Miloševićeva represija i put ka ratu

15/12/2006

Manje od dvije godine nakon što je Slobodan Milošević postao vodeća politička ličnost u Srbiji i bivšoj Jugoslaviji, veliki stepen autonomije dat Kosovu 1974. je ukinut. Nakon što je nekih 15 godina uživala skoro ista prava kao i šest federalnih republika Jugoslavije, pokrajina je marta 1989. stavljena pod direktnu kontrolu Beograda.

(BBC, CNN, AP, Američki Stejt Department, KFOR, Wikipedia, Encarta)

Slobodan Milošević se obraća nacionalistima na skupu u Beogradu 19. novembra 1988. Milošević, koji je tad bio lider Komunističke partije Srbije, zagovarao je ukidanje autonomnog statusa Kosova. [Getty Images]

Manje od dvije godine nakon što je Slobodan Milošević postao vodeća politička ličnost u Srbiji i bivšoj Jugoslaviji, veliki stepen autonomije dat Kosovu 1974. je ukinut. Nakon što je nekih 15 godina uživala skoro ista prava kao i šest federalnih republika Jugoslavije, pokrajina je marta 1989. stavljena pod direktnu kontrolu Beograda.

Taj potez je propraćen masovnim otpuštanjem kosovskih Albanaca iz državnih preduzeća i institucija, uključujući policiju, škole i Prištinski univerzitet. Drugi koji nisu bili otpušteni napustili su posao iz solidarnosti. Mediji kosovskih Albanaca su bili pod represijom, obrazovanje na albanskom jeziku ukinuto, pa ponovno vraćeno 1994. godine.

Kao reakciju na to, kosovski Albanci su uspostavili neslužbeni paralelni sistem obrazovanja na albanskom jeziku.

U znak protesta protiv politike srbijanskog režima, desetine hiljada kosovskih Albanaca uzelo je učešća u nemirima koji su izbili početkom 1990. Da bi ugušila eskalirajuće nemire, jugoslovenska armija je poslala trupe, tenkove i ratne avione, a pojačana je i prisutnost policije u pokrajini. Do kraja februara, u nemirima je ubijeno preko 20 lica i objavljeno je vanredno stanje.

U julu 1990, nakon što su zakonodavna tijela kosovskih Albanaca proglasila nezavisnost, Srbija je raspustila skupštinu pokrajine uprkos kontinuiranim štrajkovima i demonstracijama.

Nakon plebiscita koji su sami organizirali i koji nisu priznali niti Beograd niti ijedna strana vlada, intelektualac i pisac kosovskih Albanaca Ibrahim Rugova – osnivač Demokratske lige Kosova (LDK) – izabran je za predsjednika samoproglašene Republike Kosovo u maju 1992.

Tokom naredne tri godine, u pokrajini su jačale tenzije.

Isključenje pitanja Kosova iz pregovora koji su doveli do zaključivanja Daytonskog mirovnog sporazuma u novembru 1995. ugrozilo je Rugovinu strategiju “pasivnog otpora” i nagrizlo njegov kredibilitet kod radikala među kosovskim Albancima, koji su osnovali tajnu Oslobodilačku vojsku Kosova (OVK).

Militantna separatistička grupa se prvi put pojavila 1996, kad je preuzela odgovornost za niz bombaških i drugih napada u pokrajini. OVK je nastavila s redovnim oružanim i bombaškim napadima u narednim mjesecima. Do ljeta 1998, ona je efektivno kontrolirala najmanje jednu četvrtinu pokrajine.

Jugoslovenska armija i srbijanske snage sigurnosti su u februaru otpočele veliku represivnu akciju pomoću koje su uspjeli oslabiti OVK i povratiti kontrolu nad većinom pokrajine. U međuvremenu, ubijene su stotine lica, a preko 200.000 ljudi – uglavnom kosovskih Albanaca – bilo je prisiljeno pobjeći iz svojih kuća.

23. septembra je Vijeće sigurnosti UN-a usvojilo Rezoluciju br. 1199, kojom se poziva na prekid vatre i upozoravaju organi u Beogradu da bi se mogli suočiti s “dodatnim mjerama” ako ga ne budu poštivali.

Suočen s prijetnjom NATO-a da će izvršiti zračne napade na vojne ciljeve u Srbiji, Milošević se nakon nekoliko sedmica složio da povuče neke trupe i da omogući dolazak na Kosovo OSCE-ove misije za praćenje stanja.

Primirje koje je uslijedilo pokazalo se kratkotrajnim. U decembru su Srbi ustvrdili da su ubili preko 30 boraca OVK u seriji akcija uz granicu. Kasnije tog mjeseca, Jugoslovenska armija i policija za unutrašnju sigurnost sproveli su zajedničku vojnu akciju u blizini Podujeva na sjeveru Kosova.

U januaru je u selu Račak otkriveno 45 tijela kosovskih Albanaca, što je izazvalo međunarodnu osudu.

Kako se nasilje nastavljalo, zaraćene strane su u februaru i martu 1999. bile pozvane u Rambouillet, Francuska, na mirovne pregovore uz međunarodno posredovanje. Pregovori su prekinuti 20. marta, kad su srbijanski predstavnici odbili predloženi sporazum, koji je bila potpisala strana kosovskih Albanaca.

22. marta je u Beograd stigao američki izaslanik Richard Holbrooke, u zadnjem pokušaju da uvjeri Miloševića da prihvati sporazum, ali je iz glavnog grada Srbije otišao praznih ruku.

24. marta, NATO je otpočeo zračne udare na Jugoslaviju, kojima je za cilj bio okončati njenu represiju na Kosovu i istjerati njene snage iz pokrajine.