Μια νέα εποχή για τους Ρόμα της Ρουμανίας

20/11/2006

Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις, οι Ρόμα αντιστοιχούν στο 2,5% του πληθυσμού της χώρας, ενώ ο πραγματικός τους αριθμός θα μπορούσε να είναι ακόμα μεγαλύτερος. Οι Ρόμα είναι από τις πλέον μειονεκτικές ομάδες της Ρουμανίας στην οποία τα ποσοστά φτώχειας ανέρχονται στο 74%. Καθώς η χώρα προετοιμάζεται για την ένταξή της στην ΕΕ, καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων αυτών.

Του Πωλ Τσιοτσόιου για τους Southeast European Times, Βουκουρέστι – 20/11/06

Η απογραφή του 2002 έδειξε ότι στη Ρουμανία υπάρχει ένας σταθερός πληθυσμός Ρόμα ο οποίος ανέρχεται στις 535.140, σύμφωνα όμως με ορισμένες εκτιμήσεις ο αριθμός τους ανέρχεται σε εκατομμύρια ανθρώπων. [Getty Images]

Στην Ευρώπη ζουν τουλάχιστον οκτώ εκατομμύρια Ρόμα, έξι εκατομμύρια από τους οποίους ζουν στην κεντρική και την ανατολική Ευρώπη. Η πρόσφατη απογραφή του 2002 έδειξε ότι στη Ρουμανία υπήρχε ένας σταθερός αριθμός 535.140 ανθρώπων – που αντιστοιχούν στο 2,5% του πληθυσμού της χώρας – αλλά κατά τις ανεπίσημες εκτιμήσεις ανέρχονται στα 2,5 εκατομμύρια.

Οι ειδικοί που ασχολούνται με την ιστορία των Ρόμα συμφωνούν ότι προέρχονται από την Ινδία και πιθανόν να έφυγαν από εκεί όχι αργότερα από τον 10 αιώνα. Ωστόσο, είναι πάρα πολύ δύσκολο να εξακριβωθεί πότε εγκαταστάθηκαν σε ρουμανικό έδαφος. Τα πρώτα τεκμηριωμένα στοιχεία της παρουσίας των Ρόμα στη Ρουμανία ανάγονται στο 1374 όταν ο Νταν ο Πρώτος προσέφερε στο μοναστήρι Βοντίντα 40 Ρόμα ως σκλάβους. Αυτή ήταν άλλωστε η κατάστασή τους επί αιώνες. Το 1424, οι Ρόμα της Τρανσυλβανίας είχαν δικό τους κυβερνήτη, όπως όριζε το Σύνταγμα, αλλά η διάταξη αυτή καταργήθηκε το 1588 από το κοινοβούλιο της επαρχίας.

Το 1785, ο αυστριακός αυτοκράτορας Ιωσήφ ΙΙ κατάργησε τη δουλεία στην Τρανσυλβανία. Τέσσερα έτη μετά, οι πρώτοι Ρόμα έγιναν δεκτοί στα σχολεία και τις εκκλησίες της επαρχίας. Τα πράγματα ήταν διαφορετικά στις άλλες δύο επαρχίες της Ρουμανίας, τη Μολδαβία και τη Βλαχία, οι οποίες βρίσκονταν ακόμα υπό τον οθωμανικό ζυγό και αντιστέκονταν στις σύγχρονες ιδέες της Δύσης. Η δουλεία καταργήθηκε ολοσχερώς στις δύο επαρχίες το 1855 και το 1856, αντίστοιχα, υπό την πίεση των διανοούμενων και συγγραφέων.

Τους αιώνες σκλαβιάς διαδέχθηκαν οι καταδιώξεις και οι εξορίες του φιλοναζιστικού καθεστώτος του Ιόν Αντονέσκου κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Περίπου 38.000 ρουμάνοι Ρόμα απεβίωσαν στο ολοκαύτωμα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ρουμανικής επιτροπής εγκλημάτων πολέμου. Η μετέπειτα κομμουνιστική δικτατορία στη συνέχεια εκδίωξε ολάκερες κοινότητες των Ρόμα και κατάσχεσε τις περιουσίες τους στην επιδίωξη του σκοπού της να δημιουργήσει μια ομοιογενή ρουμανική κοινωνία.

