Povećane cijene nafte utječu na životni standard u regionu
12/04/2012
Zemlje članice EU iz regiona imaju manje fleksibilnosti u smislu kontrole poreza na gorivo, ali svi se suočavaju s povećanjem cijena.
Aleksandar Pavlevski za Southeast European Times iz Skoplja -- 12/04/12
 Potrošači u Makedoniji osjećaju najnovija povećanja cijena benzina. [Aleksandar Pavlevski/SETimes] |
Učestala povećanja cijena benzina ovog proljeća predstavljaju pritisak na već opterećene ekonomije regiona, ali neke vlade poduzimaju mjere u cilju rješavanja tog problema, suočene sa skoro sigurnim dodatnim skokovima cijena.
U Bosni i Hercegovini (BiH), cijene benzina su se ove godine povećavale nekoliko puta do rekordnog nivoa, iako su cijene još uvijek najniže u regionu.
"Jasno je da su distributeri i rafinerije prešli sve granice, i da su naftni proizvodi za 30% skuplji nego što bi trebali biti," izjavio je za SETimes Dragovan Petrović iz Udruženja potrošača Republike Srpske. "Situacija je ista u svim zemljama regiona."
Nakon što je prošle jeseni opala na oko 80 američkih dolara po barelu, cijena nafte polako ali sigurno klizi ka gore, te se prošlog mjeseca približila nivou od 110 američkih dolara po barelu. Nafta je ove sedmice još uvijek preko 100 američkih dolara po barelu, a stručnjaci kažu da povećanje cijena utječe na sve, od javnog saobraćaja do osnovnih dobara.
"Preko dvije trećine potrošača boji se povećanja cijena [benzina], jer to ugrožava njihov kućni budžet i kupovnu moć," izjavila je za SETimes Gordana Bulić iz Udruženja potrošača BiH.
Ugroženi su i subjekti u privredi. Makedonske kompanije prošle godine su upotrijebile skoro 190.000 tona nafte i naftnih derivata, ali troškovi poslovanja porasli su za 25% -- prema procjenama, 20 miliona eura -- samo zbog povećanja cijena nafte.
"Uvoznici proizvodne opreme i mašina suočavaju se [ne samo] s većim nabavnim cijenama, nego i s povećanima poreza, što guši proizvodnju i ekonomski rast," kaže za SETimes Ljiljana Koneska, profesorica ekonomije na Evropskom univerzitetu u Skoplju.
Koneska tvrdi da se situacija može porediti s naftnim šokom iz 1970-tih godina, kad je cijena barela nafte za manje od godinu dana porasla sa manje od 3 na 38 američkih dolara po barelu. Naknadna normalizacija cijena nafte međutim nije propraćena odgovarajućim smanjenjem cijena roba i usluga, što je dovelo do velikih poteškoća.
"Kao posljedica sadašnjih povećanja cijena benzina, skočile su i cijene uglja, struje i drugih energenata -- u stvari, cijene svih proizvoda i usluga -- što dovodi do začaranog kruga," izjavila je Koneska.
Privrednici i građani pozivaju vlade na poduzimanje hitnih mjera, između ostalog na smanjenje akciza na naftu i ukidanje dažbina na naftne rezerve, kako bi se smanjile cijene derivata.
Srbija je intervenirala i prošlog mjeseca smanjila cijenu goriva. Ministar trgovine Dušan Petrović objavio je da se tržište naftnih derivata stabiliziralo i da se ne očekuju daljnja poskupljenja.
Slično tome, Hrvatska je ograničila cijenu benzina na 1,64 eura po litru. Ako cijena premaši taj limit, vlada će poduzeti hitnu akciju, skresati akcizu na gorivo i sniziti cijenu.
Propisima i u Srbiji i u Hrvatskoj predviđa se mogućnost korekcije cijena jednom mjesečno, to jest svake dvije sedmice.
U BiH nema propisa kojim se reguliraju nafta i naftni derivati, i pošto cijene slobodno određuju naftne kompanije po odobrenju entitetskih ministarstava trgovine, do korekcije cijena može doći u svako vrijeme.
Za razliku od toga, Komisija za regulaciju energetike u Makedoniji utvrđuje cijene benzina. Prošle godine, vlada je odustala od dijela svog prihoda od oporezivanja naftnih derivata, čime su se privremeno smanjile cijene.
"Makedonija ima najniže poreze [u Evropi] i pokušava ih ne povećavati; mi ... čak pokušavamo smanjiti poreze," izjavio je premijer Nikola Gruevski.
Stanje je kompliciranije u zemljama članicama EU u regionu, gdje se preko 60% ukupne cijene benzina oporezuje.
"Grčka predvodi u regionu: finansijske obaveze tamošnje države premašuju 80% cijene benzina, te i dalje rastu. To je u sklopu neuspješnosti opće fiskalne politike EU, koja opterećuje energetske proizvode nenormalnim stopama," izjavio je za SETimes Victor Trifunovski, vlasnik prijevozničke kompanije.
S obzirom na razlike u reakcijama vlada, a jako svjesni sveukupne ekonomske štete od kontinuiranih skokova cijena nafte i naftnih derivata, neki trgovci benzinom najavili su da će možda odustati od određenog dijela dobiti i smanjiti cijene na pumpama.
"Ako se u Skoplju nastave skokovi cijena, ja ću smanjiti cijene za svoje redovne klijente," izjavio je za SETimes Mite Jovanovski, vlasnik benzinskih stanica Makoil.
Pošaljite e-poštu prijatelju
Verzija za štampanje 
Reportaža
Tekući napori političkih stranaka i nevladinih organizacija doprinose u poticanju mirne transformacije.
Vaši komentari na članke SETimesa su dobrodošli.
Nadamo se da ćete ovaj forum koristiti za interakciju s drugim čitaocima širom jugoistočne Evrope. Da bismo ovo iskustvo održali zanimljivim, molimo Vas da slijedite pravila iznesena u politici za davanje komentara. Samim upisivanjem svojih komentara vi pristajete na ta pravila. SETimes.com podstiče diskusiju o svim temama, uključujući i one osjetljive, ali istaknuti komentari predstavljaju isključivo stavove onih koji su ih upisali. Ne mora značiti da se SETimes.com slaže ili da odobrava ideje, stavove i mišljenja izražene u tim komentarima. SETimes.com pozdravlja konstruktivnu diskusiju, ali ne podržava upotrebu materijala koji se preslikavaju iz drugih izvora, linkova bez pratećeg teksta i jednorednih slogana. Ovo je forum koji vode moderatori. Može se desiti da komentari za koje se bude smatralo da su zlonamjerni, uvredljivi ili oni s prostim sadržajem ne budu objavljeni.
Politika za davanje komentara na SETimesu