Η δίκη του Κάρατζιτς – ένα νέο τεστ για το διεθνές δικαστήριο

08/09/2008

Οι δικαστές και οι εισαγγελείς του δικαστηρίου της Χάγης θέλουν να μην υπάρξει επανάληψη της ατελέσφορης δίκης του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.

(Διάφορες πηγές -- 22/07/08 - 04/09/08)

Ο πρώην βοσνιοσέρβος ηγέτης Ράντοβαν Κάρατζιτς: μιλώντας στα μέσα ενημέρωσης στις 3 Μαρτίου 1994 στη Μόσχα (αριστερά), σε μια πρόσφατη ενημερωτική φωτογραφία η οποία δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουλίου μετά τη σύλληψή του (κέντρο) και στην πρώτη του εμφάνιση στο δικαστήριο της Χάγης στις 31 Ιουλίου. [Getty Images]

Δύο χρόνια και κάτι μετά το ξαφνικό τέλος της δίκης για εγκλήματα πολέμου κατά του μακαρίτη Σέρβου προέδρου Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, η υπόθεση μιας άλλης προσωπικότητας-κλειδί από τις βαλκανικές συγκρούσεις της δεκαετίας του 1990 φέρνει ξανά στο προσκήνιο το διεθνές ποινικό δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία.

Ο πρώην βοσνιοσέρβος ηγέτης Ράντοβαν Κάρατζιτς συνελήφθη στο Βελιγράδι στις 21 Ιουλίου. Εννέα ημέρες μετά, οι σερβικές αρχές τον παρέδωσαν στο δικαστήριο της Χάγης να απαντήσει σε κατηγορίες γενοκτονίας και εγκλημάτων πολέμου από τον πόλεμο της περιόδου 1992-1995 στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

Ο πρόεδρος της βοσνιοσερβικής δημοκρατίας κατά τη διάρκεια του πολέμου, που αργότερα μετονομάστηκε σε Δημοκρατία της Σέρπσκα, είναι ανώτερος στην ιεραρχία μετά τον Μιλόσεβιτς που αντιμετωπίζει το διεθνές ποινικό δικαστήριο.

Τροποποιημένο κατηγορητήριο με 11 κατηγορίες, έκδοσης Μαΐου του 2000, σε αντικατάσταση του αρχικού που εκδόθηκε τον Ιούλιο του 1995, κατηγορεί τον Κάρατζιτς για πολλαπλά εγκλήματα πολέμου εναντίον μη Σέρβων, μεταξύ των οποίων είναι η εξόντωση, θανάτωση, εσκεμμένη θανάτωση, διώξεις, απελάσεις, απάνθρωπες πράξεις, τρομοκράτηση και ομηρεία. Ο Κάρατζιτς αντιμετωπίζει δύο κατηγορίες γενοκτονίας για την 44μηνη πολιορκία του Σεράγεβο και το μακελειό της Σρεμπρένιτσα το 1995, τη χειρότερη θηριωδία στην Ευρώπη από την εποχή του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Σερτζ Μπράμερτζ, βέλγος δικηγόρος ο οποίος διαδέχθηκε την ελβετίδα Κάρλα ντελ Πόντε ως αρχιεισαγγελέας του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου, δεν θέλει να αποφύγει τα όσα έγιναν στη δίκη του Μιλόσεβιτς, η οποία κράτησε περισσότερο από τέσσερα χρόνια και έληξε τελικά χωρίς ετυμηγορία τον Μάρτιο του 2006. Ο πρώην Σέρβος ηγέτης, η κακή κατάσταση της υγείας του οποίου οδήγησε σε πολλές διακοπές της δίκης, πέθανε από καρδιακή προσβολή στο κελί του στις 11 Μαρτίου του ιδίου έτους και η υπόθεση έκλεισε τρεις ημέρες μετά.

Οι εισαγγελείς και οι δικαστές του διεθνούς δικαστηρίου επικρίθηκαν για την μη αποτελεσματική διεξαγωγή της δίκης. Η απόφαση της εισαγγελέως να συνεξετάσει τρία διαφορετικά κατηγορητήρια κατά του Μιλόσεβιτς σε σχέση με τον πόλεμο στη Βοσνία & Ερζεγοβίνη, την Κροατία και το Κόσσοβο, που περιελάμβαναν 66 συνολικά κατηγορίες σε μία δίκη αναφέρθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους λόγους για την υπερβολική διάρκεια της δίκης.

