Μεγάλη εξακολουθεί να είναι η παραοικονομία σε Βουλγαρία, Ρουμανία

25/08/2008

Οι αναλυτές κάλεσαν όσους χαράσσουν πολιτική σε Βουλγαρία και Ρουμανία να λάβουν μέτρα που θα παροτρύνουν περισσότερους ανθρώπους στις χώρες αυτές να συμμετέχουν στην τυπική οικονομία.

(Dnevnik, Mediapool - 30/07/08; Sofia Echo, Dnevnik, Mediapool, Κέντρο Μελέτης της Δημοκρατίας - 27/05/08; Έκθεση για την Ανεπίσημη Απασχόληση στη Ρουμανία, OECD, Ιούλιος 2008)

Γύρω στις 200.000 άτομα εργάζονται στον κατασκευαστικό τομέα στη Βουλγαρία, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της χώρας. [Getty Images]

Τα δύο νεώτερα μέλη της ΕΕ, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, εξακολουθούν να έχουν μεγάλη παραοικονομία. Ο κατασκευαστικός και ο τουριστικός τομέας είναι μεταξύ των τομέων που τείνουν προς την παραοικονομία, λένε οι αναλυτές.

Γύρω στις 200.000 άτομα εργάζονται στον κατασκευαστικό τομέα, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της χώρας. Επισήμως, ο μέσος μηνιαίος μισθός στον τομέα είναι 211 ευρώ. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός είναι προφανώς παραπλανητικός, ισχυρίζεται ο Γκεόργκι Ανεγκέλοφ, οικονομολόγος του ινστιτούτου ανοικτής κοινωνίας της Σόφια. Στην πραγματικότητα, κανένας εργαζόμενος στις κατασκευές δεν παίρνει λιγότερο από 500 ευρώ, είπε. Πράγμα που σημαίνει ότι το φορολογικό σύστημα και το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης χάνουν σχεδόν 665 εκατ. το χρόνο, πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τον Ανγκέλοφ, η κατάσταση στον ξενοδοχειακό τομέα, περιλαμβανομένης και της εστίασης, που απασχολεί περισσότερους από 100.000 άτομα, είναι η ίδια εάν όχι χειρότερη. Καμιά σερβιτόρα ή εργαζόμενη σε ξενοδοχείο δεν θα συμφωνούσε να εργαστεί για τα 161 ευρώ που αναφέρουν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία ως τον καθαρό μέσο μηνιαίο μισθό στον τομέα για το πρώτο τρίμηνο του 2008,είπε. Έτσι, τα κρυφά έσοδα του τομέα ανέρχονται τουλάχιστον στα 250 εκατ. ετησίως.

Εν τω μεταξύ, ανάλυση της πολιτικής η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα από το "κέντρο για τη μελέτη της δημοκρατίας" νωρίτερα κατά το τρέχων έτος κατονομάζει τη γεωργία και τις υπηρεσίες - ιδιαίτερα επισκευές, ιδιωτική εκπαίδευση και περίθαλψη υγείας) - ότι σχετίζονται με δραστηριότητες παραοικονομίας. "Η έρευνα έχει δείξει επίσης ότι υπάρχουν σημαντικού θύλακες παραοικονομίας στον μεταποιητικό τομέα, ιδιαίτερα σε τομείς όπου επιβάλλονται δασμοί (αλκοόλ, τσιγάρα και καύσιμα), υφάσματα και μεταφορές" είπε εργαστήριο ιδεών που εδρεύει στη Σόφια.

Μολονότι ορισμένα από τα μέτρα που πήραν οι βουλγαρικές αρχές τα τελευταία έτη συνέβαλαν στη μείωση του μεριδίου της μαύρης οικονομίας της χώρας, εν τούτοις εξακολουθεί να είναι βασικό εμπόδιο στις επενδύσεις και την ανάπτυξη, προειδοποίησε η ομάδα.

