Από τη Σερβία στον κόσμο με μια χούφτα ευρώ

03/07/2006

Με τιμές που ξεκινούν από 9 ευρώ οι φοιτητές του Βελιγραδίου θα μπορούν σύντομα να επισκεφτούν συγγενείς στην Κολωνία, να συμπεριλάβουν στο ταξίδι αξιοθέατα της Βενετίας ή να δουν γιατί η Βουδαπέστη αποκαλείται το «Παρίσι της Ανατολής». Οι μικροεπιχειρηματίες θα μπορούν να ταξιδέψουν στη Δύση για την προώθηση των προϊόντων τους ή τη σύναψη συμφωνιών. Τα χαμηλά αεροπορικά εισιτήρια έρχονται στη Σερβία και απειλούν την υπεροχή του εθνικού αερομεταφορέα JAT και ανοίγουν νέους ορίζοντες για ταξίδια. Για τους περισσότερους σέρβους, όμως, οι θεωρήσεις βίζας και η έλλειψη πρόσβασης στο διαδίκτυο εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο.

Του Γκεόργκι Μίτεβ-Σάντεκ για τους Southeast European Times, Βελιγράδι – 03/07/06

Τουρίστες στέκονται μπροστά σε μια παλιά ατμομηχανή στο σταθμό του Μόκρα Γκόρα στη Σερβία. Ο τόπος μπορεί σύντομα να καταστεί προορισμός ναυλωμένων πτήσεων εάν καθαριστεί ένα στρατιωτικό αεροδρόμιο που βρίσκεται πλησίον για πολιτική χρήση. [Getty Images]

Η συμφωνία ανοίγματος των αιθέρων που υπεγράφη πρόσφατα στο Σάλσμπουργκ από τους υπουργούς Μεταφορών αρκετών βαλκανικών χωρών και τους ομόλογούς τους από την Ισλανδία και τη Νορβηγία θα αποδώσει χειροπιαστά οφέλη στη Σερβία. Ο πρώτος αερομεταφορέας που πραγματοποιεί πτήσεις στη Σερβία σε μειωμένες τιμές, η Germanwings, σχεδιάζει να εγκαινιάσει στις 2 Σεπτεμβρίου την πτήση Βελιγραδίου – Κολωνίας, ενώ ένας χαμηλού κόστους αερομεταφορέας εσωτερικών γραμμών, η Centavia (Αερογραμμές Κεντρικής Ευρώπης) υπέβαλε αίτηση για τη χορήγηση αδείας λειτουργίας.

Οι πτήσεις με την Germanwings θα στοιχίζουν από 9 έως 49 ευρώ και θα είναι κατά πολύ φθηνότερες από τον εθνικό αερομεταφορέα JAT. Η Centavia, εν τω μεταξύ, προγραμματίζει πτήσεις προς Αθήνα, Φραγκφούρτη και Κωνσταντινούπολη στο ήμισυ του κόστους των μεγάλων αερομεταφορέων. Η σερβική εταιρεία έχει ως έδρα της το Βελιγράδι και οι πιλότοι της υποβάλλονται ήδη σε εκπαίδευση στην Αγγλία.

Διεθνώς, οι χαμηλού κόστους αεροπορικές εταιρείες παίρνουν όλο και μεγαλύτερη μερίδα της πίτας. Τα κέρδη της Ryanair κατά το περασμένο έτος ανήλθαν στα 268,9 εκατ. ευρώ, ενώ της Easyjet στα 99,8 εκατ. ευρώ. Ο αμερικανικός αερομεταφορέας Southwest Airlines καυχιόταν για 435.1 εκατ. ευρώ.

Πήρε αρκετό καιρό για να ενισχυθεί το φαινόμενο αυτό στη Σερβία. Το εγχείρημα της Air Maxi από τον σέρβο μεγαλοεπιχειρηματία Μίροσλαβ Μίσκοβιτς, και της εταιρείας του Delta Holding, είχε άδοξο τέλος πέρυσι πριν ακόμα η εταιρεία καταφέρει να αγοράσει το πρώτο της αεροπλάνο. Ένα βασικό στέλεχος του εγχειρήματος αυτού, ο γενικός διευθυντής της JAT, ο Πρέντραγκ Βούγιοβιτς συμμετέχει στην Centavia. Οι προοπτικές για τη νέα αεροπορική εταιρεία όμως φαίνεται να υπόσχονται περισσότερα. Η εταιρεία έχει εξασφαλίσει τραπεζική εγγύηση 400,000 ευρώ για ασφαλίσεις και έχει ήδη μισθώσει ένα βρετανικό αεροπλάνο.

Αν και οι πτήσεις σε μειωμένες τιμές βρίσκονται ακόμη σε εμβρυϊκό στάδιο, αποτελούν κιόλας πηγή ανησυχίας για την JAT και τον διευθυντή της Νεμπόισα Στάρσεβιτς. Αυτό αναμενόταν άλλωστε εφόσον ο εθνικός αερομεταφορέας κατέγραψε απώλειες ύψους 19 εκατ. ευρώ πέρυσι. Φέτος ελπίζει να μειώσει τις απώλειες στα 3,7 εκατ. ευρώ, αλλά το επίτευγμα αυτό δεν θα αποτελούσε λόγο για ευφορία. Εν τω μεταξύ, τα εδώ και πολύ καιρό αναμενόμενα δρομολόγια της JAT προς Καναδά και Ηνωμένες Πολιτείες κωλύονται από την άρνηση χορήγησης αδείας λειτουργίας.