Ο πολιτικός μύδρος του Μιλόσεβιτς, που διεξήγαγε ο ίδιος την υπεράσπισή του, συνέβαλε στις καθυστερήσεις. Μολονότι υπήρξαν φορές που οι δικαστές έκλεισαν το μικρόφωνο του πρώην Σέρβου ηγέτη, επικρίθηκαν που τον επέτρεψαν να παρεμβάλει εμπόδια στη δίκη και να γελοιοποιήσει το δικαστήριο.

Ο Μπράμερτζ επιβεβαίωσε κατά την πρώτη προδικαστική ακρόαση που έλαβε χώρα στις 31 Ιουλίου ότι η ομάδα του επανεξέταζε και επικαιροποιούσε τις κατηγορίες. Σκοπός της ενέργειας αυτής ήταν να διασφαλιστεί ότι εκφράζουν στη σημερινή νομολογία, δεδομένα που έχουν ήδη διαπιστωθεί από το δικαστήριο και τα αποδεικτικά στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά την τελευταία οκταετία. Μέχρι τα τέλη του Σεπτεμβρίου αναμένεται να εκδοθεί τροποποιημένο κατηγορητήριο.

Όπως και ο πρώην του μέντορας, ο Κάρατζιτς σχεδιάζει να υπερασπιστεί ο ίδιος τον εαυτό του στη δίκη του. Πιστεύεται ευρέως ότι αναμένεται να χρησιμοποιήσει ορισμένες από τις τακτικές του Μιλόσεβιτς για να περιπλέξει τα πράγματα.

Μουσουλμάνα από τη Βοσνία, που επέζησε από τις επιχειρήσεις γενοκτονίας στη Σρεμπρένιτσα το 1995, παρακολουθεί τη ζωντανή μετάδοση από το διεθνές ποινικό δικαστήριο της δίκης του Ράντοβαν Κάρατζιτς, στο Σεράγεβο στις 29 Αυγούστου. [Getty Images]

Στην πρώτη του εμφάνιση ενώπιον των δικαστών του δικαστηρίου της Χάγης στις 31 Ιουλίου, ο Κάρατζιτς αρνήθηκε να απαντήσει στις κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον του λέγοντας ότι ακόμα τις μελετούσε. Κατόπιν, προγραμματίστηκε νέα αρχική εμφάνιση για τις 29 Αυγούστου. Με τον πρώην βοσνιοσέρβο ηγέτη να μην απαντά και πάλι στις κατηγορίες, ο δικαστής Λέιν Μπόνομι – ο οποίος προήδρευσε κατά τη δεύτερη ακρόαση – κατέγραψε «μη ένοχος» σε κάθε κατηγορία για λογαριασμό του, σύμφωνα με τις διαδικασίες του δικαστηρίου.

Ο Κάρατζιτς ανάφερε στο δικαστήριο ότι δικαζόταν από «δικαστήριο του ΝΑΤΟ» που βάλθηκε να τον ξεφορτωθεί οριστικά.

«Είμαι βαθύτατα πεπεισμένος ότι το δικαστήριο αυτό παριστάνει εσφαλμένα ότι είναι δικαστήριο της διεθνούς κοινότητας» είπε ο Κάρατζιτς στον Μπότομι στις 29 Αυγούστου. Από την 1η Αυγούστου έχει καταθέσει περί τις δέκα διαφορετικές προτάσεις, περιλαμβανομένων και δύο αιτημάτων, προς τον πρόεδρο του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου Φάουστο Πόκαρ.

Με τα αιτήματα, που κατατέθηκαν και τα δύο στις 18 Αυγούστου, ζητά τον αποκλεισμό του δικαστή Αλφόνς Όρι, ή των άλλων δικαστών από την Ολλανδία, από κάθε δικαστική διαδικασία που ενέχεται στη δίκη του.

Ισχυρίστηκε ότι ο Όρι, προεδρεύων δικαστής του δικαστηρίου Ι, μεροληπτούσε εναντίον του. Ο Όρι, είπε, είχε «προσωπικό» ενδιαφέρον να τον καταδικάσει για να υποστηρίξει τις αποφάσεις που πήρε σε προηγούμενες υποθέσεις.

Ο Πόκαρ τελικά ανάθεσε την υπόθεση του Κάρατζιτς στο Δικαστήριο ΙΙΙ στο οποίο προεδρεύει ο δικαστής Πάτρικ Ρόμπινσον από τη Τζαμάικα και περιλαμβάνει τον Μπόνομι και τον Ζαν Κλωντ Αντονέτι, έναν γάλλο δικαστή.

