Ο χρόνος ωρίμασε για επίλυση της διαφοράς επί της ονομασίας των Σκοπίων

03/11/2008

Η τελευταία ιδέα του Μάθιου Νίμιτς – Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας – θα έχει την τύχει των προηγουμένων;

Του Ζοράν Νικολόφσκι για τους Southeast European Times, Σκόπια – 03/11/08

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΕ Μάθιου Νίμιτς έθεσε αρκετές προτάσεις για την επίλυση της διαφοράς επί του ονόματος. [Getty Images]

Με την ένταξη στο ΝΑΤΟ να διακυβεύεται, η 17ετής διαφορά για το όνομα «Μακεδονία» έφτασε στο αποκορύφωμά της κατά τους τελευταίους μήνες. Αν και το επίπεδο της έχθρας δεν έχει μειωθεί, υπάρχουν ενδείξεις ότι η διαφορά μπορεί να εισέρχεται στα τελικά της στάδια.

Ένας λόγος είναι η διεθνής ανησυχία. Εάν παραμείνει ανεπίλυτη, η διαφορά έχει τη δυνατότητα να διακόψει την ενταξιακή διαδικασία. Η Ελλάδα ήδη άσκησε βέτο όσον αφορά την ένταξη της «Μακεδονίας» στο ΝΑΤΟ και αναμένεται ότι θα μπορούσε να το πράξει και με την ένταξη στην ΕΕ. Παράλληλα, η μη ένταξη θα μπορούσε να έχει οικτρές συνέπειες για τη Δημοκρατία της «Μακεδονίας» και να απειλήσει την οικονομική ευημερία και πολιτική της σταθερότητα. Η ειρήνη που προέκυψε το 2001 από τη συμφωνία της Αχρίδας παραμένει ευάλωτη όπως και τα θεμέλια της κοινωνίας των πολιτών.

Ο Μάθιου Νίμιτς, ειδικός απεσταλμένος του γενικού γραμματέα των ΗΕ για το ζήτημα του ονόματος, έθεσε σειρά διαδοχικών προτάσεων. Ο ίδιος λέει ότι διαθέτει την απαιτούμενη υπομονή και ότι οι προθεσμίες δεν σημαίνουν τίποτε σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα. Παρόλα αυτά, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη και η συνήθως επιφυλακτική ΕΕ, υπαινίσσονται ότι τώρα είναι ο κατάλληλος χρόνος για την επίλυση της διαφοράς.

Αμφότερες οι πλευρές έχουν εξαπολύσει μεγάλη επίθεση στο διπλωματικό πεδίο. Η Ελλάδα μπορεί να καυχιέται ότι σημείωσε επιτυχία κατά τις τελευταίες εβδομάδες καθώς τρεις χώρες – Κονγκό, Μεξικό και Παναμάς – ανάστρεψαν προηγούμενή τους απόφαση να αποκαλούν τη Δημοκρατία της «Μακεδονίας» με το συνταγματικό την όνομα. Οι χώρες τώρα θα χρησιμοποιούν την ονομασία «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Ωστόσο, τα Σκόπια παίρνουν κουράγιο από το γεγονός ότι περισσότερα από 115 έθνη ανά την υφήλιο – μεταξύ αυτών η Κίνα, η Ρωσία και οι ηνωμένες Πολιτείες – συμφώνησαν να χρησιμοποιούν τη συνταγματική ονομασία.

Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Νίκολα Γκρουέφσκι επιχείρησε να τηρήσει σκληρή στάση στο ζήτημα του ονόματος. [Getty Images]

Η κοινή γνώμη στις δύο χώρες δεν συντέλεσε στην επίτευξη διευθέτησης. Δημοσκόπηση που διενήργησε η ελληνική εφημερία Καθημερινή και ο τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΙ έδειξε ότι το 53% των ελλήνων αντιτίθενται στην τελευταία πρόταση Νίμιτς σύμφωνα με την οποία η γειτονική χώρα θα χρησιμοποιεί «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας» διεθνώς και «Μακεδονία» στο εσωτερικό, ενώ η γλώσσα της θα καλείται «Μακεδονική».

Πολλοί έλληνες λένε ότι δεν μπορούν να διανοηθούν μια λύση που περιλαμβάνει το όνομα "Μακεδονία" σε οποιαδήποτε μορφή. Η χρήση του ονόματος, ισχυρίζονται, δεν προσκρούει μόνο στην ιστορία της Ελλάδος αλλά ανοίγει την πόρτα και σε εδαφικές αξιώσεις.