Για μισό αιώνα, ο κομμουνισμός προσπαθούσε να αποκρύψει τα προβλήματα αυτά, προωθώντας παράλληλα την ψευδαίσθηση της ουτοπίας. Με την πτώση του κομμουνισμού και την έναρξη της μεταβατικής περιόδου, όμως, ξέσπασαν οι κοινωνικές εντάσεις πυροδοτούμενες από τα αναπτυσσόμενα ρουμανικά μέσα ενημέρωσης. Το 1991, ένας χωρικός Ρόμα στο Μπολιντίν Ντιλ, έναν οικισμό πλησίον του Βουκουρεστίου, σκότωσε έναν ρουμάνο. Η δολοφονία ξεσήκωσε τη ρουμανική κοινότητα του χωριού η οποία αντέδρασε βάζοντας φωτιά σε σπίτια των Ρόμα. Δύο χρόνια μετά, στις 23 Σεπτεμβρίου 1993, τρεις Ρόμα δολοφονήθηκαν στο Χανταρένι της επαρχίας Μούρες από εξαγριωμένους χωρικούς. Ένα από τα άτομα που σκοτώθηκαν είχε προηγουμένως μαχαιρώσει έναν ρουμάνο. Το έγκλημά του επέσυρε τη συλλογική τιμωρία – πυρπολήθηκαν 14 σπίτια των Ρόμα και 175 Ρόμα που ζούσαν για 70 σχεδόν χρόνια στο Χανταρένι εκδιώχθηκαν από το χωριό.

Τον Ιούλιο 2003, στο Βουκουρέστι, οι ηγέτες οκτώ κρατών της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης συμφώνησαν να εγκαινιάσουν το πρόγραμμα «Δεκαετία ένταξης των Ρόμα 2005-2015». [Romadecade.org]

Μεταξύ του 1990 και του 1993, τουλάχιστον οκτώ Ρόμα σκοτώθηκαν και πολλοί άλλοι τραυματίσθηκαν σοβαρά κατά το ξέσπασμα συλλογικής βίας, σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τα Δικαιώματα των Ρόμα. Υπήρξαν επίσης συχνά περιστατικά κακομεταχείρισης των Ρόμα από την αστυνομία. Όπως και με τα εγκλήματα ιδιωτικής βίας, τα περιστατικά αυτά συχνά μένουν ατιμώρητα και ορισμένες φορές δεν ερευνώνται δεόντως.

Ρατσιστικές δηλώσεις έχουν γίνει από τον ηγέτη ακραίου κόμματος της αντιπολίτευσης, τον Κορνέλιου Βαντίμ Τούντορ. Σύμφωνα με έκθεση του OSCE, φέρεται να έχει δηλώσει, τον Αύγουστο του 1998, ένα πρόγραμμα δέκα σημείων το οποίο περιελάμβανε την «απομόνωση των εγκληματιών Ρόμα σε ειδικές αποικίες» με σκοπό «να σταματήσει η μεταμόρφωση της Ρουμανίας σε στρατόπεδο των γύφτων».

Στην κυβέρνηση, εν τω μεταξύ, γίνεται ολοένα και περισσότερο γνωστό ότι υπάρχει η ανάγκη για τη χάραξη και εφαρμογή μιας στρατηγικής για την κοινότητα των Ρόμα. Τον Φεβρουάριο του 1997, η κυβέρνηση σύστησε το Εθνικό Γραφείο των Ρόμα στο υπουργείο εθνικών μειονοτήτων. Τον Οκτώβριο του 2004, το γραφείο αναβαθμίστηκε σε Εθνική Υπηρεσία των Ρόμα που διευθύνεται από πρόεδρο ο οποίος υπέχει θέση υπουργού.

