Zemlje u jugoistočnoj Evropi rješavaju se viška naoružanja
24/04/2012
Pojedine zemlje u jugoistočnoj Evropi imaju zajednički problem viška naoružanja, ali to pitanje moglo bi se riješiti putem regionalne saradnje.
Ivana Jovanović za Southeast European Times iz Beograda -- 24/04/12
 Mali dio oružja zaplijenjen je nakon završetka oružanog sukoba u bivšoj Jugoslaviji 1990-tih godina. [Nikola Barbutov/SETimes] |
Iako je sukob u bivšoj Jugoslaviji završen još prije više od 15 godina, i dalje je prisutan značajan višak naoružanja, u državnom i privatnom posjedu. Međutim, zemlje u regionu zasnovale su partnerski odnos s vladom SAD i UN-ovim Razvojnim programom (UNDP) u cilju rješavanja tog problema.
Prema podacima ministarstava odbrane Bosne i Hercegovine (BiH) i Hrvatske, te dvije zemlje imaju najveći višak eksplozivnih sredstava, oko 18.000 tona.
Srbija ima oko 12.000 tona municije koja se drži na otvorenom. Od prošlog juna, vojni materijal drži se u prikladnim skladišnim prostorima, što sad predstavlja oko 8.000 tona municije.
U prvim danima svoje nezavisnosti, Crna Gora prebrojala je oko 9.700 tona municije koja se smatra jako destruktivnom, uključujući tu i velike količine lakog i teškog naoružanja, poput tenkova T55. Taj broj je u međuvremenu smanjen za pola, na oko 4.100 tona.
Iako su podaci ministarstava odbrane u zemljama regiona službeni, postoje špekulacije da zemlje ne posjeduju stvarni broj oružja na svojoj teritoriji, pošto je tokom sukoba nabavka vojne opreme i oružja išla nenadgledano.
"Sudeći po problemu sa skladištenjem oružja, Hrvatska ima stare municije bez osnovnih informacija o datumu isteka. [Takva municija] predstavlja potencijalnu opasnost, zbog promjene čvrstoće materijala u municiji tokom vremena," izjavio je za SETimes Vlatko Cvrtila, profesor na zagrebačkom Fakultetu političkih nauka.
Hrvatsko ministarstvo odbrane saopćilo je da kontinuirano radi na tom problemu, u saradnji s vladom SAD i NVO "Norveška narodna pomoć". SAD su u tu svrhu donirale 3,4 miliona eura.
"Američka kompanija Sterling investirala je oko 3,8 miliona eura. Pored toga, UNDP u BiH planira pružiti pomoć pri uništavanju viška naoružanja, vojne opreme i municije," izjavila je za SETimes glasnogovornica ministarstva odbrane BiH Uma Sinanović.
Crna Gora upravlja svojim viškom naoružanja na tri načina: putem preventivnog uništavanja municije svojim vlastitim resursima, programa MONDEM za demilitarizaciju -- zajedničkog programa crnogorske vlade, OSCE-a, UNDP-a i zemalja-partnera, te putem sporazuma o uništavanju ručnog naoružanja i različitih vrsta municije u partnerstvu s vladom SAD-a.
Saradnja u regionu omogućena je saradnjom sa SAD, EU i drugim organizacijama, posebno pošto je jugoistočna Evropa jedan od glavnih pravaca za ilegalnu trgovinu i transport oružja.
"Saradnja predstavlja jedinstven način na koji zemlje mogu rješavati, ne samo nacionalne, nego i međunarodne probleme s oružjem. Postoje brojni instrumenti zasnovani na međunarodnim dokumentima i režimi koje vlade mogu upotrijebiti za smanjenje, eliminaciju i uništavanje velikih količina oružja i municije. Međutim, zemlje u regionu trebale bi razvijati svoje vlastite inicijative. Postojeće naoružanje predstavlja veliki problem u smislu ilegalne trgovine, ili direktne ili indirektne prijetnje po život i imovinu građana koji su još uvijek blizu mnogim skladištima oružja i naoružanja," kaže Cvrtilo.
Prema riječima Aleksandra Radića, analitičara u beogradskoj NVO Euroatlantski savez, ilegalna trgovina oružjem jedna je od najvažnijih konsekvenci tog viška, zbog čega su inicijative i promjene na regionalnom nivou neophodne.
"Očito je da vlade u regionu pokušavaju ostvariti rezultate u tom polju, ali jedan od glavnih problema je zakon i njegova razlika od prakse, pošto je dobro poznato da će se onaj ko želi nabaviti oružje snaći na neki ilegalan način," izjavio je Radić za SETimes.
On je dodao da bi države JIE trebale načiniti promjene, kako bi omogućile licima da nabave oružje dobivanjem odgovarajuće obuke i dozvole.
Srbijanski ministar odbrane Dragan Šutanovac nedavno je uputio jedan od prvih poziva na regionalnu saradnju u rješavanju problema viška naoružanja na Konferenciji o saradnji u jugoistočnoj Evropi u Beogradu, kad je istaknuo da Srbija ima kapacitete da drugim zemljama pomogne u rješavanju tog pitanja.
Na istom tom događaju, Frank Boland, predstavnik NATO-a, izjavio je da je ta inicijativa važna, jer doprinosi bezbjednosti i sigurnosti u regionu.
Pošaljite e-poštu prijatelju
Verzija za štampanje 
Reportaža
Tekući napori političkih stranaka i nevladinih organizacija doprinose u poticanju mirne transformacije.
Vaši komentari na članke SETimesa su dobrodošli.
Nadamo se da ćete ovaj forum koristiti za interakciju s drugim čitaocima širom jugoistočne Evrope. Da bismo ovo iskustvo održali zanimljivim, molimo Vas da slijedite pravila iznesena u politici za davanje komentara. Samim upisivanjem svojih komentara vi pristajete na ta pravila. SETimes.com podstiče diskusiju o svim temama, uključujući i one osjetljive, ali istaknuti komentari predstavljaju isključivo stavove onih koji su ih upisali. Ne mora značiti da se SETimes.com slaže ili da odobrava ideje, stavove i mišljenja izražene u tim komentarima. SETimes.com pozdravlja konstruktivnu diskusiju, ali ne podržava upotrebu materijala koji se preslikavaju iz drugih izvora, linkova bez pratećeg teksta i jednorednih slogana. Ovo je forum koji vode moderatori. Može se desiti da komentari za koje se bude smatralo da su zlonamjerni, uvredljivi ili oni s prostim sadržajem ne budu objavljeni.
Politika za davanje komentara na SETimesu