Το κυπριακό μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην υποψηφιότητα ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ

29/12/2008

Η Τουρκία αντιμετωπίζει πιθανή «σύγκρουση τρένων» με την ΕΕ κατά το προσεχές έτος εάν το θέμα της Κύπρου δεν επιλυθεί πριν από το Σεπτέμβριο.

Του Αιντάν Σίμσεκ για τους Southeast European Times – 29/12/08

Η Κύπρος είναι διχοτομημένη βάσει εθνικών κοινοτήτων από το 1974 όταν τα τουρκικά στρατεύματα εισέβαλαν σε απάντηση πραξικοπήματος που υποστηριζόταν από την Αθήνα και απέβλεπε στην ένωση της νήσου με την Ελλάδα. [Getty Images]

Η Τουρκία εξέφρασε ανησυχία για την αργή πρόοδο των ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων και καλεί για επείγουσα λύση στο υπάρχον από δεκαετίες πρόβλημα.

Την Πέμπτη (18 Δεκεμβρίου), ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αλί Μπαμπατσάν συναντήθηκε με τον ειδικό σύμβουλο του γραμματέα των ΗΕ για την Κύπρο, τον Αλεξάντερ Ντάουνερ, ο οποίος επισκέφτηκε την Άγκυρα. Ο Μπαμπατσάν επέκρινε την ελληνοκυπριακή κυβέρνηση για κωλυσιεργία, ζήτησε από τον Ντάουνερ κάποιο χρονοδιάγραμμα και κάλεσε τα ΗΕ να αναλάβουν πρωτοβουλία σε τομείς όπου οι δύο πλευρές δεν μπορούν να γεφυρώσουν από μόνες τις διαφορές τους.

Η Άγκυρα έχει καλούς λόγους να ανησυχεί γιατί η έλλειψη συμφωνίας θα μπορούσε να δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα στην υποψηφιότητα της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ. Η χώρα δέχεται διαρκείς πιέσεις για την ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Λευκωσία. Η ΕΕ έθεσε το 2009 ως προθεσμία για την Τουρκία να ανοίξει τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά της στους ελληνοκυπρίους, ενώ οι Βρυξέλλες ενδέχεται να ζητήσουν αναστολή των ενταξιακών συνομιλιών εάν δεν συμβεί κάτι τέτοιο.

Η τελευταία σημαντική προσπάθεια επανένωσης του νησιού ναυάγησε το 2004. Οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι ηγέτες είχαν διαπραγματευθεί ένα σχέδιο επίλυσης που είχε διεθνή στήριξη υπό την αιγίδα του γενικού γραμματέα των ΗΕ Κόφι Ανάν, το οποίο τέθηκε σε ξεχωριστά δημοψηφίσματα στα δύο τμήματα του νησιού. Το σχέδιο έπρεπε να επικυρωθεί και από τις δύο πλευρές με όμοια δημοψηφίσματα. Πριν από το δημοψήφισμα, ωστόσο, η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση στράφηκε κατά του σχεδίου λέγοντας ότι είχαν εισαχθεί μη απαράδεκτες παραχωρήσεις. Οι Ελληνοκύπριοι κατόπιν το απέρριψαν με συντριπτική πλειοψηφία αν και το αποδέχθηκαν οι Τουρκοκύπριοι.

Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μεχμέτ Αλί Ταλάτ (δεξιά) ποζάρει με τον πρωθυπουργό της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. [Getty Images]

Η Κύπρος στη συνέχεια εντάχθηκε στην ΕΕ με την κυβέρνηση της Λευκωσίας να εκπροσωπεί ολόκληρο το νησί, ενώ οι Τουρκοκύπριοι ουσιαστικά έμειναν εκτός. Οι Βρυξέλλες ζητούν από την Τουρκία να αναγνωρίσει τη Δημοκρατία της Κύπρου αλλά η ιδέα απορρίφθηκε από την τουρκική ηγεσία, που ισχυρίζεται ότι θα αναγνωρίσει μόνο ένα νέο κράτος εταιρικής σχέσης που θα δημιουργείτο ως αποτέλεσμα των ειρηνευτικών συνομιλιών. Ως νέο μέλος της ΕΕ, η Δημοκρατία της Κύπρου έχει το δικαίωμα άσκησης βέτο και έτσι αποφασίζει για την πορεία της τουρκικής υποψηφιότητας.

Η προϋπόθεση να ανοίξει η Τουρκία τα λιμάνια της στους Ελληνοκυπρίους αποτελεί μέρος της τελωνειακής σύνδεσης που υπεγράφη με την Κοινότητα το 1995. Η Τουρκία, ωστόσο, έθεσε ως όρο για την κίνηση αυτή την ανάληψη ενεργειών εκ μέρους της Κοινότητας να αλαφρύνει την απομόνωση των Τουρκοκυπρίων, η αποσπασθείσα δημοκρατία των οποίων δεν έχει διεθνή αναγνώριση. Η Κομισιόν θα επανεξετάσει την κατάσταση πριν από τον προσεχή Σεπτέμβριο και μπορεί να προτείνει πλήρη αναστολή των συνομιλιών.