Το 2001, η κυβέρνηση υιοθέτησε εθνική στρατηγική για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των Ρόμα. Η στρατηγική ορίζει προτεραιότητες σε δέκα κύρια πεδία δραστηριοτήτων, περιλαμβανομένης της κοινωνικής ασφάλειας, υγείας, δικαιοσύνης, παιδείας, επικοινωνίας και συμμετοχής στον πολιτικό βίο. Πρόγραμμα 7,6 εκατ. ευρώ χρηματοδοτούμενο από την πρωτοβουλία PHARE που είχε ως στόχο να στηρίξει τη στρατηγική αυτή ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2006. Παράλληλα, η Γενική Διεύθυνση της Ρουμανικής Αστυνομίας εγκαινίασε πρόγραμμα που αποβλέπει στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ της αστυνομίας και της κοινότητας των Ρόμα και την ενίσχυση της δυνατότητας της αστυνομίας να αντιδρά αποτελεσματικά σε καταστάσεις έντασης μεταξύ των Ρόμα και των άλλων κοινοτήτων. Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε με τη βοήθεια του προγράμματος εθνοτικών σχέσεων και του τμήματος διοίκησης δικαστηρίων του πανεπιστημίου του Λούισβιλ.

Τον Ιούλιο του 2003, στο Βουκουρέστι, οι ηγέτες οκτώ κρατών της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης συμφώνησαν να εγκαινιάσουν το πρόγραμμα «Δεκαετία Ένταξης των Ρόμα 2005-2015», πρόγραμμα που ξεκίνησε με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Ινστιτούτου Ανοικτής Κοινωνίας. Οι βασικοί του στόχοι είναι η εξάλειψη των διακρίσεων και της φτώχειας στα πλαίσια της κοινότητας αυτής. Η Ρουμανία είχε την προεδρία του προγράμματος αυτού για ένα έτος μεταξύ Ιουλίου 2005 και Ιουλίου 2006.

Τον Ιούλιο του 2006, η Παγκόσμια Τράπεζα δέχθηκε να δανείσει στη Ρουμανία 58,5 εκατ. για τη σύσταση προγράμματος κοινωνικής ένταξης. Οι δικαιούχοι του προγράμματος αυτού είναι ορισμένες μειονεκτικές ομάδες της χώρας – η μειονότητα των Ρόμα, παιδιά σε υψηλό κίνδυνο ή/και που εξέρχονται από ιδρύματα παιδικής φροντίδας, άτομα με αναπηρίες και θύματα οικογενειακής βίας. Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε στα πλαίσια των αρχών της νέας Στρατηγικής Εταιρικών Σχέσεων που προορίζεται να βοηθήσει τους Ρόμα να αντεπεξέλθουν στις δεσμεύσεις τους βάσει του Κοινού Μνημονίου Ένταξης που υπεγράφη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Σε λιγότερο από τρεις μήνες, η Ρουμανία εντάσσεται στην ΕΕ. Έχει ωριμάσει ο καιρός για την αντιμετώπιση των κοινωνικών ζητημάτων ώστε τα οφέλη από την ένταξη στην ΕΕ να περάσουν στα πλέον ευάλωτα τμήματα της κοινωνίας. Με το 74% να ζει στη φτώχεια, με ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας που είναι τέσσερις φορές υψηλότερα από το μέσο όρο της χώρας και επίσημα ποσοστά απασχόλησης που ανέρχονται στο 13%, οι Ρόμα βρίσκονται σε ιδιαίτερο κίνδυνο. Η τελευταία απογραφή του 2002 έδειξε ότι το ένα τέταρτο των Ρόμα είναι αναλφάβητοι. Μη θέλοντας να αποποιηθούν τις παραδόσεις που τηρούν εδώ και εκατοντάδες χρόνια, συμπεριλαμβανομένου και του εθίμου του παντρέματος των παιδιών τους σε μικρή ηλικία, οι Ρόμα έρχονται συχνά σε ρήξη με τις αρχές και το νόμο.

Το Παρατηρητήριο Μειονοτήτων που εδρεύει στο Λονδίνο προτείνει για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία να χρησιμοποιούν μέρος των κονδυλίων περιφερειακής ανάπτυξης για τη βελτίωση της ζωής των Ρόμα. Εάν δεν καταβληθεί μια διαρκούσα προσπάθεια, οι βελτιώσεις θα είναι βραχύχρονες. Και αυτό είναι κάτι που δεν συνάδει με τα συμφέροντα και των δύο χωρών.