δεν θα μπορέσει να την ολοκληρώσει. Γιατί; Πρώτον, επειδή η μορφή διακυβέρνησης της Β&Ε είναι περίπλοκη και δαπανηρή, δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των πολιτών της Β&Ε και δεν θα αντέξει στο φόρτο εργασίας που απαιτείται για την ενσωμάτωση στην ΕΕ. Δεύτερον, επιτακτική είναι η ανάγκη για αλλαγή σύμφωνα με την έκθεση Βενετίας του συμβουλίου της Ευρώπης, που αναφέρει ότι το σύνταγμα της Β&Ε δεν εναρμονίζεται με τη συνθήκη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον ευρωπαϊκό χάρτη για την τοπική αυτοδιοίκηση. Είναι ευθύνη της Β&Ε – μέσω της πολιτικής της ηγεσίας – να εναρμονιστεί με τις κοινές αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως διατυπώθηκαν από το συμβούλιο της Ευρώπης. Είναι μια από τις προϋποθέσεις για την ένταξη στην ΕΕ.

SETimes: Είναι ρεαλιστικό να περιμένει κανείς ότι το γραφείο του ύπατου εκπροσώπου (OHR) και η ευρωπαϊκή δύναμη (EUFOR) θα ολοκληρώσουν την εντολή τους το 2009;

Λάιτσακ: Είναι βέβαιο ότι η διεθνής κοινότητα δεν θέλει να δει το γραφείο του ύπατου εκπροσώπου να παραμείνει στη Β&Ε ούτε μια ημέρα περισσότερο από ότι είναι αναγκαίο. Είναι επίσης βέβαιο ότι ο μετασχηματισμός του OHR σε γραφείο ειδικού εκπροσώπου της ΕΕ (EUSR) δεν θα συμβεί έως ότου εκπληρωθούν οι στόχοι και οι όροι που έθεσε το συμβούλιο για την υλοποίηση της ειρήνης (PIC) το Φεβρουάριο. Το Νοέμβριο, το συμβούλιο επανέλαβε ότι κανείς δεν θα πρέπει να περιμένει τη μετάβαση του OHR εάν δεν εκπληρωθούν οι στόχοι και οι όροι που τέθηκαν τον Φεβρουάριο.

Η επόμενη συνάντηση του PIC θα γίνει το Μάρτιο, οπότε θα αξιολογηθεί η πρόοδος. Το 2009 είναι μια σημαντική χρονιά για τη Β&Ε και για έναν άλλο λόγο – προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για ουσιαστική πρόοδο. Το 2010, θα έχουμε για μια ακόμη φορά εκλογές. Η πείρα έχει δείξει ότι οι πολιτικοί θα εστιάσουν την προσοχή τους στην αντιπαράθεση – με σκοπό να διατηρήσουν τη θέση τους – και όχι σε ουσιαστική δουλειά. Αυτό σημαίνει ότι εάν δεν καταφέρουμε να σημειώσουμε πρόοδο το 2009, θα αντιμετωπίσουμε περαιτέρω στασιμότητα, ριζοσπαστισμό, αντιπαραθέσεις και απομόνωση. Πιστεύω ότι το 2009 οι πολίτες της χώρας αυτής μπορούν να περιμένουν χειροπιαστά μέτρα ανόδου του βιοτικού τους επιπέδου και επίσπευσης της προόδου προς την κατεύθυνση της ΕΕ.

SETimes: Το βόσνιο μέλος της προεδρίας της Β&Ε, ο Χάρις Σίλατζιτς, και ο πρωθυπουργός της Δημοκρατίας της Σέρπσκα Μίλοραντ Ντόντικ κόλλησαν στην σκληροπυρηνική πολιτική ρητορική τους παρά τις επικρίσεις από την διεθνή κοινότητα. Τι μπορεί να γίνει για να πειστούν να αλλάξουν τον τόνο; Μήπως η διεθνής κοινότητα εξετάζει νέες στρατηγικές σχετικά με αυτό;

Η έκθεση του επιτρόπου για την ασφάλεια της ΕΕ, Χαβιέ Σολάνα, και του επιτρόπου για τη διεύρυνση, Όλι Ρεν, θα είναι βασικό κείμενο που θα καθοδηγήσει τη μελλοντική εμπλοκή της ΕΕ.

