Διαφέρουν οι απόψεις των κροατών της Β-Ε για το μέλλον

15/12/2005

Πριν από τον πόλεμο στη Β-Ε, οι Kροάτες αποτελούσαν την μικρότερη από τις τρεις πληθυσμιακές ομάδες της χώρας και πολλοί αισθάνονται ότι εξαπατήθηκαν από το σημερινό πολιτικό διαχωρισμό. Στην Ερζεγοβίνη, κάστρο παραδοσιακά σκληρής γραμμής, πολλοί καλούν για τη δημιουργία μιας τρίτης οντότητας. Άλλοι κροάτες διαφωνούν, ισχυριζόμενοι ότι η Β-Ε θα πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική του διαχωρισμού και να επιδιώξει ένα πολυεθνικό μέλλον.

Του Αντόνιο Πιρλέντα για τους Southeast European Times, Σεράγεβο – 14/12/05

Ένα κοριτσάκι αφήνει λουλούδια στο μνημείο της τελευταίας Βόσνιας βασίλισσας, Καταρίνα, τα αποκαλυπτήρια του οποίου πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα. Την Καταρίνα τίμησαν και οι τρεις εθνικές ομάδες, η κάθε μια για διαφορετικούς λόγους: οι Κροάτες λόγω της Καθολικής της ταυτότητας, οι Μουσουλμάνοι τη θεωρούν σύμβολο της μακροχρόνιας κρατικής οντότητας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και οι Σέρβοι συμπονούν την απώλεια των παιδιών της από τους Οθωμανούς. [Getty Images]

Δέκα χρόνια μετά τον τερματισμό του άσπονδου πολέμου στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη (Β-Ε), οι κροάτες της χώρας βλέπουν το μέλλον τους διαφορετικά. Δεν υπάρχει συναίνεση μεταξύ τους όσον αφορά την επιθυμητή πολιτική οργάνωση της χώρας.

Πριν τον πόλεμο, οι κροάτες αποτελούσαν τη μικρότερη από τις τρεις πληθυσμιακές ομάδες της Β-Ε. Το 1991, αποτελούσαν το 17,6 περίπου του πληθυσμού της Β-Ε. Από τότε δεν υπήρξε καμιά απογραφή, αλλά είναι γενικά παραδεκτό ότι τα σημερινά ποσοστά είναι μικρότερα. Κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά, πολλοί μετανάστευσαν σε άλλες χώρες – πρωτίστως στη γειτονική Κροατία.

Στο Σεράγεβο, ο αριθμός των Kροατών μειώθηκε αλματωδώς.

«Η Β-Ε είναι η χώρα μου. Γεννήθηκα εδώ. Είναι όμως άδικο να περιμένει κανείς από τους κροάτες να ξεχάσουν την εθνική τους ταυτότητα και να θεωρούν τον εαυτό τους μόνο ως Bόσνιους ή Eρζεγοβίνιους» λέει η Ίβιτσα Τάλανγκα, μια 36χρονη ιδιοκτήτης μπακάλικου. «Στο Σεράγεβο, είμαι πολίτης με ίσα δικαιώματα. Κατανοώ ωστόσο το πρόβλημα των γονιών που φοβούνται ότι τα παιδιά τους μπορεί να χάσουν την κροατική τους γλώσσα και παραδόσεις σε μια κατεξοχήν βοσνιακή κοινωνία και σχολεία. Πιστεύω ότι το σύνταγμα της χώρας, που αναγνωρίζει αριθμό οικονομικών περιφερειών και ένα προσεκτικά ανεπτυγμένο εκπαιδευτικό σύστημα που προστατεύει τα δικαιώματα των εθνοτικών μειονοτήτων, θα εξασφάλιζε μια σταθερή βάση για ένα καλύτερο μέλλον για ολόκληρη τη Β-Ε» ανάφερε.

Σχεδόν όλοι οι Kροάτες επικρίνουν την Ειρηνευτική Συμφωνία Ντέιτον που υπεγράφη δέκα χρόνια πριν. Ωστόσο, η στάση τους όσον αφορά το παρόν και το μέλλον εξαρτάται κυρίως από τις τωρινές περιστάσεις που επικρατούν στις περιοχές της Β-Ε που ζουν.

Παραδοσιακά, οι πιο θερμοί υποστηρικτές μιας σκληρής γραμμής μεταξύ των κροατών βρίσκονται εδώ στην Ερζεγοβίνη, στο νοτιοδυτικό τμήμα της Β-Ε. Ο κροατικός πληθυσμός εκεί έβλεπε πάντοτε με ευμένεια τους στενούς δεσμούς με την Κροατία. Σήμερα, πολλοί ισχυρίζονται εκεί ότι θα ήταν καλύτερα εάν οι κροάτες είχαν μια δική τους οντότητα, όπως ακριβώς οι Sέρβοι της Βοσνίας έχουν τη Δημοκρατία της Σέρπσκα (ΔΣ).

Ο Αντρέλκο Μπάρουν από το Λίβνο, ο 40χρονος προϊστάμενος της HVIDRA -- της οργάνωσης Kροατών αναπήρων πολέμου – πιστεύει ότι το μόνο καλό πράγμα της Ειρηνευτικής Συμφωνίας Ντέιτον (ΕΣΝ) είναι το γεγονός ότι έβαλε τέρμα στο αιματοκύλισμα.