Ο σκοπός των μεταρρυθμίσεων στη φορολογία και τις κοινωνικές ασφαλίσεις ήταν να προσφέρουν αντικίνητρα στις επιχειρήσεις που δεν αναφέρουν τα πραγματικά τους έσοδα καθώς και για τη φοροδιαφυγή και την μη καταβολή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, είπε ο υπουργός οικονομικών Πλάμεν Ορεσάρσκι σε φόρουμ που διοργάνωσε η CSD για την παραοικονομία προς τα τέλη Μαΐου.

Ως μέρος των μεταρρυθμίσεων αυτών, η φορολογία των επιχειρήσεων μειώθηκε στο 10% και τα βάρη κοινωνικής ασφάλισης από 43% σε λίγο πάνω από το 30%.

Το μέγεθος της παραοικονομίας στη Βουλγαρία το 2002-2003 ανερχόταν στο 40% του ΑΕΠ, έδειξε έκθεση του οργανισμού οικονομικής συνεργασίας και ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για την ανεπίσημη απασχόληση στη Ρουμανία τον Ιούλιο.

Τα κρυφά έσοδα των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων εστίασης ανέρχονται συνολικά στα 250 εκατ. ευρώ ετησίως, λένε οι ειδικοί. [AFP]

Οι μεταρρυθμίσεις στον χώρο της φορολογίας και της κοινωνικής ασφάλισης που έγιναν από τη βουλγαρική κυβέρνηση συνέβαλαν στη μείωσή τους ως ένα βαθμό κατά 30% περίπου κατά τα τελευταία έτη, με το κατώτερο όριο της πενταετίας να σημειώνεται το 2006, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Ωστόσο, παρατηρήθηκε αναστροφή τον πρώτο χρόνο μετά την ένταξη της Βουλγαρίας καθώς και μια μετάθεση προς δραστηριότητες της παραοικονομίας, από μη δηλωμένη απασχόληση έως απόκρυψη του κύκλου εργασιών.

Σύμφωνα με τους βούλγαρους αναλυτές, το μέγεθος της παραοικονομίας της χώρας ανέρχεται σήμερα μεταξύ 20% και 35% του ΑΕΠ. Σε ορισμένους τομείς, ποσοστό περισσότερο του 50% της πραγματικής αξίας των συναλλαγών λέγεται ότι τηρείται εκτός βιβλίων.

"Η κύρια πρόκληση για τον περιορισμό του μεγέθους και του αντικειμένου της παραοικονομίας στη Βουλγαρία είναι η ενίσχυση του κανόνα του δικαίου - η εφαρμογή των κανονισμών" αναφέρει η έκθεση του ΟΟΣΑ. "Πιθανόν, το σημαντικότερο τεστ από την άποψη αυτή είναι να αποκοπούν οι σχέσεις μεταξύ υψηλά ιστάμενων κυβερνητικών στελεχών και της παραοικονομίας, δηλ. η καταπολέμηση των διασυνδέσεων των εταιρειών, ιδίως στους τομείς επιβολής δασμών και ανάθεσης μεγάλων δημοσίων συμβάσεων όπως λ.χ. η παραγωγή σιγαρέτων και αλκοόλ, οι κατασκευές και οι υποδομές, η ενέργεια κτλ."

Η Έκθεση του ΟΟΣΑ δείχνει ότι, όπως και στη Βουλγαρία, οι παράτυπες δραστηριότητες επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στον τομέα των κατασκευών, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια. Άλλοι τομείς που επηρεάζονται είναι το εμπόριο λιανικής, οι μεταφορές, οι επισκευές και η συντήρηση, η γεωργία, η υγεία και η παιδεία.

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι το μέγεθος της παραοικονομίας στη Ρουμανία ήταν ελαφρά μεγαλύτερο από ότι στη Βουλγαρία το 2002-2003, κατέχοντας ποσοστό 37% του ΑΕΠ -- πολύ πιο πάνω από ότι στην Κροατία, την Τσεχία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία, την Πολωνία και τη Σλοβακία.

