Ο διάλογος για τη Μεσογειακή Ένωση θερμαίνει στην Ευρώπη

13/08/2007

Η πρόταση του Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί αποβλέπει απλώς στον εκτροχιασμό της υποψηφιότητας της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ ή επιφυλάσσει την υπόσχεση μιας μεγαλύτερης δέσμευσης της ΕΕ με τις Μεσογειακές χώρες;

Του Αιντάν Σίμσεκ για τους Southeast European Times – 13/08/07

Η βάση του σχεδίου είναι μια οικονομική κοινότητα των Μεσογειακών χωρών – πάνω στη βάση της πρώιμης ΕΕ. [Getty Images]

Ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί εξέφρασε δημοσίως την αντίθεσή του στην ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, πρότεινε τη δημιουργία μιας Μεσογειακής Ένωσης ως εναλλακτική λύση η οποία θα συνένωνε τις Μεσογειακές χώρες της Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής σε μια οικονομική κοινότητα όπως και η πρώιμη ΕΕ. Η πρόταση έγινε αντικείμενο θερμών συζητήσεων στην Ευρώπη και πέραν αυτής.

Η ιδέα για μια Μεσογειακή Ένωση δεν είναι νέα, κυκλοφορεί στις Ευρωπαϊκές χώρες πάνω από μια δεκαετία. Ωστόσο, η Τουρκία δεν ήταν ποτέ το κεντρικό θέμα των συζητήσεων – η εστίαση ήταν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της ροής των μεταναστών προς την Ευρώπη και την αύξηση του ισλαμικού εξτρεμισμού στις αφρικανικές και αραβικές χώρες της περιοχής. Οι επικριτές λένε ότι ο Σαρκοζί αναζητεί μια βολική αφορμή για να αποκλείσει την υποψηφιότητα ένταξης στην ΕΕ της Τουρκίας και άλλων υποψηφίων χωρών των Βαλκανίων.

Όπως κι αν έχει, κέρδισε υποστηρικτές. Μια ηχηρή υποστήριξη ήρθε από τον αιγύπτιο πρόεδρο Χόσνι Μουμπάρακ. «Προσωπικά, νομίζω ότι είναι μια θαυμάσια πρόταση που χρειάζεται να μελετηθεί» δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Μουμπάρακ μετά από συνάντηση με τον Σαρκοζί στο Παρίσι. «Εξετάζουμε… ακόμα την πρωτοβουλία αυτή. Ευχόμαστε να πετύχει και θεωρούμε ότι είναι επίσης και προς τα συμφέροντα των βορειοαφρικανικών χωρών και της Ευρώπης» πρόσθεσε.

Ένα άλλο μέλος κλειδί της ΕΕ, η Ισπανία, προέβη σε μια μη αναμενόμενη κίνηση κατά τον τρέχοντα μήνα , εκφράζοντας τη δική της ιδέα για μια Ευρωπαϊκή Ένωση. «Έφτασε ο καιρός… οικοδόμησης ενός πραγματικού γεωπολιτικού χώρου μέσω της δημιουργίας μιας Μεσογειακής Ένωσης» αναφέρει στην El Pais ο υπουργός Εξωτερικών Μιγκέλ Ανγκέλ Μορατίνος

Αποτελούμενη από μέλη της ΕΕ και τις μεσογειακές χώρες, η Ένωση θα έχει ένα συμβούλιο αρχηγών κρατών και κυβέρνησης που θα ορίζει στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής, υπουργικά συμβούλια, μια Μόνιμη Επιτροπή η οποία θα ενεργεί ως γραμματεία, μια ενισχυμένη κοινοβουλευτική συνέλευση, ακόμη και δική της τράπεζα, δήλωσε ο Μορατίνος.

Μια τέτοια οργάνωση θα διαδραμάτιζε έναν βασικό ρόλο στην περιοχή για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που κυμαίνονται από κυβερνητικά θέματα έως και μετανάστευση, δήλωσε.

Ορισμένοι ερμήνευσαν την πρόταση της Ισπανίας ως απόδειξη ότι η Μαδρίτη υποχωρεί από τη μακροχρόνια στήριξή της υποψηφιότητας της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ. Ωστόσο, οι διπλωμάτες αποσαφήνισαν τη θέση της χώρας υπογραμμίζοντας ότι η Ισπανία δεν θεωρεί τη Μεσογειακή Ένωση ως εναλλακτική λύση στην ένταξη στην Ευρώπη. Η Ισπανία, εξήγησαν, υποστηρίζει παραδοσιακά την ενίσχυση της μεσογειακής διάστασης της ΕΕ και η πρόταση του Μορατίνο συνάδει με την άποψη αυτή.

Ορισμένοι θεωρούν την πρόταση του Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί ως απόπειρα απομάκρυνσης της Τουρκίας από την ένταξη στην ΕΕ. [Getty Images]

Μολονότι η Γαλλία και η Ισπανία συμφωνούν για τη γενική ιδέα μιας περιφερειακής ένωσης, φαίνεται πως διαφέρουν στις λεπτομέρειες. Η Ισπανία τη θεωρεί ως προέκταση της Διαδικασίας της Βαρκελώνης – την πολιτική της ΕΕ έναντι των μεσογειακών χωρών.