«Η πολιτεία οδηγείται σε χάος. Η ΕΣΝ εξασφάλισε έναν πολύ μπερδεμένο κρατικό μηχανισμό που είναι χρήσιμος μόνο για ανεύθυνους πολιτικούς, να πλουτίζουν οι ίδιοι παρά να κοιτάζουν τα συμφέροντα των πολιτών που αντιπροσωπεύουν» είπε. «Οι Συμφωνίες του Ντέιτον δεν ήταν σωστό πράγμα γιατί δεν εξασφάλιζαν τα ίδια δικαιώματα για τις τρεις μεγάλες εθνοτικές ομάδες. Το μόνο σωστό πράγμα τώρα θα ήταν να δημιουργηθούν τρεις οντότητες αντί για δύο, μια για την κάθε εθνοτική ομάδα».

Ο Μπάρουν δεν πιστεύει ότι η δημιουργία περισσοτέρων περιοχών από τρεις είναι μια βιώσιμη λύση. Η ιδέα αυτή του θυμίζει πάρα πολύ την πρώην Γιουγκοσλαβία.

«Καμιά μικρή εκδοχή της Γιουγκοσλαβίας δεν θα είναι καλή για τους Kροάτες. Σε τέτοιες πολιτείες, δεν είμαστε σε θέση να αναπτύξουμε τη γλώσσα και τις παραδόσεις μας γιατί οι Kροάτες είναι μειονότητα», είπε ο Μπάρουν.

Ο Στράβκο Μπέσλιτς, 40χρονος δημοσιογράφος από το Ποσούσιε, πιστεύει ότι οι τρεις οντότητες θα ήταν μια καλύτερη λύση για τους Kροάτες της Β-Ε.

«Οι Sέρβοι έχουν τη δική τους οντότητα, ενώ σε ομοσπονδιακό επίπεδο οι μουσουλμάνοι υπερτερούν αριθμητικά. Για παράδειγμα, κανένας κροάτης πολιτικός αντιπρόσωπος δεν υποστηρίζει ένα κοινό σύστημα ραδιοτηλεόρασης, αλλά όπως και να’ ναι δημιουργήθηκε από το νόμο. Το θέμα τέθηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο όπου και οι δύο Kροάτες δικαστές δεν το στήριξαν, κι όμως ο νόμος ισχύει, σε πείσμα όλων».

Ο Μπέσλιτς λέει ότι γεννήθηκε στη Β-Ε και τη θεωρεί πατρίδα του. Υπό τις σημερινές όμως συνθήκες, δεν αισθάνεται ως πολίτης.

«Σε αθλητικούς αγώνες, ορμηνεύω το γιο μου να υποστηρίζει την Κροατία γιατί δε νοιώθω ότι μπορώ να στηρίζω συναισθηματικά την Β-Ε όταν η οργάνωση της χώρας είναι αυτή που είναι σήμερα», λέει ο Μπέσλιτς.

Αντίθετες απόψεις ακούγονται στην Πoσαβίνα, μια περιοχή στη βορειο-κεντρική Β-Ε. Το μεγαλύτερο τμήμα της βρίσκεται τώρα στη Δημοκρατία της Σέρπσκα, ενώ οι κροάτες του ομοσπονδιακού της τμήματος είναι περισσότεροι από τους βόσνιους. Λόγω της κατάστασης αυτής, οι κροάτες του τόπου δεν βλέπουν κανένα πλεονέκτημα στη δημιουργία τριών μονο-εθνικών οντοτήτων αφού το πιθανότερο θα ήταν να μην συμπεριληφθούν στην περιφέρεια μιας «κροατικής» οντότητας που θα δημιουργούνταν από μια τέτοια συμφωνία. Απεναντίας, θα έχαναν ουσιαστικά την οντότητά τους στις μονο-εθνικές σερβικές ή βοσνιακές oντότητες και θα αντιμετώπιζαν χειρότερες συνθήκες από ότι σήμερα.

Ο αριθμός των κροατών της Ποσαβίνα μειώνεται. Σύμφωνα με Μίρκο Φιλίποβιτς, καθολικό φραγκισκανό, οι νέοι κροάτες με τους οποίους μιλά θέλουν να φύγουν από τη χώρα.

«Το Ντέιτον είναι σύμβολο μόνο», είπε. «Ούτε και θα έλεγα ότι έβαλε τέρμα στον πόλεμο γιατί ουσιαστικά ο πόλεμος τερματίστηκε από τις επιχειρήσεις στο πεδίο της μάχης και την κατάσταση στο μέτωπο. Το Ντέιτον έβαλε τη Β-Ε σε άσχημη θέση. Ευεργετεί μόνο αυτούς που έγιναν πλούσιοι σε ένα κακό περιβάλλον. Στην Ποσαβίνα, οι πρόσφυγες μόνο άρχισαν να επιστρέφουν εφτά χρόνια μετά τον πόλεμο. Και ο αριθμός αυτών που επέστρεφαν δεν ήταν μεγάλος, αλλά μόνο σπίτι-σπίτι. Στην ουσία, οι κροάτες δεν βλέπουν ότι έχουν μέλλον σε αυτή τη χώρα».

«Η μόνη καλή λύση θα ήταν μια συνταγματική μεταρρύθμιση που θα οργάνωνε τη χώρα σε αριθμό πολυεθνικών περιοχών στις οποίες καμιά εθνική ομάδα δεν θα είχε απόλυτη πλειοψηφία» λέει ο πενηντάχρονος φραγκισκανός. «Οι περιοχές όμως θα πρέπει να βασίζονται όχι σε πολιτικές αλλά σε λογικές και οικονομικές λύσεις».