Όσον αφορά τη συχνότητα της μη δηλωθείσας απασχόλησης, η Ρουμανία βρίσκεται στην κορυφή των χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, ακολουθούμενη από τη Βουλγαρία, αναφέρει η έκθεση των 83 σελίδων, και χαρακτηρίζει τα επίπεδα της παράτυπης απασχόλησης στις δύο βαλκανικές χώρες ως "αρκετά υψηλά".

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ, το μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων που εργάζονται χωρίς σύμφαση εργασίας διαπιστώνεται στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο όπου τα ποσοστά ανέρχονται στο 22%. Ακολουθούν οι τομείς μεταποίησης και κατασκευών, με 21% και 15% αντίστοιχα. Στη γεωργία και τη δημόσια διοίκηση, τα ποσοστά είναι κάτω από το 10%.

Οι αυστηροί κανονισμοί εργασίας και οι χρονοβόρες διοικητικές διαδικασίες ενεργούν ως αντικίνητρα για τους εργοδότες όσον αφορά τη δήλωση των εργαζομένων τους, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. [File]

"Γενικά, η παράτυπη απασχόληση από μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες φαίνεται ότι αποτελεί μια σημαντική στρατηγική απόκτησης των προς το ζειν για πολλά νοικοκυριά, καθώς βοηθά στο συμπλήρωμα του εισοδήματος από άλλες πηγές" αναφέρει ο διεθνής οργανισμός που εδρεύει στο Παρίσι και έχει 30 κράτη μέλη. "Εν πάση περιπτώσει, αυτό δεν είναι και χωρίς πιθανούς κινδύνους που έχουν σχέση με την έλλειψη κάλυψης υγείας και σύνταξης, ανεργίας και αβεβαιότητας".

Οι υψηλοί φόροι αναφέρονται ως ο κύριος λόγος για τους εργοδότες που δεν δηλώνουν την επιχείρηση και τους εργαζομένους, ή που οι εργαζόμενοι δεν δηλώνουν μέρος ή όλα τους τα έσοδα. Άλλοι παράγοντες που φαίνεται να οδηγούν τους ανθρώπους στην παρατυπία, παρά στις νόμιμες διατυπώσεις, είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στις δημόσιες υπηρεσίες, η αρνητική αντίληψη για το κράτος, η μερική κατανόηση ή η κακή εκτίμηση των παροχών της κοινωνικής ασφάλισης, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.

Οι επιχειρηματίες στη Ρουμανία αναφέρουν το βάρος των διοικητικών διαδικασιών, τους περίπλοκους και αυστηρούς κανονισμούς και τις χρονοβόρες διαδικασίες καταχώρησης ως άλλους παράγοντες που συχνά τους κάνουν να παρακάμψουν τις επίσημες δομές και να λειτουργούν με παράτυπο τρόπο.

Οι υψηλοί φόροι μισθοδοσίας και οι υψηλές εισφορές κοινωνικής ασφάλισης αναφέρονται ως περιορισμοί στη δήλωση των εργαζομένων. Οι αυστηροί κανονισμοί εργασίας και οι χρονοβόρες διοικητικές εργασίες ενεργούν ως περαιτέρω αντικίνητρα για τη δήλωση των εργαζομένων από τους εργοδότες, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.

Η Ρουμανία κατέβαλε σοβαρές προσπάθειες για τη μείωση του μεγέθους της παραοικονομίας, λέει η έκθεση, αναφέροντας μέτρα όπως την υιοθέτηση ενιαίου φόρου, αλλαγές στον εργασιακό κώδικα, μεγαλύτερους ελάχιστους μισθούς και εθνική εκστρατεία καταπολέμησης της παράτυπης απασχόλησης. Αλλά τα μέτρα αυτά δεν επαρκούν, αναφέρει η έκθεση.

"Η αντιμετώπιση του ζητήματος της παράτυπης απασχόλησης είναι πρωταρχικής σημασίας για τη ρουμανική κυβέρνηση", αναφέρει ο ΟΟΣΑ.