Λάιτσακ: Η διεθνής κοινότητα είχε προτεραιότητες που εκτείνονταν πέρα από τα Δυτικά Βαλκάνια. Είμαι στην ευχάριστη θέση να πω τώρα ότι αυτό αλλάζει τώρα. Η διεθνής κοινότητα, ιδιαίτερα η ΕΕ, έχει στρέψει ξανά την προσοχή της στη Β&Ε. Στις 10 Νοεμβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ έστειλαν σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να ενισχύσει την εμπλοκή της στη Β&Ε και τελικά να αναλάβει πλήρεις αρμοδιότητες. Υιοθέτησε έκθεση του [ευρωπαίου επικεφαλής για την ασφάλεια] Χαβιέ Σολάνα και του επιτρόπου [για τη διεύρυνση] Όλι Ρεν που περιγράφει μια εξελισσόμενη ευρωπαϊκή πολιτική προς τη Β&Ε. Η έκθεση αυτή θα αποτελέσει βασικό έγγραφο που θα καθοδηγήσει τη μελλοντική εμπλοκή της ΕΕ στην Β&Ε και είναι μια από τις εγγυήσεις για τη δέσμευση της ΕΕ να δει τη Β&Ε να είναι μια ειρηνική και βιώσιμη πολιτεία, οδηγούμενη αμετάκλητα στην πορεία προς ένταξη στην ΕΕ.

SETimes: Πώς η ενέργεια του Ντόντικ να παρουσιάσει ποινική αναφορά κατά του αναπληρωτή ύπατου εκπροσώπου Ράφι Γκρεγκόριαν θα επηρεάσει τις σχέσεις σας με τον πρωθυπουργό της δημοκρατίας της Σέρπσκα; Έχει αλλάξει η στάση σας έναντι του Ντόντικ;

Λάιτσακ: Πρώτα, να επαναλάβω ότι ο αναπληρωτής μου, Ράφι Γκρεγκόριαν, απολαμβάνει την πλήρη υποστήριξή μου και την υποστήριξη του PIC και της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας. Η πράξη αυτή είναι απλά μια προσπάθεια παρεμπόδισης του γραφείου του ύπατου εκπροσώπου να εκπληρώσει την εντολή του και εκφράζει επίθεση κατά των δικαστικών θεσμών και υπηρεσιών της πολιτείας. Δεν συνάδει με τη συμφωνία Ντέυτον, σύμφωνα με την οποία όλοι οφείλουν να συνεργαστούν πλήρως με τον ύπατο εκπρόσωπο και το προσωπικό του. Η διεθνής κοινότητα έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν θα ανεχθεί τέτοιες ενέργειες.

Όταν συναντήθηκα με τον πρωθυπουργό Ντόντικ στη Μπιάνκα Λούκα τα μέσα του Δεκεμβρίου, του είπα ότι πίστευα ότι αποτελούσε περιττή ενέργεια, ότι χωρίς λόγο τα βάζει με τη διεθνή κοινότητα και ότι θα επιτύγχανε πολύ περισσότερα εάν η διεθνής κοινότητα τον έβλεπε ως εταίρο παρά ως πρόβλημα.

SETimes: Τι χρειάζεται να γίνει για να σημειωθεί σημαντική αύξηση των ξένων επενδύσεων στη Β&Ε;

Λάιτσακ: Η Β&Ε έχει να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις [κατά το τρέχον έτος]. Η μεταρρύθμιση θα πρέπει να προχωρήσει, η χώρα θα πρέπει να επανεστιάσει την προσοχή της στη δημιουργία θέσεων εργασίας, να ενισχύσει τον κανόνα του δικαίου και να κάνει περισσότερο αποτελεσματική τη διοίκησή της. Πάνω από όλα αυτά προβάλλει το φάσμα της παγκόσμιας ύφεσης, Μόνο οι κοινωνικές αλλαγές μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην καθημερινότητα των απλών ανθρώπων. Υπάρχει μια δοκιμασμένη στρατηγική, αυτή που έχει την υποστήριξη του 80% των πολιτών της Β&Ε, κι αυτή είναι η ταχύτερη ένταξη στην ΕΕ.