Η Ευρω-Μεσογειακή εταιρική σχέση της διαδικασίας της Βαρκελώνης, η οποία δημιουργήθηκε το 1995 στην αιχμή της ειρηνευτικής διαδικασίας μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, ακολούθησε την αποτυχία επίλυσης της αραβο-ισραηλινής διαμάχης. Οι στόχοι περιελάμβαναν την προώθηση της πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής συνεργασίας, την ενίσχυση των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων στην περιοχή και τη δημιουργία μιας μεσογειακής ζώνης ελεύθερου εμπορίου μέχρι το 2010. Ωστόσο, οι αυταρχικές κυβερνήσεις στα νότια της Μεσογείου επέδειξαν ως τώρα μικρό ενδιαφέρον στις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις – στην πραγματικότητα, απέφυγαν τη στενή συνεργασία.

Η Ισπανία λέει ότι το σχέδιό της έχει ως στόχο να ξεπεραστούν οι ελλείψεις της διαδικασίας της Βαρκελώνης και να ωθήσει τη μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΕ στην περιοχή. Αντίθετα, ορισμένοι θεωρούν την πρόταση Σαρκοζί ως απόπειρα της Γαλλίας να αυξήσει τη δική της επιρροή στη Μεσόγειο περιορίζοντας την Κοινότητα στις παράκτιες χώρες, αφήνοντας συνεπώς εκτός προγράμματος τους ευρωπαίους ανταγωνιστές της.

«Νομίζω ότι οι ιδέες του Σαρκοζί είναι εξαιρετικά προβληματικές… εάν τις λάβεις στα σοβαρά», λέει η Μισέλ Έμερσον, ερευνητικός συνεργάτης του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής. Μολονότι η ΕΕ ενδέχεται να εξετάσει το διαχωρισμό της πολιτικής γειτονίας σε ανατολικό και δυτικό τομέα, η σύσταση μιας ξεχωριστής δομής Μεσογειακής Ένωσης θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα, υποστηρίζει.

«Ο Σαρκοζί προτείνει ορισμένους άλλους μηχανισμούς που θα είναι για τις παράκτιες χώρες της Μεσογείου, μόνο για τις παραθαλάσσιες χώρες… αυτό θα προκαλέσει μεγάλη ανακατωσούρα εντός της ΕΕ. Θα σήμαινε την υπονόμευση και καταστροφή, βασικά, της Πολιτικής Γειτονίας και της Διαδικασίας της Βαρκελώνης» λέει η Έμερσον. «Θα υπέσκαπτε επίσης και τόσους άλλους χρήσιμους μηχανισμούς αρμοδιότητας της ΕΕ, για παράδειγμα στην πολιτική για το εμπόριο, την πολιτική βοηθείας, τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις… για όλα αυτά τα πράγματα υπάρχουν, σε όλο το πλάτος της Μεσογείου, μηχανισμοί αρμοδιότητας της ΕΕ».

Από την άλλη, ο Γάλλος ιστορικός και συγγραφέας Αλεξάντρ Άντλερ χαιρετίζει τη Μεσογειακή Ένωση ως ένα δυνητικά ανώτερο σημείο της γαλλικής διπλωματίας. Γράφοντας στη Λε Φιγκαρό, προβλέπει ότι τα μετασχηματίσει τη Διαδικασία της Βαρκελώνης, θα προάγει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών της βορειοδυτικής Αφρικής και τον τερματισμό μακρόχρονου ανταγωνισμού.

«Έφτασε η στιγμή… για την οικοδόμηση ενός πραγματικού γεωπολιτικού χώρου μέσω δημιουργίας της Μεσογειακής Ένωσης», ανέφερε ο ισπανός υπουργός Εξωτερικών Μιγκέλ Άνγκελ Μορατίνος. [Getty Images]

«Ο νέος μηχανισμός υποδηλώνει ότι οι διάφοροι γεωγραφικοί τομείς του μουσουλμανικού κόσμου αποτελούν μέρος ευρύτερων περιοχών, τον οποίο μοιράζονται με μη μουσουλμάνους» ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Ένωση θα μπορούσε ακόμα να προωθήσει μια λύση στη διαμάχη Ισραηλινών – Παλαιστινίων.

Η Άγκυρα, ωστόσο, δεν έχει αποκλείσει τη συμμετοχή της, αλλά τόνισε ότι η όποια μεσογειακή ένωση δεν θα γινόταν μια αποδεκτή εναλλακτική λύση στο 44ετές αίτημά της να καταστεί μέλος της ΕΕ. Οι Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν ζητήσει από τον Σαρκοζί μια περισσότερο απτή πρόταση.

Η Τουρκία έλαβε επίσημη αναγνώριση ως υποψήφια χώρα προς ένταξη στην ΕΕ το 1999. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης της χώρας, οι οποίες ξεκίνησαν πριν δύο χρόνια, αναμένεται να διαρκέσουν τουλάχιστον δέκα έτη μέχρι να ολοκληρωθούν.

Οι αντιρρήσεις της Γαλλίας στην ένταξη της Τουρκίας συνέβαλαν – παράλληλα με ορισμένα άλλα θέματα, όπως η διχοτόμηση της Κύπρου – στην επιβράδυνση της διαδικασίας. Αν όχι τίποτε άλλο, η συζήτηση για μια Μεσογειακή Ένωση έχει τουλάχιστον επανεστιάσει την προσοχή στην εξελισσόμενη σχέση της Τουρκίας με την κοινότητα στην οποία προσδοκά να ενταχθεί. Το εάν θα αποδειχθεί μια εποικοδομητική οδός για συζητήσεις ή πηγή διαμάχης θα φανεί στο μέλλον.