Η JAT αντιμετωπίζει ανταγωνισμό και από την Montavia, θυγατρική των Αερογραμμών του Μαυροβουνίου. Έχοντας ως έδρα της τη Νις, ως σερβική εταιρεία, καταγράφει κιόλας κέρδη με πτήσεις προς Ζυρίχη.

Ο Στάρσεβιτς πιστεύει ότι οι συνθήκες δεν είναι ακόμα κατάλληλες για χαμηλού κόστους αερογραμμές στη Σερβία. Παρόλα αυτά, η JAT δεν έχει πλέον την πολυτέλεια που είχε. Η αυξημένη ανταγωνιστική πίεση δεν είναι θέμα του "εάν" αλλά του "πότε".

Για τον κοινό πολίτη, τα φτηνά ταξίδια είναι περισσότερο από ευπρόσδεκτα. Ωστόσο, η χαρά της προοπτικής πτήσεων προς την Ευρώπη έναντι 30 ευρώ κηλιδώνεται από δύο πράγματα – πολιτική και ανεπαρκή τεχνολογία. Εάν διαθέτεις σερβικό διαβατήριο η απόκτηση βίζας προς τη Δύση εξακολουθεί να είναι δύσκολη υπόθεση. Αν και υπάρχουν προσδοκίες για χαλάρωση του καθεστώτος θεώρησης διαβατηρίων για τους φοιτητές και τους μικροεπιχειρηματίες στο εγγύς μέλλον, ο μέσος πολίτης θα χρειαστεί να περιμένει περισσότερο για τη βελτίωση της κατάστασης.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι το διαδίκτυο. Οι χαμηλού κόστους επιχειρήσεις πωλούν τα εισιτήρια τους αποκλειστικά μέσω του διαδικτύου, αλλά η χρήση Η/Υ στη Σερβία εξακολουθεί να υπολείπεται ακόμα.

Εν τούτοις, οι σέρβοι μπορούν να νοιώθουν πιο άνετα από το γεγονός ότι η διαδικασία έχει ξεκινήσει. Κι αφού άρχισε, δεν θα είναι εύκολο να σταματήσει. Αυτό είναι σαφές από μια ματιά πέρα από τα σύνορα, όπου λειτουργούν τώρα δεκάδες εταιρείες. Οι ρουμάνοι, για παράδειγμα, μπορούν να πετάξουν με χαμηλό κόστος από το Βουκουρέστι στο Παλέρμο μέσω της WindJet ή προς Κοπεγχάγη με την Cimber Air, ενώ οι κροάτες από το Ζάγκρεμπ στο Λονδίνο με την WizzAir για μόλις 40 ευρώ, που είναι ίση με την τιμή που πληρώνουν οι αλβανοί για να πετάξουν από τα Τίρανα στη Βενετία με την Alpi Eagles.

Οι ανταγωνιστές που προσφέρουν μειωμένες τιμές θα μπορούσαν να καλύψουν και κενά στις υπηρεσίες αερομεταφορών στο εσωτερικό της χώρας. Η πόλη της Νις, βοηθούμενη από τη νορβηγική κυβέρνηση, κατέβαλε χρήμα και προσπάθεια για την ανασυγκρότηση του δεύτερου μεγαλύτερου αερολιμένα της Σερβίας – αερολιμένα που η JAT έτεινε να παραβλέπει. Σύμφωνα με τον διευθυντή του αεροδρομίου Ράντισλαβ Ραντόικοβιτς, ο κρατικός αερομεταφορέας διστάζει να δημιουργήσει κομβικά σημεία εντός της Σερβίας. Σαν αποτέλεσμα, το αεροδρόμιο της Νις εξαρτάται όλο και περισσότερο από ναυλωμένες πτήσεις όπως οι πτήσεις Thomson Ski που μεταφέρουν βρετανούς τουρίστες στο όρος Κοπάονικ.

Πράγματι, καθώς οι πτήσεις χαμηλού κόστους υπόσχονται μεγαλύτερη κινητικότητα των σέρβων πολιτών στον διεθνή χώρο, θα μπορούσαν να συμβάλλουν και στην προσέλκυση τουριστών από τον κόσμο προς τη Σερβία. Στο εγγύς μέλλον, οι υπηρεσίες ναυλώσεων που εξυπηρετούν ξένους επισκέπτες μπορεί να αρχίσουν να χρησιμοποιούν το αεροδρόμιο Λαντιέβσκι, το οποίο βρίσκεται κοντά σε δύο θαυμάσιους τουριστικούς προορισμούς – το όρος Ζλάτιμπορ και τα σπα της Βιρνιακαμπάνια. Οι αρχές του τόπου περιμένουν από το υπουργείο κεφαλαιουχικών επενδύσεων να ανοίξει το στρατιωτικό αεροδρόμιο για πολιτική χρήση.

Ένα άλλο στρατιωτικό αεροδρόμιο, το Πόνικβε, βρίσκεται κοντά στη Μόκρα Γκόρα και το διάσημο λαϊκό χωριό που έφτιαξε ο παραγωγός Εμίρ Κουστούριτσα. Το Πόνικβε διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους αεροδιάδρομους στα Βαλκάνια, δεν έχει ομίχλη το μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου και μπορεί να εξυπηρετήσει όλους τους τύπους αεροσκαφών.