Je li Srbija spremna za nuklearnu energiju?

08/03/2010

Očekivane nestašice struje i susjedne nuklearne elektrane dovele su u Srbiji do rasprave o ukidanju 21-godišnje zabrane.

Georgi Mitev-Shantek za Southeast European Times iz Beograda - 08/03/10

Nuklearna energija mogla bi biti rješenje za sve manje energetske resurse Srbije. [Getty Images]

Okružena nuklearnom energijom, Srbija je jedna od zadnjih u regionu koje još oklijevaju po tom pitanju. S nestašicama energije na horizontu i napretkom u mjerama sigurnosti, neki stručnjaci kažu da je sad vrijeme za razgovor o nuklearnim opcijama zemlje.

"Mi nemamo milijarde dolara za izgradnju, ali mi [isto tako] nemamo vremena za gubljenje; mi trebamo razmišljati jednu deceniju unaprijed," izjavio je profesor Nuklearnog instituta u Vinči Ilija Plećaš u intervjuu za SETimes. "Ako izgradimo pogon nečijim tuđim novcem i otplatimo dug strujom u narednih 15 godina, ipak bismo mogli dobiti 15% 'besplatne' struje."

Ministar energetike Petar Škundrić nedavno je zapazio da u promjeru od 100km oko zemlje ima deset nuklearnih elektrana. A u okviru 400km ima preko 20 pogona.

Otud pitanje: je li vrijeme da Srbija iza sebe ostavi užase Černobila i prigrli nuklearnu energiju -- koliko god oklijevala -- kao odgovor?

Nakon Černobilske katastrofe 1986. u Ukrajini, jugoslavenski parlament usvojio je moratorij na nuklearne elektrane. Iako su mnoge zemlje ukinule tu zabranu nakon raspada republike 1991, Srbija je ostala uporna.

U decembru, ruski ambasador u Beogradu Aleksandar Konuzin je izjavio: "Srbija ozbiljno razmatra mogućnost izgradnje nuklearne elektrane -- a Rusija je spremna u toj namjeri pomoći na partnerski način i uz zajednička ulaganja."

Posmatrači zapažaju da, iako Srbija sad nema novaca za finansiranje nuklearnog pogona, za njegovu izgradnju obično treba 14 do 16 godina, i pripreme bi trebale početi uskoro.

Poznati srbijanski nuklearni fizičar Vladimir Ajdačić kaže da su potrebne promjene, sa ili bez nuklearne elektrane u budućnosti zemlje. Srbija treba srezati svoju veliku potrošnju struje, kaže Ajdačić, i koristiti alternativne izvore energije prije razmatranja mogućnosti nuklearne elektrane.

Godišnja potrošnja struje u zemlji je 2009. bila 32,186GWh. Srbijanci godišnje iskoriste 150-180kWh po kvadratnom metru, a zemlje EU upotrebljavaju manje od 100kWh godišnje.

"Mi u Srbiji nemamo zakon o standardima u štednji energije. Srbija ima alternativne izvore energije, ali niko nije obavio analizu rentabilnosti, jer država se ne trudi da prikuplja podatke od agencija," izjavio je Ajdačić.

U poređenju s postojećom tehnologijom za sagorijevanje fosilnih goriva u regionu, nuklearna energija smatra se relativno čistom, bezbjednom i oslobođenom od globalnih političkih pritisaka.

"Energija iz obnovljivih resursa u Srbiji ima vrlo ograničen potencijal, a u situaciji stalnog povećanja potražnje, [ti resursi] ne mogu biti osnova," izjavio je Dragomir Marković, čelnik Elektroprivrede Srbije (EPS).

"Srbija je okružena zemljama koje već imaju nuklearne elektrane ili ih planiraju graditi," kaže Marković."Time će se značajno ugroziti konkurentnost EPS-a na budućem otvorenom tržištu, gdje će nuklearna energija biti dominantna, jer je energija iz uglja opterećena velikim ekološkim porezima."

Krajem 2006, EU se obavezala da će do 2020. za 20% srezati svoju godišnju potrošnju primarne energije. Kako bi postigla taj cilj, Unija planira postaviti minimalne standarde i pravila za energetsku efikasnost u svim zemljama. Protivnici razvoja nuklearne energije u Srbiji tvrdo su na stanovištu da ta tehnologija nije čista i da bi se to pitanje trebalo iznijeti na referendum.

Zvezdan Kalmar iz Centra za ekologiju i održivi razvoj izjavio je za SETimes da se "pitanje nuklearnog otpada ne rješava nigdje u svijetu, čak ni u visoko tehnološkim zemljama poput Njemačke i Francuske, gdje ima malih i ne tako malih nesreća u privremenim skladištima."

Kalmar je pojasnio da "niti Srbija niti druge zemlje Balkana ne mogu sebi priuštiti cijenu nuklearnog pogona. Primjer Finske pokazuje da je kašnjenje u izgradnji od tri do pet godina povećalo cijene [energije] sa 2 na 10 milijardi eura."