Αντίθετα, οι πολίτες των Σκοπίων βλέπουν την ονομασία ως κρίσιμο θέμα για την εθνική τους ταυτότητα. Ανταποκρινόμενος στη λαϊκή οργή στο βέτο για την ένταξη στο ΝΑΤΟ, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Νίκολα Γκρουέφσκι επιχείρησε να τηρήσει σκληρή στάση, εγείροντας ζήτημα εκδίωξης από τη Βόρειο Ελλάδα κατά τα χρόνια του πολέμου και ισχυριζόμενος την ύπαρξη εκεί «Μακεδονικής μειονότητας».

Δημοψήφισμα που διεξήγαγε το Κέντρο Έρευνας και Χάραξης Πολιτικής στα Σκόπια αμέσως μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι κατά την περασμένη άνοιξη έδειξε ότι το 60% των σκοπιανών είναι αντίθετοι στην αλλαγή του ονόματος της χώρας σε αντάλλαγμα για ένταξη στη Συμμαχία. Παράλληλα, το 78% είπαν ότι πίστευαν ότι θα πρέπει να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα.

Γενικά, οι σκοπιανοί αντέδρασαν στην αποτυχία ένταξης στο ΝΑΤΟ με ένα υπερβάλλων εθνικό συναίσθημα παρά με διάθεση αποδοχής. Επιδιώκοντας ενίσχυση της εντολής του, ο Γκρουέφσκι κάλεσε πρόωρες εκλογές και τις κέρδισε εύκολα. Εξακολούθησε να τηρεί σκληρή γραμμή στο ζήτημα, δεσμευόμενος ότι η όποια αλλαγή του ονόματος θα πρέπει να τεθεί σε δημοψήφισμα. Τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα, η προϋπόθεση αυτή είναι σίγουρο ότι θα οδηγούσε σε αποτυχία την όποια πρόταση συμβιβασμού.

Το αντιπολιτευόμενο κόμμα των Σοσιαλδημοκρατών, ωστόσο, περιμένει να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία μεταστροφής της κοινής γνώμης. Προειδοποιεί για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα Σκόπια ως αποτέλεσμα της διεθνούς απομόνωσης. Ο πρόεδρος Μπράνκο Τσερβενκόφσκι, πρώην ηγέτης και πιθανόν μελλοντικός ηγέτης του κόμματος της αντιπολίτευσης, είναι υπέρ της διπλωματικής οδού.

Οι σκοπιανοί βλέπουν την ονομασία ως κρίσιμο θέμα για την εθνική τους ταυτότητα. [Getty Images]

Στην Ελλάδα, ο πρωθυπουργός Καραμανλής διαθέτει ενισχυμένη εντολή και συμπαγή πλειοψηφία στη βουλή. Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, το ΠΑΣΟΚ, τον στηρίζει στο ζήτημα του ονόματος. Μολονότι ένας συμβιβασμός ίσως να δυσαρεστούσε πολλούς στη χώρα, ο Καραμανλής πιθανόν να διαθέτει την πολιτική δύναμη που χρειάζεται για την επίτευξη συμφωνίας. Μέχρι τώρα, η Αθήνα στέλνει θετικά σημάδια για την τελευταία πρόταση Νίμιτς. Στα Σκόπια, υπήρξε σκεπτικισμός.

Η γνώμη σε άλλες χώρες των Βαλκανίων είναι γενικά, αν και όχι απόλυτα, υπέρ της σκοπιανής πλευράς. Δημοσκόπηση της Gallup έδειξε ότι η πλειονότητα των πολιτών της Αλβανίας (65%), της Βοσνίας & Ερζεγοβίνης (59%), του Κοσσόβου (60%) και της Σερβίας (55%) υποστηρίζουν τη χρήση του ονόματος «Μακεδονία» ακόμη κι αν αντιτίθεται η Ελλάδα. Οι μαυροβούνιοι, όμως, διαφώνησαν και μόνο 47% έδειξαν υποστήριξη.

Τελικά, το μεγαλύτερο εμπόδιο σε μια λύση μπορεί να είναι απλά το θρυλικό βαλκανικό γνώρισμα της ισχυρογνωμοσύνης. Και από τις δύο πλευρές, δεν είναι λίγοι αυτοί που δέχονται να επωμιστούν τη σημερινή κατάσταση, ακόμα και υπό τη σκιά της διεθνούς δυσφορίας και των πιθανών συνεπειών. Και από τις δύο πλευρές, διακυβεύεται η εθνική υπερηφάνεια και κανένας ηγέτης δεν επιθυμεί να φανεί ότι ήταν αυτός που ενέδωσε. Μολονότι υπάρχουν πολλοί λογικοί λόγοι να αναμένεται κάποιο άνοιγμα, η επιτυχία θα εξαρτηθεί σε κάτι περισσότερο από τη λογική. Απαιτείται επαρκής πολιτική βούληση και επινόηση. .