Επί του παρόντος, οκτώ από τα 35 κεφάλαια ένταξης έχουν ήδη παγώσει λόγω του κυπριακού. Την εβδομάδα αυτή, η Λευκωσία μπλόκαρε το άνοιγμα ενός άλλου βασικού κεφαλαίου – το ενεργειακό – λόγω της πρόσφατης διένεξης για την εξόρυξη πετρελαίου σε αμφισβητούμενη θαλάσσια υφαλοκρηπίδα.

Οι διπλωμάτες και οι αναλυτές προβλέπουν μεγάλο κίνδυνο κρίσης. Σε άρθρο του στην ημερησία «Ρέφερανς» η έμπειρη σχολιάστρια θεμάτων εξωτερικής πολιτικής Μπαρσίν Γινάνς αναφέρει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά παίζει ένα παιχνίδι πολιτικής των άκρων, εκτιμώντας ότι «όσο περισσότερο χρόνος αναλώνεται τόσο περισσότερες παραχωρήσεις θα λάβει από την Τουρκία το 2009».

«Λάθος εκτιμήσεις» προσθέτει η Γινάνς, λέγοντας ότι το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι να παγώσει η υποψηφιότητα ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ. Η κυβέρνηση του Ερντογάν έχει ήδη χάσει το μεγαλύτερο μέρος του ενθουσιασμού της έναντι της ΕΕ ενώ η Κοινότητα έχει τελματώσει στα δικά της εσωτερικά προβλήματα» εξηγεί.

Ο Δημήτρης Χριστόφιας κέρδισε τις τελευταίες εκλογές στο ελληνικό τμήμα της Κύπρου, βασίζοντας την εκστρατεία του στη δέσμευση να αναπτερώσει την ειρηνευτική διαδικασία. [Getty Images]

Σε έκθεση υπό τον τίτλο «Τουρκία και Ευρώπη: Το αποφασιστικό έτος εμπρός» η Διεθνής Ομάδα Κρίσεων (ΔΟΚ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.

«Και οι δύο πλευρές χρειάζεται να σκεφτούν το τι θα κερδίσουν από τον άλλο και να κινηθούν γρήγορα σε διάφορα μέτωπα να σπάσουν αυτό τον κατήφορο πριν ή η μία ή η άλλη [πλευρά] διακόψει τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες θα μπορούσε τότε να αποδειχθούν αδύνατο να ξαναρχίσουν» καταλήγει η έκθεση.

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης των Βρυξελλών, η ΕΕ θα πρέπει να επαναλάβει σταθερά και συχνά ότι η Τουρκία μπορεί να καταστεί πλήρες μέλος όταν εκπληρώσει όλα τα κριτήρια. Η Κοινότητα «θα πρέπει να αποσύρει τα ανεπίσημα εμπόδια που αφορούν στο κοσκίνισμα και το άνοιγμα των κεφαλαίων διαπραγμάτευσης» αναφέρει η έκθεση, καλώντας τις Βρυξέλλες να ασκήσουν μεγαλύτερη εποικοδομητική επιρροή.

«Η ΕΕ θα πρέπει να δείξει μεγαλύτερο, ισοσταθμισμένο ενδιαφέρον στις συνομιλίες επίλυσης του κυπριακού, να στείλει ανώτερους αξιωματούχους να επισκεφθούν και τις δύο κοινοτικές ηγεσίες στα γραφεία τους στο νησί, να τονίσει τη βούληση να στηρίξει οικονομικά μια λύση και να εξετάσει την αναστολή της έρευνας για πετρέλαιο σε αμφισβητούμενα χωρικά ύδατα ενόσω διεξάγονται συνομιλίες, λέει η έκθεση. Παράλληλα, προσθέτει, η Τουρκία πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για την εξεύρεση μιας λύσης, να διατηρήσει το ρυθμό για επίτευξη συμφωνίας και να αποφύγει τις παρεμβάσεις του ναυτικού που αποβλέπουν στην αναστολή της εξερεύνησης πετρελαίου σε ύδατα στα οποία εγείρουν αξιώσεις είτε η Ελλάδα είτε η Δημοκρατία της Κύπρου.

Η έγκυρη δεξαμενή σκέψης καλεί επίσης την τουρκική κυβέρνηση να δεσμευτεί εκ νέου σε μεταρρυθμίσεις που συνάδουν με τα κριτήρια της ΕΕ σε ανώτερο εκτελεστικό επίπεδο, να εγκρίνει και αρχίσει την εφαρμογή του σχεδίου Εθνικού Προγράμματος Υιοθέτησης του Ευρωπαϊκού Δικαίου και να ξαναδημιουργήσει ένα κλίμα εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ των κοινοβουλευτικών κομμάτων.