Τουλάχιστον σε δύο άλλες προτάσεις που κατατέθηκαν στη γραμματεία του δικαστηρίου, ο Κάρατζιτς παραπονέθηκε για παρατυπίες που αφορούν τη σύλληψή του στη Σερβία και ισχυρίστηκε ότι υπήρξε θύμα διαρκούς «απηνούς δίωξης από τα μέσα ενημέρωσης» που έθετε σε σοβαρό κίνδυνο την πιθανότητα να υποβληθεί σε δίκαιη δίκη.

Αναβίωσε επίσης και έναν παλαιό ισχυρισμό για μια μυστική συμφωνία ασυλίας η οποία λέει ότι έγινε με τον αμερικανό απεσταλμένο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, ο οποίος μεσολαβούσε στην ειρηνευτική συμφωνία Ντέιτον με την οποία τερματίστηκε ο πόλεμος στη Βοσνία & Ερζεγοβίνη.

Κατά τον Κάρατζιτς, του είχαν υποσχεθεί ότι δεν θα αντιμετώπιζε δίκη στη Χάγη υπό τον όρο ότι θα εξαφανιζόταν από τον πολιτικό και δημόσιο βίο και δεν προέβαλε εμπόδια στην εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας Ντέιτον. Ζήτησε από το δικαστήριο να κλητεύσει τους Χόλμπρουκ, την πρώην υπουργό εξωτερικών των ΗΠΑ Μαντελέιν Ολμπράιτ και τον πρώην αρχιεισαγγελέα του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου για να καταθέσουν.

Ο βρετανός δικαστής Λέιν Μπότομι, που προεδρεύει στη δίκη κατά του βοσνιοσέρβου ηγέτη, κατά τη διάρκεια του πολέμου, Ράντοβαν Κάρατζιτς, μιλά στο δικαστήριο της Χάγης κατά τη διάρκεια της δίκης στις 29 Αυγούστου. [Getty Images]

Ο Χόλμπρουκ αρνήθηκε ότι έγινε συμφωνία περί ασυλίας. Είπε ότι ποτέ δεν θα ενθάρρυνε μια τέτοια ιδέα γιατί θα ήταν ανάρμοστο και ανήθικο.

Ο Γκόουλντστοουν, εν τω μεταξύ, απέρριψε τους ισχυρισμούς του Κάρατζιτς ότι πιέστηκε από το υπουργείο εξωτερικών των ΗΠΑ να αναστείλει την ποινική δίωξη.

«Ούτε η αμερικανική ούτε καμιά άλλη κυβέρνηση δεν μου ζήτησε ποτέ να αποσύρω τις κατηγορίες κατά του Κάρατζιτς» φέρεται πως δήλωσε σύμφωνα με ανταπόκριση του ραδιοσταθμό του Βελιγραδίου Β92 στις 7 Αυγούστου.

Ακόμη κι αν υπήρχε η ισχυριζόμενη συμφωνία, θα ήταν «τελείως άσχετη προς τη νομιμότητα της δίκης» αφού ο Χόλμπρουκ δεν υπήρξε ποτέ υπάλληλος του δικαστηρίου, πρόσθεσε ο Γκόουλντστοουν.

Αμφισβητώντας την ύπαρξη της ισχυριζόμενης από τον Κάρατζιτς συμφωνίας με τον Χόλμπρουκ περί ασυλίας του, οι εισαγγελείς του διεθνούς δικαστηρίου απέρριψαν και τα παράπονά του περί παρατυπιών κατά την πρώτη του εμφάνιση. Κατά την ακρόαση αυτή, δεν του επετράπη να αναγνώσει δήλωση στο δικαστήριο, αλλά του δόθηκαν αντ’ αυτού δύο λεπτά να συνοψίσει το περιεχόμενό της.

Αρκετοί μήνες θα περάσουν προτού ξεκινήσει η δίκη, πιθανόν κατά τις αρχές του προσεχούς έτους. Ο Μπράμερτζ πιστεύει ότι θα είναι μια περίπλοκη δίκη, λέει όμως ότι πρόθεση της ομάδας του είναι να παρουσιάσει την υπόθεσή της «με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο».

Εάν καταδικαστεί, ο Κάρατζιτς πιθανόν να αντιμετωπίσει ισόβια κάθειρξη.